Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 03:56:02, 27.06.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ИНСАН ҲӘМ ОНЫҢ МӘПЛЕРИУЛЛЫ ҚӘДИРИЯТ

Басқыншылықтың аўыр ақыбетлери

Дүнья сырлы ҳәдийселерге толы. Бирақ, инсан өзиниң қайталанбас сана-сезими, ақылы, билими, излениўшеңлиги себепли көпшилик жағдайларда усы сырлы дүньяны билиўге, үйрениўге умтылып жасайды. Келешекке кеўлинде исеним менен талпынып, турмыс мәдениятына әмел етиў, ҳәрқандай шараятта да инсаныйлық пазыйлетлерин қәдирлеген ҳалда туўры жол таңлаў, ҳадал мийнети менен турмыс кешириў ҳақыйқый пәк адамларға ғана тән қәсийет болып есапланады. Қалаберсе, пәклик ҳәм туўры сөзлилик, ийманның пүтинлиги ҳәрқашан инсанды нурлы шоққыларға жетеклейди. Әттең, айырым жағдайларда арамызда инсан деген уллы атқа өзлериниң жеркенишли ис-ҳәрекетлери менен дақ түсиретуғын, ийма­нын жат иллетлерге берип, мийнетсиз күн кешириўге әдетленген адамлар да ушырасады.

Өзбекистан Республикасы Жынаят кодексиниң 164-статьясында нәзерде тутылған «Басқыншылық» жынаяты Қарақалпақстан Республикасы Жынаят ислери бойынша судлары тәрепинен 2017-жылдың 1-ярымында 5 шахсқа қарата 4 жынаят иси көрилген болса, 2016-жылдың усы дәўиринде 9 шахсқа қарата 9 жынаят иси көрилген. Бул көрсеткиш азайған болса да пәс, залым нийет, инсанға тән болмаған ис-ҳәрекетлер арамызда ушыраспақта.

Басқыншылық, яғный, өзге шахстың мал-мүлкин талан-тараж етиў мақсетинде ҳүжим етип, өмири яки денсаўлығы ушын қәўипли зорлық көрсетиў менен қорқытып исленген болса Жынаят кодексинде нәзерде тутылған жазаға гирипдар болады. Мине, бул зулымлық жынаятты жаслардың ислеўи болса ең ашынарлы жағдай. 1996-жылы туўылған судланыўшы М.Айтмуҳаммедов, Нөкис компьютер ҳәм хабар технологиялары колледжиниң 3-курсында оқып жүрип, Нөкис қаласы Қызкеткен жағысы көшеси 72а жайда жасап келип, таныслары Ж.Сейтеков ҳәм Т.Рахматуллаевлар менен Нөкис қаласы Төрткүл гүзары бойында «Караван сарай» ресторанына қарама-қарсы жайлас­қан «Теремок» атлы дүканды тонаў мақсетинде алдыннан тил бириктиреди. Жүзлерин танытпаў ушын 3 дана капрон колготкадан жасалған қара реңдеги маскаларды кийип, саат 20.30ларда светофордың қызыл реңи жанған ўақытта дәрҳал дүкан ишине бастырып кирип, Ж.Сейтеков ҳәм Т.Рахматуллаевлар дүканшы қызды услап турып, М.Айтмуҳаммедов дүкан кассасында бар болған 300 мың сум пулды алып, белгисиз тәрепке қашып кетеди. Кейин олар «Маңғыт» шайханасы тәрепте ушырасып, пулды өз-ара бөлисип алады. Бул жынаяты ушын Жынаят ислери бойынша Нөкис қаласы судының 2016-жыл 31-март күнги ҳүкими менен 10 (он) жыл мүддетке еркинен айырыў жазасы тайынланды.

Және усындай ўақыялардан бири 1997-жылы туўылған А.Ужанов тәрепинен әмелге асырылады. Ол өзи менен жаслы 1997-жылы туўыл­ған, Нөкис компьютер ҳәм хабар технологиялары кәсип-өнер колледжиниң 2-курсында оқыйтуғын, Нөкис қаласы 21-киши районда жасайтуғын М.Сейтанов ҳәм жас өспирим, 1998-жылы туўылған И.Абдигаппаров Нөкис турмыс хызметин көрсетиў ҳәм экономика кәсип-өнер колледжиниң 2-курсында оқыйтуғын, Нөкис қаласы 21-киши районда жасайтуғын жоралары менен алдыннан тил бириктиреди. 2016-жыл 25-январь күни қараңғы түскен пайыт саат 20.30ларда өз жолы менен үйине қайтып киятырған жолаўшы Т.Сапаевтың арқа тәрепинен барып, оны урып жерге жығады. Оған жеңил дәрежедеги дене жарақатын жеткерип, базар баҳасы 25 мың сум болған қол телефонын, 30 мың сум ақшасын, базарлық етип алып киятырған вареньелерин, 1 дана «Орифлэйм» атлы пенасын, 1 дана ласьон ҳәм гелди басқыншылық жолы менен тартып алады. Жәбирлениўши Т.Сапаевқа 130 мың сумлық материаллық зыян жеткереди. Судланыўшылар А.Ужанов ҳәм М.Сейтановларға Жынаят ислери бойынша Нөкис қаласы судының 2016-жыл 11-июль күнги ҳүкими менен ЖКниң 59, 61-статьялары тийкарында узақ мүддетке еркинен айырыў жазасы, ал, судланыўшы жас өспирим И.Абдигаппаровқа ЖКниң 72-статьясы тийкарында 2 жыл мүддетке сынақ шәртли жазасы белгиленди.

1986-жылы туўылған қәўипли рецидивист Ф.Ерлепесов 2015-жыл 28-декабрь күни саат 18.30да спиртли ишимликлер ишкен мәс ҳалында Нөкис қаласы «Таслақ» мәкан пуқаралар жыйыны аймағында жайласқан «Космос» балалар мәдений дем алыў орайы алдында пуқара  Г.Аманбаеваға басқыншылық жолы менен ҳүжим жасайды. Оның басына қолы менен урып, аяғы менен теўип, жол шетине сүйреп алып барып, бет әлпетине урып жерге жығады. Суд-медициналық экспертизасының жуўмағына көре денсаўлығының бузылыўына алып келген «жеңил» дәрежедеги дене жарақатын жеткизеди. Басына кийип жүрген базар баҳасы 700.000 сумлық норка малақайын, қолындағы 25.000 сумлық ҳаяллар сумкасын ҳәм оның ишиндеги 650.000 сумлық уялы қол телефонын, телефонға тийисли ишиндеги 75.000 сумлық 16 ГБлық флешкасын, 6.000 сумлық бир дана телефон наушнигин, «Миллий банк»ке тийисли болған ишинде 410.000 сум ақшасы бол­ған пластик картасын, 12.000 сум нақ пул ақшасын, ҳәм басқа да затларын басқыншылық жолы менен тартып алып, ўақыя орнынан қашып кеткен. Бул ис-ҳәрекетлери менен Ф.Ерлепесов ЖКниң 164-статьясы 3-бөлими «а» бәнтинде нәзерде тутылған жынаятты ислегенликте айып­ланып, ЖКниң 59, 60, 61-статьялары тийкарында узақ мүддетке еркинен айырыў жазасы та­йынланды.

Инсан негизинде әжайып ҳәдийселерди жаратыўға уқыплы. Егер, ол өзине Жаратқан тәрепинен берилген илаҳий күш-жигери, ақыл-зийреклилиги, билими менен ис жүргизсе, жәми­йеттиң раўажланыўына, ана-Ўатанның келешеги жолындағы қайырлы ислерге өзиниң салмақлы үлесин қосады, парасатлы шахсқа айланады, ел-журты ҳүрметине бөленеди.

Лекин, биз жоқарыда атлары тилге алын­ған, бары-жоғы арзымас пуллар ушын бас­қыншылық жынаятына қол урған шахсларды ақлаў мүмкин бе! Бул дәрежедеги жаўызлық батпағына батыў себебин не менен тәриплеў мүмкин! Руўхый дүньясы жарлылығы ма яки болмаса күш-жигериниң, ғайратының төмен дәрежеделиги ме!  Усылар сыяқлы пәс нийеттеги, пулды, өзгениң мүлкин нызамсыз ийелеўди инсаныйлықтан жоқары қоятуғын кимселер саламат турмысымызға дүзетип болмайтуғын, орны толмас зыян жеткериўи мүмкин. Буны кең жәмийетшилик пенен бирге тәрбияламақ, дүзетпек дәркар!

Н.ХАТАМОВ,

Қарақалпақстан Республикасы Жынаят ислери бойынша судының баслығы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF