Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 18:07:16, 22.09.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

БОСТАНҒА АЙЛАНЫП АТЫРҒАН САҲРА

Ўатан! Инсанның киндик қаны төгилген топырақ, өзи, перзентлери, шаңарағы жасап атырған муқаддес жер! Бул топырақ ҳаққында  толқынланбай жаза алмайман...

Бул әййемги үлкениң басынан нелер кешпеди, дейсиз! Әсирлер асып өтмишке нәзер салсаңыз, бул топырақты қорғаў ушын гүрескенлер — Тумарис, Гүлпаршын, атын усы топырақ ушын қамшылаған Алпамыс, Гүлайымлар көринеди. Уллы Әмир Темур, Жалалиддин Мангуберди бабаларымыз усы топарықтың азатлығы ушын ат салысты. Ўақыт өткинши, топырақ болса бир орында қатып қалғандай сезиледи. Негизинде олай емес...

Бул топырақ өтмиште гейде ўайран, гейде абадан болды...Бирақ, бүгингидей, яғный ғәрезсизлик дәўириндегидей ҳеш қашан гүллеп-жаснамаған, бағы-бостан­ға айланбаған.

Мен бул топырақты қәдирлеп, жырлап бахыт таптым. Бул топырақ ғәрезсизликтен нәр алып, халқымның әсирлер даўамында излеген еркинлигин тапты.  Ғәрезсизликке ерисилген жылы туўылған әўлад ер жетип, быйыл 25 жасқа толмақта.

Жақында ғана бул топырақ ҳеш ким қолына услап көрмеген бослық қырманын таў етиў, толмайтуғын нәрсени толтырыў керек деген пуш идеялар, план, миннетлеме, қосымша миннетлеме сыяқлы өлшемлер, керегинен артық егин егилип, зүрәәтти еле де арттырамыз деп, гербицид-пестицидлер менен тойындырылды. Ҳәттеки дәрьялардың суўлары еркин ақпады, теңизге жетип бармады.

Арал суўға толып, жағалары тол­қынланған ўақытларда «Теңиз балығын бермедиS» деп зарланған еди Бердақ бабамыз. Оның заманында балық аўлайтуғын қайық-кемелер бизики емес еди. Теңиз паянсыз болғаны менен аў қураллары болмаса, қуры қолға балық илинбейди-дә...

Күни кеше бизди «Сен коммунизм қурыўшысаң, соның ушын ол жаққа емес, бул жаққа жүр, изиңе қарамай, алдыға басS» деген шақырық пенен оқытты. Биз алға умтылдық, сондай қәдем тасладық, кимлигимизди де умытып қояжазладық. Биз басып өткен жолымыз да, баратуғын мәнзилимиз де намәлим еди. Қарасаңыз, баратуғын мәнзилди партияның өзи де билмейди екен... Булардың бәрин Ғәрезсизлик дәўиринде, Еркинлик себепли түсинип жетип атырмыз. Кешеги күнди ҳәўес ететуғынларға қарап көзди ашыңқырап, дөгерек әтирапқа нәзер салың, қала­йынша Ғәрезсизлик берген жемислерди көрмей атырсызs Бул жемис — ерк, өз жериңе өзиң ийелик етиў сезими! Қалай буларды көрмейсиз, еситпейсиз, деп жар салғың келеди.

Кеңисликке қарап созылып жатқан Үстирт кеңликлерине Қоңыратта турып қарасаңыз, алыстан ол астақтаны еслетеди. Жоқарыдан, қус пәрўаз ететуғын бәлентликтен қарасаңыз, бул астақтада халқымыздың несийбеси — нефть, газ кәнлерин бураўлап атырған «вышка»ларға, дүнья стандартларына сай өним ислеп шығарып атырған сода заводы менен күни кеше пайдаланыўға тапсырылған Үстирт газ-химия ком­плексине көзиңиз түседи.

Сүргил кәни негизинде қурылған бул ири санаат кәрханасы — Үстирт газ-химия комплексиниң қурылысы Президентимиздиң басшылығында тастыйықланған елимиздиң санаатын кең көлемли модернизациялаў бағдарламасы шеңберинде әмелге асырылды. Улыўма ныр­қы 4 миллиард долларлық бул жойбардың әмелге асырылыўы жылына 4,5 миллиард куб метр тәбийғый газды қайта ислеўдиң есабынан 3,7 миллиард куб метр газ, 387 мың тонна полиэтилен, 83 мың тонна полипропилен, 102 мың тонна пиролиз дистилляты ҳәм бас­қа да баҳалы өнимлерди ислеп шығарыў имканиятын береди.

Кәрханада мийнет етип атырған 1 мың 300 ге шамалас жумысшы-хызметкердиң көпшилиги заманагөй билим ҳәм технологияларды пуқта ийелеген жас қәнигелер саналады. Олар ушын бурын­ғы «Ақшолақ» посёлкасының орнында жаңа заманагөй жумысшылар қалашасының қурылғаны таң қалдырып, ҳәўесиңизди келтиреди. Бүгин бул жерде 140 заманагөй коттеджлер, көплеген үлги жойбарлар тийкарында қурылған жайлар, 3 жатақхана, 30 орынлы саўлатлы мийманхана қурылып, пайдаланыўға тапсырылғаны кәрхана жумысшыларына және де қолайлықлар жаратпақта.

Ҳәзирги ўақытта кәрханада ислеп шығарып атырған өнимлер қөплеген еллерге экспорт етилмекте. Атап айтқанда, ҳәзирге шекем нырқы дерлик 150 миллион долларға тең 186 мың тоннадан аслам полиэтилен  ҳәм полипропилен Орайлық ҳәм Шығыс Азия, ҒМДА ҳәм Европа еллерине экспорт етилди. Мағлыўматларға қарағанда, 2020-жылға барып полиэтилен ислеп шығарыўдың көлеми 4,1 есеге артады.

Бул ҳеш қандай түс емес, әйне ҳақыйқат! Көз алдыңызда кешеги Үстирт — қорқынышлы бийпаян саҳра-шөл, Уллы жипек жолының толысқан кәрўаны, отын таппай, саҳрада сексеўил ар­қалап жүрген қарақалпақ ҳәм көкте пәрўаз еткен бүркит, көлеңкеден үркип қашып жүрген сайғақлар сәўлелениўи мүмкин...

Бүркит пенен сайғақ бүгин де бар. Бүркиттиң санын билип болмайды, бирақ, сайғақлар жүдә кемейип, Қызыл китапқа киргизилген. Әне, қараң, Үстирт газ-химия комплексиниң арырағында «Сайғақлы» қорықханасы жаратылмақта. Демек, тәбият пенен инсаният үйлесимлигиниң дүньялық тәжирийбеси Үстиртке де жетип келген.

Усы топырақтың перзенти сыпатында Үстирттиң шөлистаннан гүлистанға айланып атырғанынан қуўанып, мақтанышқа бөленемен. Бүгин Үстиртке кирип келип атырған цивилизация қәдемлери қорықхана менен саўлатлы кәрханаларды қоңсы етип, тәбияттың теңсалмақлығын тәмийинлеў тек ғана қүдиретли мәмлекеттиң қолынан келетуғын илаж екенин түсинемиз.

Саҳрада дуўтардың қос тары сыяқлы темир жол созылып жатыр. Бул тарларды бийғәрез халқымыздың бүгинги әўлады тартпақта. Бул дуўтар намасы цивилизация ҳаўазына қосылып жаңламақта. Темир жол менен қатара заманагөй миллий автомагистраль — халықаралық автотрасса қурылып, тегис ҳәм айдын жолда машиналар кәрўанының изи көринбейди. Демек, өтмиштеги Уллы жипек жолы бүгинимиздиң келбетинде қайта тикленбекте...

Өтмиштеги уллы кәрўан жоллары тыныш аймақлардан өткен. Бир ўақытлары уллы Әмир Темур бул жолдағы кәрўанлар аманлығының гиреўи сыпатында қүдиретли мәмлекетке ирге тасын қойған еди. Уллы кәрўанлар бүгин де тыныш жолларды таңлайды. Үстирттеги цивилизация қәдемлериниң ирге тасын ғәрезсизлик жылларында Президентимиз Ислам Кәримов қойғанын пүткил дүнья биледи, тән алады. Тарийхты уллы инсанлар жаратады, деген философиялық бар гәп.

Бүгин биз мақтаныш етип атырған бул әзиз топырақ келешек әўладларымыздың да мақтанышына мақтаныш қосажақ.

Оразбай АБДИРАХМАНОВ,

Өзбекистан Республикасында хызмет көрсеткен мәденият хызметкери.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF