Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 09:38:27, 21.08.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ЖЕҢИС СЕРШИЛ

«Рәўшан» хожалығы аймағында жаратылысынан бир көргенин жаздырмай, еситкенлерин умытпайтуғын қатықулақ, артықмаш тәбийғый қәсийетлерге ийе Жеңис Қыстаўбаевтай «Сақпан» лақаплы сершил адам жасайды. Кәсиби шарўа болған соң төрт түлик мал, жер, шөп-шарлар менен «сөйлесе» береди.

Үйиниң алдындағы орпаң топырақлы гүзар жолдан азанда қой-ешкилерди падасы, жылқыларын сүриўи менен айдап өтсе де изден из шығарып, өзине дерегин аңсат айырып алған.

 

Атақлы англичан жазыўшысы Артур Конан Дойлдың бас қаҳарманы Шерлок Холмс ҳәм Доктор Ватсондай қылмыслы ислерди из суўытпай ашыўда жергиликли орган хызметкерлерине жәрдемлесип, ақыл-кеңеслерин бериўге тартынбайды.

Аўылындағы болған бир урлықты ашыўда дөгерек-дашты асықпай көзден өткереди де... «Урылар пәленшениң қу­йрығы келте, көк атына мингесип келген. Көзге түспеўи ушын атты аўылға кирер жердеги бузық трактордың тасасына байлап, өзлери жаяўлапты...» деп келептиң ушын шығара сала жол баслап барса, урылар айғақлы затларын еле жасырып үлгермепти...

«Усамасаң туўма» дегендей, мектеп жасындағы баласы қойларын суўғарып турса бир салт атлы  «Сақпан бар ма?» деп даўрықса «Лақап атадан балаға өтеди, бизлер алты сақпанбыз, қайсымызды сорап келгениңди қайдан билейин» деп қырсық­пастан жөнин айтса, сөзден жеңилген адам ғырра изине қайтыпты.

Сол баланың туўым мапазында жаңа туўылған қозыларды анасына табыстырыўдай машақатлы исте даўысларына қарай ажыратып қосса жаңылыспағанына гүўа болдық...

ДОҢЫЗ КӨШКЕН КҮН

Қанжығасы қансырап, оғы зая кетпеген Әбди атамыздың «Доңыз көшкен жылы туўылған балам», «Доңыз көшкен жылы ат оздырдым» дегенлерине түсинбей, ҳаслы мәнисин сорадым.

­ Мениң ушын «Доңыз көшкен күн» умытылмас сәне болып қалды. l970-жылдың гүз айлары еди. Күш-қуўаты толыс­қан жас жигитке жалғыз аўға шығыў жыр ма? Дәрья жағыс, «Байхожа»ның тусы, бир бүйирлеп, дегиш алып, тап таслап аққандағы қайыры, қамыс-қоғалық, шат-тикенли соқпағынан мылтығымды қайымлап, зорға жол таўып киятырман. Алдым кешликтен түнеп шығыўға қолайлы жер қарас­тырдым. Қас қарайта түлки-қарсақлардың гөне инлерине сыбайлас дүмпешикке бой таслап, суў излеп терең сайға түссем,  есап-сансыз доңыз жатақ. Баслы тамағы шөп-шардың тамыры болғанлықтан тумсығындағы өткир пышақлары менен жер геўлеп, қарық-қарық етип аўдарылыпты. «Доңыз аўнаған жерде түк қалады» деп айтылғаны менен дүркиресип көшкенде қылшық, түклеринен басқа ҳеш нәрсе қолыма илинбеди. Өткир, аша туяқларының қойыў шаңы жер менен көкти думандай қаплап, әдеўир ўақытқа шекем басылмай турды. Жергиликли халық доңыздың гөшин «ҳарам»ға шығарып, аўызларына алыспаған гезлери бул ҳайўан әдеўир көбейген еди. Падалылар еккен егинлеримизди бас­қылап, орны толмас зыян келтирсе де шыдасып бағыстық. Жаралы кийиктиң бир жерде жата алмағынындай, доңызлардың да бул дөгеректен безигип, дәрьяның қуярлығына қарай пада-пада болып көшкени ҳаўлықтырды. Кекселердиң айтыўынша, бир жыллары усы жағалаўларда жолбарыслар пышықтай балалап, ызғысып жүрген. Соңғылықта жер аўып, туқымлыққа биреўи қалмағаны қандай өкинишли.  Доңыздың да басына сондай саўдалар түсип, қуўыс-қолтықларға тығыл­ғанлары санаўлы шығар...

Доңыз адам менен аңлысып жасап, сумлығын түлкиден асырса да, тиришилик ететуғын тәбийғый орталық, өриси жылдан-жылға тарылғаны ҳеш кимге сыр емес. Жаралы доңызды қуўған қәўипли, жан жеринен атып, жерге жығылғаннан соң қасына жақынласам орнынан шапшып турды да, дызағайлап қашты...

Ө.ӨТЕЎЛИЕВ.

журналист.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF