Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 22:20:07, 22.09.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

САНСЫЗБАЙДЫҢ САНСЫЗ ТАБЫСЛАРЫ

Заманында той палўаны деп ат шығарып, «Шадлы» аўылда жасап атырған Рейимбай бульдозерши жумыс жағдайына бола «Ақмаңғыт» елатына көшип келип, қоныс басқанында улы Сансызбай, жаңа ғана бир жасқа тол­ған еди. Негизинде туўылғанында Қуўанышбай деп ат қо­йылған усы баласының исмине кеўли толыңқырамай жүрген әке баласы бир жасқа толғанында оның атын өзгертип, байлығы көп, сансыз болсын деген ни­йетте Сансызбай деп қояды. Әттең, баласының сансыз байлықлары болған спорттағы табысларын көре алмаған әкеси дүньядан көз жумғанында, Сансызбай алты жастағы кишкене бала еди. Сол жылы Нөкис ра­йонындағы Жийен жыраў атындағы мектепке қәдем қой­ған ол, анасының, жақынларының қушағында ҳеш нәрсеге мүтәж болмай оқып, билим алды.

 

Өспиримлик ҳәўес пенен спорттың ҳәр қыйлы түрлерине қатнасып жүргенинде, бир күни мектепке шортанбайлы палўан Парахат Хожанов дене тәрбиясы пәнинен муғалллим болып келеди. Пал­ўанның миллий гүрес түри бо­йынша шөлкемлестирген спорт дөгерегине ол да қатнай баслайды. Тренер Сансызбайдың пал­ўаншылыққа бейимлигин аңғарады ҳәм жарысларға таярлайды. Гүрестен бурын баскетболға қатнап жүрген ол, гүрести таслап және сол бурынғы спортқа кетип қалады. Бир күнлери және гүрес шынығыўларына келгенинде оның турақсызлығына ашыўланған Парахат аға «сен палўан болмайсаң, баскетболшы боласаң» деп бақыратуғын еди.

Мектепти питкергеннен соң Сансызбай аға еки жыл қатарына пединституттың дене тәрбия факультетинен оқыўдан «жығылады». Лекин, оның әзелден ата мийрас палўаншылыққа қунт пенен араласып, жарысларға қатнасып жүрген ўақытлары еди.

1981-жылы Нөкисте миллий гүрес бойынша Өзбекистан бириншилиги өткерилип, сонда биринши орынды алып, чемпион болыўға ериседи. Сол жарыста республикада самбоны раўажландырыўға үлес қосып атырған тренер Шөребек Мустапаевтың нәзерине түскен ол, тренердиң қолында самбо менен шуғыллана баслайды ҳәм сол жылы университеттиң дене тәрбиясы факультетине оқыўға киреди. Шөребек аға ҳақыйқаттан да оның орны самбода екенлигин дурыс аңғарған екен. Сансызбай да устазының мийнетлерин жерде қалдырмай 1984-жылы самбо бойынша Өзбекистан чемпионы болады. Бурынғы аўқам спорт шебери нормативин орынлап, Өзбекистан сайланды командасына ағзалыққа қабылланады. Самбоның техникасын жетерлише меңгерген Сансызбай ушын жарысларда табыс изли-изинен келе баслады. Яғный, 1984-жылы Москвада өткерилген аўқам бириншилигинде қ-орынды, Киевте 2-орынды, 1986-жылы Белорусьта 3-орынды ийелейди. Әлбетте, бул табыслар самбоға жаңа қәдем қойған жас спортшы ушын үлкен жетискенлик еди. 1989-жылы миллий гүресте жарысқа түскен ол Өзбекистан чемпионы болып, спорт шебери нормативин орынлайды.

Оқыўды тамамлағаннан соң Сансызбай Юсупов Нөкис ра­йонындағы жас өспиримлер спорт мектебине тренер болып жумысқа орналасады. Ортада талай күшлилер менен күш сынасып, жарысларда тапланған палўан енди жас өспиримлер арасында елдиң атын шығаратуғындай спортшыларды таярлай баслайды. Оның таярлаған дәслепки шәкиртлеринен Азамат Юсупов, Мурат Өтемуратов, Алаўатдин Шарапатдинов, Жумабай Ханияров, Мухамбеталий Бабаназаровлар Өзбекистан чем­пионлары ҳәм спорт шеберлери болды. 2002-жылы Нөкиске гүрес федерациясына тренер сыпатында жумысқа шақырылған ол, шымбайлы Азамат Турдановты ушыратады. Университеттиң 1-курсында оқып атырған Азаматты шәкиртликке қабыллап, келешегинен үлкен үмит етип, жарысларға таярлайды. Нәтийжеде Азамат Турданов бес мәрте Азия ҳәм бир мәрте Жәҳән чемпионы болып устазының исенимин ақлайды. Буннан соң устазға үлкен мақтаныш болғандай шәкиртлериниң саны және де артып, Жулдыз Мустапаева, Аман Ғаниев, Байрам Артықбаев, Улдәўлет Жумабаевалар Азия ҳәм Жәҳән чемпионатларында жақсы нәтийжелерди қолға киргизеди.

Ҳәзирги ўақытларда Нөкис районында балалар ҳәм жас өспиримлер спорт мектебинде директор ҳәм тренер болып ислеп атырған ол, өзи де шәкиртлери сыяқлы жарысларға қатнасып турады.

Атап айтқанда, 2004-жылдан баслап дүнья жүзилик Самбо жулдызлары арасындағы Жәҳән бириншиликлерине қатнасып, 2013-жылы Болгарияда өткерилген чемпионатта 1-орынды ийелеген болса, 2004-жылы Тәжи­кистанда 3-орынды, 2008-жылы Белорусьта 2-орынды, 2010-жылы Грецияда 3-орынды қолға киргизип, Түркия ҳәм Марокконың Касабланка қаласында  өткерилген чемпионатларда да жақсы нәтийжелерге еристи. Жақын күнлерде Израильда самбо шеберлери арасында болып өтетуғын Жәҳән бириншилигине таярланып атыр­ған тренер шәкиртлерин де жарысларға таярламақта. 2013-жылы «Ардақлаў» республикалық фестивальда «Жылдың ең жақсы тренери» номинациясына ийе болған оның спорттағы мийнетлери ғәрезсизлигимиздиң 24 жыллық байрамы қарсаңында да ҳүкиметимиз тәрепинен мүнәсип баҳаланып, «Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген тренер» атағын алыўға миясар болды.

— Мениң бул мийнетлеримниң баҳаланыўы республикамыз спортына деген итибар ҳәм ҳүрмет, устазларымның, шәкирт­леримниң мийнетлерине, жетискенликлерине де берилген баҳа деп билемен. Жас минген сайын жарысларда белги береди, лекин, мен еле де өзиме исенип, елимиздиң байрағын бәлент көтериўге үлес қосаман ҳәм шәкиртлеримниң табысларында да жетискенликлерди көремен деген үмиттемен,-дейди ол қуўанышларын биз бенен бөлисип.

Устаз-тренер өмирлик жолдасы Раўшан апа менен төрт ул, бир қызды камалға келтирип, келин түсирип, ақлық сүйген үлгили шаңарақ ийеси. Улларының арасында Султанбек әке жолын таңлаған спортшы тренер.

Қарақалпақ спортында өз орнына ийе, дүньяда самбо жулдызларының қатарынан орын алған Сансызбай Юсуповқа айтар тилеклеримиз де, оннан күтер үмитлеримиз де көп. Келешекте ерискен табыслары спорт тарийхында алтын ҳәриплер менен жазыла бергей.

Г.ТУРДЫШОВА.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF