Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 13:15:37, 26.05.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

АРАЛ  МАШҚАЛАСЫ:  ДҮНЬЯ ИЛИМПАЗЛАРЫ  НӘЗЕРИНДЕ

Мәмлекетимиз тәрепинен Арал теңизи экологиялық машқаласын шешиў, бул тәбийғый апатшылықтың регионда жасаўшы халықлардың денсаўлығына, республикамыздың экономикасы ҳәм аўыл-хожалығына унамсыз тәсирин жумсартыў бо­йынша әмелге асырылып атырған ис-илажларды илимий-әмелий тәрептен қоллап-қуўатлаў мақсетинде Қарақалпақ мәмлекетлик университети ҳәм Өзбекстан Миллий университети Қытай Халық Республикасының Тәбийғый ресурслар ҳәм География илим-изертлеў институты, Қытай Илимлер Академиясының Орайлық Азия экологиясы ҳәм қоршаған орталық илим-изертлеў орайы, Тибет тегислигин үйрениў илим-изертлеў институтлары менен биргеликте усы жылдың 16-17-апрель күнлери Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университетинде «Арал теңизи бассейни экосистемасы ҳәм суў ресурслары» атамасында халықаралық илимий-әмелий семинар шөлкемлестирди.

Бизге мәлим, 1960-жылға шекем Арал теңизи дүньядағы ең үлкен суў бассейнлеринен бири болған. Көлеми 1083 км.куб, узынлығы 426 км, ени 284 км, максимал тереңлиги 68 метр болған. Теңиз климатты регуляциялаўшы ўазыйпасын атқарған ҳәм пүткил региондағы ҳаўа-райының кескин өзгериўин жумсартып турған. Бул халық турмыс шараятын, аўыл хожалығы өндирисин ҳәм экологиялық шараятқа унамлы тәсир еткен. Соның менен бир қатарда, теңиздиң жыллық балық муғдары 40 000 тонна болып, халық ушын азық-аўқат өниминиң тийкарғы дәреги есапланған.

Бүгинги күни теңиздиң қайтыўы менен Аралбойы регионында өсимлик ҳәм ҳайўанат дүньясы генофондының ярымынан көбиси 11 түрдеги балықлар, 12 түрдеги сүт емизиўши, 26 түрдеги қуслар ҳәм 11 түрдеги өсимликлер дүньясы жоғалып кетти.

Бүгин дүнья жәмийетшилигинде Қарақалпақстан Арал теңизиниң қурып, экологиялық машқалалар жүз берген үлкеге айланды деген түсиник бар. Лекин Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.Мирзиёев Арал теңизи бойындағы халықтың эколо­гиялық машқаласы тек бул жердиң ғана емес, ал, пүткил дүньяның ең үлкен машқаласы екенлигин БМШ Бас Ассамблеясының 72-сессиясында көрсетип берди. Сондай-ақ, БМШниң Нью-Йорк қаласындағы резиденциясында өткен жылдың 12-ноябрь күни Арал бойы регионы ушын Инсан қәўипсизлиги бойынша көп тәреплеме шериклик тийкарында Траст фонды дүзилди.

— Қарақалпақстанға биринши мәрте келиўим. Хақыйқатында да, Арал теңизиниң қурыўы нәтийжесинде пайда болып атырған бул машқалалар пүткил дүнья халқына да тийисли мәселе екенлигине және бир мәрте исендик. Бүгинги өткерилип атырған илажлар мәмлекетлеримиз ортасында илимий өз-ара бирге ислесиўдиң басламасы болып, келешекте тараў илимпазлары илимий изленислерди биргеликте алып барып, усы аймақтағы экологиялық машқалалардың шешимин табыўында белгили дәрежеде өз нәтийжесин беретуғынлығына исенемен, - дейди Қытай илимлер академиясы Географиялық илимлер ҳәм тәбийғый ресурсларды үйрениў институтының профессоры Й.Луо.

Ҳақыйқатында да, Қарақалпақ мәмлекетлик университетинде өткерилген халықаралық илимий-әмелий семинарға қатнасқан Қазақстан, Канада, Қытай ҳәм басқа да мәмлекетлердиң жоқары оқыў орынларынан, илим-изертлеў орайларынан келген алымлар ҳәм илимий-излениўшилер Арал бойы регионы машқаласын илимий-әмелий тәрептен шешиўде, Өзбекстан ҳәм Қытай мәмлекетлериниң илимий-изертлеў жумыслары бойынша өз-ара байланыслардың раўажланыўында өз нәтийжесин беретуғынына исенемиз.

Семинар даўамында мийманлар университеттиң Бердақ Миллий музейин, Репрессия қурбанлары музейин ҳәм пайтахтымыздың дыққатқа ылайық орынларын тамашалады.

 Р.АРЗИЕВ,

ҚМУ баспасөз хаткери.

СҮЎРЕТЛЕРДЕ: илаждан көринислер.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF