Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 04:46:24, 23.03.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ЙОД — ОРГАНИЗМНИҢ ЕҢ КЕРЕКЛИ КҮШИ

Йод элементи қалқан тәризли бездиң нормал раўажланыўы ушын зәрүр болатуғын химиялық элемент болып есапланады. Йод элементиниң организмге күнине 150-200 мкг. муғдарында түспеўи нәтийжесинде қалқан тәризли без тәрепинен организм ушын зәрүр бол­ған гармонлардың ислеп шығарылыўы бузылып, йод жетиспеўшилиги кеселлигине алып келеди.

Қалқан тәризли без ­ тироксин ҳәм трийодтиронин деген 2 гармонды ислеп шығарып, зат алмасыўында ҳәм терморегуляцияда қатнасады. Буның ушын бир күнде 100-150 мкг. йод керек болады. Йод организмге органикалық ҳәм органикалық емес бирикпелер түринде аўқатлар, суў ҳәм ҳаўа арқалы түседи. Организмде йод теңсалмақлығы демо­графиялық шараятқа қарап кескин өзгерип турады.

Йод жетиспеўшилиги менен байланыслы кеселликлер бириншиден ­ ҳаялларда ҳәмиле түсириў, өли туўылыўы, ақылдың жетиспеўшилиги, етек кир келиўиниң өзгериўи, жүклилик дәўириниң аўыр кешиўи, туўма гипотериоз, бала салмағының аўыр болып туўылыўы, нәрестелерде өлимниң көп болыўы, физикалық жақтан төмен раўажланыў, перинатал өлим, бо­йының киши болыўы болса, екиншиден ­ үлкенлерде зоб ҳәм оның ақыбетлери гипотериоз ақылдың жетиспеўшилиги сыяқлы кеселликлер ушырасады.

Йод жетиспеўшилиги кеселликлери дәрежесин анықлаў ушын Дүнья жүзилик Денсаўлықты сақлаў шөлкеми экспертлери ислеп шығарған көрсеткишлерден пайдаланады. Организмге йод жетиспеўшилигинен эндомик зоб кеселлиги келип шығады ҳәм төмендеги клиникалық белгилери менен анықланады.

Мойынның алдынғы жағы үлкейеди, дем алыў қыйынласады, наўқас ашыўшақ болады, басы аўырады, жүрек ўақты-ўақты тез соғады, ҳаўа жетиспейди, қолы қалтырайды, жүрек тусында аўырыў пайда болады. Бул кеселликке шалынған наўқасларды емлеўде йод препаратларын ҳәм нерв сис­темасын тынышландырыўшы дәрилер бериледи.

Йод жетиспеўшилиги кеселлигиниң алдын алыў ушын йодланған ас дузынан пайдаланыў ҳәм ҳәптесине бир таблетка антиструмин ишип турыў зәрүр. Йодтың организмге жетиспеўшилигинен туўма миксидема критинизм кеселлиги келип шығады. Бул кеселлик бала туўылғаннан кейин 2-3 айлығында анықланады. Бала ҳәлсиз, уйқылағыш болады. Жақтыны ҳәм даўысты сезбейди, қаталайды, еңбегиниң питиўи әсте-ақырын болады физикалық ҳәм психикалық жақтан артта қалады. Баланың өсиўи кешигеди. Бет әлпетиниң өсиўи арт­та қалып, жас бала түрине уқсап қалады.

Йод жетиспеўшилигин болдырмаў ушын 3 усылда ­ жеке, топарлар арасында ҳәм ғалаба усылда йод профилактикасы қолланылады. Ғалаба йод профилактикасы организмди йод пенен тәмийинлеўдиң ең нәтийжели ҳәм қолайлы усылы болып, қурамында йод болған препаратларды ең көп қолланылатуғын азықлық затларға қосыў арқалы әмелге асырылады. Бунда унға, дуз­ға ҳәм суўға 10 мкг.нан 60 мкг. ға шекем қосылады.

Топарлар арасындағы йод профилактикасы йод жетиспеўшилик кеселликлери қәўпи күшли болғанлар арасында (балалар, жас өспиримлер, ҳәмиледар ҳәм емизиўли ҳаялларда) шөл­кемлескен түрде йодлы препаратлар қабыл етиледи. Йод жетиспеўшиликтиң жеңил ҳәм орташа түрлеринде емизиўли балаларда ­ 100 мкг., жас өспиримлерде ­ 200 мкг., үлкенлерде ­ 150 мкг., ҳәмиледар ҳәм емизиўли ҳаялларда ­ 200 мкг. қосымша йод берилиўи керек. Йод жетиспеўшилиги профилактикасының жеке түринде физиологиялық йод муғдарының келип түсиўин тәмийинлеўши дәрилик затларды қабыл етиў арқалы болады. Күн даўамындағы йодлы дәрилерди қабыл етиў арқалы йодтың организмге түсиўи 150-200 мкг.нан кем болмаўы керек.

Йод жетиспеўшилиги кеселлигин сапластырыў ушын ҳәр бир шаңарақ ҳәм ҳәр бир жеке адам аўқатқа бәрқулла йодланған ас дузын салыўға әдетлениўи, қурамында йоды бар аўқатларды күнделикли турмыста кең пайдаланыўы тийис. Алма, теңиз капустасы, қурма, картошка, балық, гешир, ғоза, лобия, мәштен пайдаланып турыў керек.

Йодланған ас дузын 3 ай мүддетте ислетсе, дуз қурамындағы йод усы мүддетте жақсы сақланады. Дуз жабық ыдысларда ҳәм қурғақ жерлерде сақланса, йод муғдарының жақсы сақланыўына имканият береди.

Егер де, жоқарыда келтирилген зоб кеселлигиниң белгилерин сезсеңиз, дәрҳал шыпакерге көриниң. Өз бетиңизше йод препаратларын шыпакердиң мәсләҳәтисиз ҳеш ўақытта қабыл етпеўиңизди усыныс етемиз.

 С.НАЗАРОВА,

Қарақалпақстан Республикасы Эндокринологиялық диспансериниң бас шыпакери.

 Г.ДЖҮГИНИСОВА,

эндокринолог шыпакер.

 Г.ИСМАИЛОВА,

ТашПМИ Нөкис филиалының клиникалық ординаторы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF