Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 18:32:18, 02.07.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

СПОРТ ЖАРЫСЛАРЫНЫҢ

ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ СЫПАТЛАМАСЫ

Спортта шахс физикалық жақтан камалға жетиседи, физикалық раўажланыў болса, инсанның психикалық сыпатламаларының өсиўине күшли тәсир көрсетеди. Бул еки процесс бир-бири менен органикалық рәўиште байланысқан болып, оларды ажыратып қараў мүмкин емес. Демек, буннан жуўмақ шығарсақ, жасларды демократиялық руўхта тәрбиялаўда спорт үлкен әҳмийетке ийе болып есапланады. Солай екен, келешегимиз ийелери болған жасларды ҳәр тәреплеме жетик, физикалық саламат ҳәм руўхый бәркамал етип тәрбиялаў бүгинги күндеги ең әҳмийетли ўазыйпалардың бири.

Журтбасшымыз дене тәрбиясы ҳәм спорттың әҳмийети ҳаққында тоқталып, бул тараў хызметинде саламат мәнаўий орталықты жаратыўда тәлим-тәрбия жумысларына айрықша итибар бериў, физикалық таярлық процесин алдынғы техникалық ҳәм технологиялық қураллар, жаңаша методлар тийкарында шөлкемлестириўди атап өткен еди. Сол мәнисте спорт психологиясына байланыслы билимлер ҳәм нызамлылықларды өзлестириў — шуғылланыўшы спортшы (оқыўшы балалар ҳәм жаслар ушын) хызметиниң жетискенлигин тәмийинлеўши өлшемлердиң бири болып табылады, деп ойлаймыз.

Ҳәр қандай спорт хызмети спорт жарысы менен тығыз байланыста болады, буларды бир-биринен ажыратып көз алдымызға келтириў мүмкин емес. Спорт шынығыўында оқытыў ҳәм тәрбиялаў жумысларының алып барылыўы анық жарыс­та нәтийжели қатнасыўға таярлаўдан ибарат.

Жарыс — педагогика илиминдеги берилген түсиник бойынша бул инсан хызметин белгилеўши, бақлаўшы,  қозғатыўшы, қызықтырыўшы фактор. Спорт жарысларының тәрбиялық әҳмийети оғада үлкен. Олар төмендеги өзгешеликлери менен сыпатланады.

Спорт нәтийжелилиги ушын гүресиў — спорт жарысларының айрықша тәреплериниң бири. Кескин гүрес бир ғана жеке мақсетлер менен шекленбейди, ал, бунда топарлық ҳәм жәмийетлик мотивлерди пайда етеди. Спорт жарысы физикалық күш ҳәм психикалық хызметти жигерленип иске салыўы менен тәрипленеди. Жигерлениў спорт жарысының өзине тән өзгешелиги болып табылады. Бул қәси­йет спортшыда ерк ҳәм характер, әдеп-икрамлылық, психикалық сыпатламаларды тәрбиялаў қуралларының бири. Ондағы қыйын гүрес жүрек, қан айланыў хызметин күшейтеди, затлар алмасыўын тезлестиреди. Булардың бәршеси жүрек-нерв хызметин беккемлейди, организмниң ис қәбилетин асырады.

Спорт жарысы — жоқары эмоционал жағдайдың дәреги. Себеби, жарыста спортшы ҳәр дайым табыс­қа ериседи яки жеңилиске ушырап турады. Бул  жағдай тәбийғый рәўиште биресе қуўанышты, биресе қапалықты пайда етеди. Нәтийжеде спортшыда искерлик асады яки кемейеди. Демек, жоқарыда көрсетип өтилген жарыстың өзине тән өзгешеликлеринен мәлим болғанындай, спорт жарысы спортшының өз хызметин жоқары дәрежеде көрсетиў ҳәм жоқары инсаныйлық сыпатларды тәрбиялаў қуралы болады.

Старт алды жағдайы — спортшының алдағы жарыс­қа қатнасыўы менен байланыслы болған ҳалда жүзеге келетуғын жоқары эмоционал жағдай. Бунда пайда болатуғын эмо­ционал жағдай алдағы турған жарысқа ийкемлесиў мүмкиншилигин туўдырады ҳәм ерисетуғын шоққылар дәрежесине күшли тәсир өткереди. Усылар ишинде жаўынгер кейип жағдайының физиологиялық тийкары бас мийде оптимал нерв қозғалыўы менен белгиленеди. Бас­қаша етип айтқанда, қоздырыў ҳәм тоқтап қалыў процесслери ортасында теңсалмақлықтың жүзеге келиўи болады. Бундай ҳалат, яғный, жаўынгер кейип жағдайы жарысларда унамлы нәтийжеге алып келеди.

Жуўмақлап айтқанда, спорт шахсты кәмилликке жеткизиў қуралларының бири. Сол себепли жаслар шахсын ҳәр тәреплеме жетик етип тәрбиялаўда спорт үлкен әҳмийетке ийе болып табылады.

Айгүл УРУМБАЕВА,

Әжинияз атындағы НМПИ «Педагогика ҳәм психология» кафедрасы доценти, педагогика илимлериниң кандидаты.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF