Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 01:01:02, 17.10.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ПАХТА ТЕРИМИНЕ ӨЗГЕШЕ ҚАТНАС

Гүз мәўсиминиң келиўи менен аўыл хожалығында жыйын-терим мапазы басланады. Мине, солардың қатарында сан мың фермерлеримиз миллий байлығымыз болған пахтаны терип алыўға кириспекте.

Быйыл пахта теримине өзгеше қатнас болмақта. Баслысы, соны айрықша айтып өтиўимиз керек, ҳеш ким мәжбүрий тәризде пахта теримине шығарылмайды.

Быйылғы пахта зүрәәтин жыйнап-терип алыў жумысларын уйымласқан ҳалда шөлкемлестириў ис-илажлары ҳаққында усы жылдың 30-август күни Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң арнаўлы қарары қабыл етилди. Бул қарарда алдынлары қәлиплескен пахта терими системасынан пүткиллей басқаша талаплар қойылған.

Быйыл қолда терилген бир килограмм пахта ушын үш басқышта пул төленеди. Биринши басқышта — фермер контрактация шәртнамасы миннетлемесин 60 процентке орынлайман дегенше, пахтаның бир килограммына 650 сумнан, екинши басқышта — 60 проценттен 80 процентке шекемги аралығында 850 сумнан, үшинши басқышта — миннетлемеси 80 проценттен асқанда бир килограмм пахта ушын 1000 сумнан мийнет ҳақы төленеди. Бул пуллардан бюджеттен тысқары пенсия фондына қамсызландырыў төлемлери усланбайды.

Тийисли уйымлар тәрепинен теримшилерге мийнет ҳақысын усы қарарда белгиленген тариф ставкаларынан келип шыққан ҳалда ҳәр бес күнде, зәрүрлик болғанда ҳәр күни төлеў шөлкемлестириледи.

Пахта жыйын-терими мәўсиминде ықтыярлы түрде қурамында 80-100 адамға шекемги теримшилер отрядлары дүзиледи. Өзбекстан Республикасы Минис­трлер Кабинетиниң 10-сентябрь күнги баянламасы менен тастыйықланған «2018-жылғы пахта зүрәәтин набыт етпестен уйымласқан ҳалда жыйнап-терип алыўды шөлкемлестириў бойынша ЎАҚТЫНШАЛЫҚ ТӘРТИБИ»не муўапық, ҳәр бир теримшилер отряды жәмәәтиниң жыйналысы болып өтеди. Усы жыйналыста теримшилер өзлерине отряд баслығын сайлайды. Жыйналыстың баянламасы дүзилип, оның қарары менен отряд баслығына теримшилер отряды атынан фермер хожалығы яки олардың ўәкиллери менен ҳақы есесине хызмет көрсетиў шәртнамасын дүзиў ўәкиллиги бериледи.

Отряд баслығы райондағы Фермер, дийқан хожалықлары, қыйтақ жер ийелери Кеңеси менен «ҳақы есесине хызмет көрсетиў шәртнамасы»н дүзеди. Отряд баслығы хожалық баслықлары менен биргеликте терилетуғын пахта майданларын есаплап, пахтаның ашылыўына қарап, терилетуғын майданлардың дислокациясын ислеп шығады. Ол ыссы аўқат, азық-аўқат пенен тәмийинлениўди шөлкем­лес­тиреди, қадағалап барады. Соның менен бирге, ҳәр күни терилген пахтаны есап-китап қылады, фермер ўәкили менен пахта пунктине бирге барады.

Отряд баслықларына Өзбекстан Республикасы Бәнтлик ҳәм мийнет мүнәсибетлери министрлиги жанындағы Жәмийетлик жумыслар фонды (кейин ала Фонд) қаржылары есабынан мийнет ҳақы төленеди. Отряд баслықлары терилген пахта муғдарынан келип шығып, мийнет ҳақыны асырып барыў тийкарында хошаметленеди.

Фермер хожалығының мәмлекет зәрүрлиги ушын контрактация шәртнамаларында белгиленген муғдардан артықша тапсырған пахтасы ушын, оған сатып алыў баҳаларына 15 процент муғдарында үстеме төленеди.

Өзбекстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Агросанаат комплекси ҳәм азық-аўқат қәўипсизлиги тәмийинлениўи үстинен қадағалаў инспекциясы Өзбекстан фермер, дийқан хожалықлары ҳәм қыйтақ жер ийелери кеңеси менен биргеликте пахта тазалаў шөлкемлери ҳәм пахта-тоқымашылық ислеп шығарыў шөлкемлери тәрепинен пахта шийки затын қабыллаў орынларындағы  лабораторияларда пахтаны қабыллаўда сап (физикалық) аўырлығы менен кондицион аўырлығы арасындағы парықлардың әдиллиги ҳәм шегирмелердиң әдалатлы қолланылыўы бойынша сис­темалы қадағалаў орнатады.

Фонд, «Ўзпахтасаноат» акционерлик жәмийети, пахта-тоқымашылық ислеп шығарыў шөлкемлери жеткизип берилген пахта шийки заты ушын фермер хожалықлары ҳәм басқа аўыл хожалық кәрханалары менен усы жылдың 31-декабрине шекем толық есапласып болыўы керек. Пахта жетистириўши фермер хожалықлары менен есап-китаплардың дурыс ҳәм өз ўақтында әмелге асырылыўына және ажыратылған қаржылардан мақсетли пайдаланылыўына «Ўзпахтасаноат» акционерлик жәмийети, «Ўзтўқимачиликсаноат» бирлеспеси ҳәм «Агробанк» АКБ басшыларының жеке жуўапкершилиги белгиленген.

Пахта жыйын-теримине бундай қатнастың белгилениўи ҳеш кимде наразышылық кейпиятын оятпайды. Қайта, пуқараларда терим мапазында материаллық жақтан мәпдар болыў умтылысын қәлиплестирип, ықтыярлы түрде пахта далаларына шығыў имканиятын жаратады. Бул болса, өз гезегинде «ақ алтын»ымызды ысырап етпей жыйнап алыўға унамлы тәсир етеди.

Шухрат БОТИРОВ,

Қарақалпақстан Республикасы прокуратурасының  бөлим баслығы ўазыйпасын атқарыўшы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF