Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 09:37:08, 21.08.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ЭКОНОМИКАНЫ ҮЙРЕНЕМИЗ АКЦИОНЕРЛЕРГЕ  ДИВИДЕНД ТӨЛЕЎ ТӘРТИБИ

Дивиденд — жәми­йеттиң нақ пайдасының акционерлер ортасында бөлистирилетуғын бөлеги болып, акционерлерге тийисли акцияларының саны ҳәм түрине теңлес­тирилген ҳалда бөлистириледи. Жәмийет акция­лардың ҳәр бир түри бо­йынша жәрияланған дивидендлерди төлеўи шәрт.

Дивиденд акционерлердиң улыўма жыйналысының қарарына көре пул түсимлери яки бас­қа да нызамлы төленетуғын затлар ямаса баҳалы қағазлар менен төлениўи мүмкин, бунда тек жеңилликли акциялар бойынша дивидендлерди баҳалы қағазлар менен төлеўге болмайды.

Жәмийет қаржы жылының биринши шереги, ярым жыллығы, тоғыз айы нәтийжелерине көре ҳәм (ямаса) қаржы жылының нәтийжелерине қарап, егер усы нызам ҳәм жәмийет уставында басқаша қағыйда белгиленбеген болса, жайластырылған акциялар бойынша дивидендлер төлеў ҳаққында қарар қабыл етиўге ҳақылы.

Жәмийеттиң қаржы жылының биринши шереги, ярым жыллығы ҳәм тоғыз айлығы нәтийжелерине қарап, дивиденд­лерди төлеў ҳаққындағы қарар тийисли мүддет тамам болғаннан кейин үш ай ишинде қабыл етилиўи мүмкин.

Акциялардың ҳәр бир түри бойынша дивидендлер төлеў, дивидендтиң, муғдары, оны төлеў түри ҳәм тәртиби ҳаққында қарар жәмийет бақлаў кеңесиниң усынысы ҳәм қаржы есабатының исенимлилиги ҳаққында аудиторлық жуўмақ бар бол­ған ўақытта қаржы есабат мағлыўматлары тийкарында акционерлердиң улыўма жыйналысы тәрепинен қабыл етиледи. Бунда дивидендтиң муғдары жәмийет бақлаў кеңеси тәрепинен усыныс етилген муғдардан көп болмаўы керек.

Акционерлердиң улыўма жыйналысы акциялардың белгили түрлери бойынша дивидендлер төлемеў ҳаққында, сондай-ақ, жәмийет уставында дивиденд муғдары белгилеп қойылған жеңилликли акциялар бойынша толық болмаған муғдарда дивидендлер төлеў ҳаққында қарар қабыл етиўге ҳақылы. Қарарда дивидендлерди төлеў басланатуғын ҳәм жуўмақланатуғын сәнелер көрсетилген болыўы лазым.

Дивидендлер жәмийеттиң қурамында қалатуғын нақ пайдадан ҳәм өткен жыллардың бөлистирилмеген пайдасынан төленеди. Жеңиллетилген ак­циялар бойынша дивидендлер жәмийеттиң арнаўлы фондлары есабынан да төлениўи мүмкин.

Дивидендлерди төлеў мүддети ҳәм тәртиби  жәми­йеттиң уставында ямаса акцио­нерлердиң улыўма жыйналысының қарарында белгиленеди. Дивидендлерди төлеў мүддети сол қарар қабыл етилген күннен баслап алпыс күннен кеш болмаўы керек.

Дивидендлер биринши гезекте жеңиллетилген акциялар, соң әпиўайы акциялар бойынша төленеди. Жеңиллетилген ак­циялар бойынша белгиленген дивидендлерди төлеў ушын жетерли муғдарда пайда бар болса жәмийет усы акциялардың ийелерине дивидендлер төлеўди бийкар етиўге ҳақылы емес. Жәми­йет бийкар еткен жағдайда акционерлер дивидендлердиң төлениўин суд тәртибинде талап етиўи мүмкин. Жәмийет жетерли муғдарда пайдаға ийе болмаған ямаса зыян көрип ислеп атыр­ған болса, жеңиллетилген акциялар бойынша дивидендлер жәмийет тәрепинен оның тек сол мақсет ушын арналған резерв фонды есабынан ҳәм сол фонд әтирапында төлениўи мүмкин.

Ийеси яки ийесиниң нызамлы ҳуқықлы ўәкили ямаса мийрасқоры тәрепинен үш жыл ишинде талап етип алынбаған дивиденд акционерлердиң улыўма жыйналысы қарары менен жәмийет ықтыярына өтеди.

Жәмийет Өзбекстан Республикасының резиденти болмаған акционерлериниң жазба талабына көре оған есаплан­ған дивидендлерди еркин алмастырылатуғын валютаға алмастырып, дивидендлерин резидент болмаған акционер көрсеткен банктиң есап бетине өткерип бериўи шәрт.

Жәмийет акционерлериниң реестринен алынған, жәмийет тәрепинен тастыйықланған көширме ҳәм жәмийет бухгалтериясының есапланған дивиденд суммасы ҳәм олар есапланған сәне ҳаққындағы мағлыўматнамасы алмастырыў ушын тийкар болып хызмет етеди.

Дивидендлер акционерлердиң улыўма жыйналысы тәрепинен белгиленген мүддетлерде жәмийеттиң айыбы менен төленбеген жағдайда төленбеген дивидендлер бойынша Өзбекстан Республикасы Орайлық банки тарепинен белгиленген қайта қаржыластырыў ставкаларынан келип шыққан ҳалда пеня есапланады.

Жәмийет тәрепинен есап­лан­ған дивидендлерди ҳәм пеня­ларды төлеўди акционер суд тәртибинде талап етиўге ҳақылы. Акционердиң талаплары суд тәрепинен қанаатландырылғанда дивидендлерди төлеў жәмийет тәрепинен бийкар етилген жағдайда, жәми­йетке қарата нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тәртипте төлеў қәбилетсизлигин жоқ етиў яки банкрот деп жәрия­лаў тәртиби қолланылады.

Жәмийет устав фондының ҳәммеси оны шөлкемлестириў барысында толық төлеп болынғанға шекемF

егер дивидендлар төленетуғын ўақытта жәмийетте банкротлық белгилери бар болса яки сондай белгилер дивиденд­лерди төлеў нәтийжесинде пайда болса;

егер жәмийет нақ активиниң қуны оның устав фонды ҳәм резерв фонды суммасынан кем болса, акциялар бо­йынша дивидендлер төлеў ҳаққында қарар қабыл етиўге ҳәм дивидендлер төлеўге ҳақылы емес.

Жәмийет дивиденд муғдарын олардан өндирилетуғын салықларды инабатқа алмаған ҳалда жәриялайды. Жәмийет төленетуғын дивидендлер муғдары ҳаққындағы мағлыўматларды баҳалы қағазлар базарын тәртипке салыў бойынша ўәкилликли мәмлекетлик уйым­ның ҳәм жәмийеттиң арнаўлы веб-сайтларына нызам ҳүжжетлеринде белгиленген мүддетлерде жәрия­лайды.

Дивидендлерге салық салыў нызам ҳүжжетлерине муўапық әмелге асырылады ҳәм бунда салық салыў бо­йынша жеңилликлер белгилениўи мүмкин.

Қ.МАТЖАНОВ,

Қарақалпақстан Республикасы Баҳалы қағазлар базарын муўапықластырыў

ҳәм раўажландырыў ора­йының бөлим баслығы.

 

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF