Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 15:49:27, 23.10.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

АЛАМАННЫҢ «НЫЗАМСЫЗ» ЖАЗАСЫ

Тарийхтан мәлим, жынаятшылар - салтанат, дин яки жәмийеттиң нызам-қағыйдаларына қайшы ҳәрекет еткенлер көбинесе халықтың көз алдында жазаланған.

Айыпкер яки жынаятшыны дарға асыў, тасборан етиў, урыў ҳәм басқа да жазалар шәрият ямаса салтанат ийелериниң буйрығы менен, базыда болса халықтың ғәзебиниң көриниси сыпатында көбинесе журтшылықтың көз алдында әмелге асырылған.

Арадан жыллар өтип, заман өзгерди, демократиялық мәмлекет ҳәм пуқаралық жәмийети қәлиплесип, жынаятшыны қолға алыў, тергеў, судлаў ҳәм жазалаў менен арнаўлы уйымлар шуғылланатуғын болды.

Жақында социаллық тармақларда Беруний районындағы Шаббаз дийқан базарында урлықта гүман етилген жигитти базардың дәрўазасына қолынан асып қойғаны сүўретленген видеоны көрип, сол орта әсирлердеги ўақыялар ядымызға түседи…

Видеодан мәлим болыўынша, бир жигит урлықта гүман етилген және бир жигиттиң қолынан арқан менен базардың дәрўазасына асып қояды. Жанындағы бир топар аламан болса ўақыяны сүўретке алыў менен бәнт. Кимдур «Шеригиң қәне?», «Үйиң қай жерде?» сыяқлы сораўларды берип, «уры»ны «тергемекте».

Миллий нызамшылығымызда «айыпсызлық презумпциясы» деген түсиник бар. Бул - айыпкердиң жынаяты нызамлы тәртипте дәлилленбегенше оны айыпсыз деп табыўды аңлатады. Гүман етилиўши, айыпланыўшы яки судланыўшы оның жынаят ислеўдеги айыбы нызамда нәзерде тутылған тәртипте дәлилленгенше ҳәм нызамлы күшке кирген суд ҳүкими менен анықланғанға шекем айыпсыз есапланады.

Неге енди, усы ўақыяға гүўа болған кимселерден бири бул истиң нызамсыз екенлигин, керисинше, «уры»ны өзбасымшалық пенен жазалап атырғанлар Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниң 229-статьясында көрсетилген жынаятты (Өзбасымшалық) ислеп атырғанын, нызам алдында жуўап беретуғынын билмесе, түсинбесе? Оннан көре, урлық ислеўде гүманланыўшыны ҳукық қорғаў уйымларына тапсырыў лазым екенлиги неге енди, ҳеш кимниң есине келмеген?

Биз буның менен урлықта гүман етилип, қолынан асылған жигитти ақламақшы емеспиз, әлбетте. Тийисли тәртипте, ўәкилликли уйымлар тәрепинен оның бул жынаятты ислеген яки ислемегенлиги тергеўде үйренип шығылып, егер айыбы дәлилленсе, нызам алдында жуўап берер. Бирақ, нызамды билмеген, ҳүрмет етпеген аламан ертең бир күни басқа жынаятшыны, басқа жерде, қолынан емес, мойнынан аспайды, деп ким кепиллик береди?

Қала берсе, бул видеоны көрген халықаралық жәмийетшилик қандай мүнәсибет билдиреди? Бир топар аламанның ҳуқықый дәрежесиниң төменлиги, нызам-қағыйдаларды билмеслиги яки ҳәрекетлерин жылаўлай алмаслығы ақыбетинде халқымыздың, ҳуқық қорғаў уйымларының абырайы төгилмеўине ким кепиллик береди?

Солай екен, бундай ўақыялар тәкирарланбаслығы ушын ҳуқықый тәрбияны күшейтиў керек, ҳәр қандай жынаят (соның ишинде жынаятшыны өзбасымшалық пенен жазалаў да) жазасыз қалмайтуғынын пуқараларымыз түсинип жетиўи шәрт.

Ғ.ЕШНИЯЗОВ.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF