Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 22:07:55, 20.11.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

БИЙҒӘРЕЗ ДОНОРЛЫҚТЫ РАЎАЖЛАНДЫРЫЎ ЖОЛЫНДА

Ҳәзирги ўақытта Ҳүкиметимиз тәрепинен халқымыздың денсаўлығын беккемлеўде, соның ишинде қан хызметине, яғный, қан қәўипсизлигин тәмийинлеў, бийғәрез донорлықты раўажландырыў бойынша жетерли дәрежеде итибар қаратылған болып, бул бағдарда бир қанша ийгиликли ислер әмелге асырылмақта.

Атап айтқанда, 2015-жыл 30-июньде Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен «2016-2020-жылларда Өзбекстан Республикасында қан хызметин еле де жетилистириў бойынша комплекс ис-режеси»ниң қабыл етилиўи бул тараўды раўажландырыў ушын және бир анық бағдарларды белгилеп берди. Өзбекстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлигиниң 2007-жыл 7-сентябрь күнги «Жеке донорлық орайын жаратыў ҳаққында»ғы буйрығына тийкар 2016-жыл 15-февральдан баслап Қан хызметиниң автоматластырылған хызмет системасы Ташкент қаласынан ке­йин Қарақалпақстан Республикасы ДССМ Республика қан қуйыў станциясында иске түсирилди. Бул системада этикеткаларды штрих кодлаў, сканерлеў, сондай-ақ, барлық донорлар ҳәм донорлықтан шетлестирилген (гемотрансмиссив инфекция­ларға унамлы нәтийже алынған) донорлар ҳаққындағы мағлыўматлар Жеке донорлық орайы мағлыўматлар базасына киргизилди ҳәм Өзбекстан Республикасы ДССМ информациялық локал тармағына жалғанды. Лекин, күшли материал-техникалық базаға ийе болыў менен биргеликте, бийғәрез донорлықты раўажландырмай турып, қан қәўипсизлигине ерисиў қыйын екенлиги әмелде илимпазлар тәрепинен дәлилленген. Қанның шыпа бериўши қәсийетлери инсанларға әййем заманлардан берли мәлим. Оның қурамы, сақлаў мүддетлери үйренип шығылғаннан кейин, қан қуйыў көплеген наўқасларды емлеўде қолланыла баслаған. Нәтийжели қан компонентлери ҳәм препаратларының жаратылыўы илимниң үлкен бир жетискенликлеринен бири болып табылады. Усы қан компонентлери ҳәм препаратларын таярлаў ушын жүдә көп муғдарда донорлардың қаны зәрүр болады.

Пүткил дүнья илимпазлары қан орнын басыўшы, жасалма препаратларды ислеў ушын тынымсыз изертлеўлер алып барыўына қарамастан, елеге шекем қыстаўлы жағдайларда зәрүр наўқасларды емлеўде донор қан орнын ҳеш бир жасалма препарат баса алмай атыр. Қан — бул баҳасы жоқ даўа, инсанның-инсанға болған меҳри. Қан тапсырыўды қыйналып атырған жәбирлениўши ямаса наўқасқа қайта өмир саўға етиўге теңлестириў мүмкин ҳәм де бул өзине тән мәртлик ҳәм саўап ис есапланады.

Қан қәўипсизлигин тәмийинлеўде бийғәрез донорлар айрықша орын тутады. Бийғәрез донорлар — булар ҳеш қандай материаллық хошаметлеўди талап етпейтуғын мийрим-шәпәәтли, дәртлес, инсаныйлық туйғылары күшли болған, халықтың ҳүрметине миясар пәк инсанлар болып есапланады. Кейинги жылларда Республикамызда бийғәрез донорлар санының салыстырмалы көбейгени менен қан донорлар елеге шекем әҳмийетли маш­қалалардың бири болып қалмақта. Дүнья жүзилик денсаўлықты сақлаў шөлкеми көрсетпеси бо­йынша ҳәр бир мәмлекетте улыўма халық санының 1-3 проценти донор болғанда ғана қанға болған талап қанаатландырарлы болыўы мүмкин. Бул көрсеткиш бизиң Республикамызда 0,5-0,7 процентке тең болып, еле де донорлар санын көбейтиўди талап етпекте. Ҳәзирги ўақыттағы донорлардың басым көпшилигин наўқастың туўысқанлары ҳәм жақын-жуўықлары қурамақта. Дүнья Жүзилик Денсаўлықты сақлаў шөлкеминиң көрсетпеси 2020-жылға келип дүньяның барлық мәмлекетлеринде 100 процент бийғәрез донорға өтиў кереклигин көрсетип өтеди.

Қанның ҳәр бир тамшысын-өмир десек арзыйды. Себеби, наўқас өмирин сақлап қалыўда оның орнын ҳеш нәрсе менен алмастырып болмайды, ол баҳасы жоқ сыйлық. Қан ҳәм оның қурам бөлеклериниң қолланылыўы қан кеселликлеринде, онколо­гиялық кеселликлерде, сондай-ақ, туўыў үйлериндеги зәрүр наўқасларға ана ҳәм бала саламатлығын беккемлеўде, айрықша жағдайларда жүдә үлкен әҳми­йетке ийе. Улыўмаластырып айтқанда, донорлық инсан қәлбинде инсаниятқа, Ўатанға деген сүйиспеншилик жақсылық ҳәм адамгершилик туйғыларын пайда етеди.

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң 2014-жыл 23-июльдағы «Өзбекстан Республикасы ҳүрметли доноры» көкирек нышаны ҳаққында»ғы қарары қабыл етилип, (Өз қанын кеминде қырқ мәрте яки оның қурамлы бөлеклеринен бир бөлимин кеминде алпыс мәрте бийпул тапсырған шахсларды «Өзбекстан Республикасы ҳүрметли  доноры» көкирек нышаны менен ҳәм де олар бир мәртелик ең кем ис ҳақының 5 есеси муғдарында ақшалай сыйлықланады. Сондай-ақ пуллы хызмет көрсетиўши емлеўханаларда бийпул аўқатланыў мүмкиншилигине ийе болады. Усы жылы Нөкис қаласында жасаўшы 1959-жыл туўылған пуқара, көп жыллардан берли бийғәрез қан тапсырып киятырған донор Рүстем  Алимов усы көкирек нышаны менен сыйлықланды.

Быйылғы жылы 14-июнь Халықаралық Донорлар күнин пүткил Дүнья жүзинде «Басқалар ҳаққында ойлаң!», сондай-ақ, қосымша сыпатында «Қан тапсырың. Өмир бағышлаң!» сүрени астында өткериў режелестирилген. Бул бағдарда халқымыз, әсиресе, жасларымыз бийғәрез донорлар қатарына қосылып, бир-биреўине мудамы жәрдем қолларын созады ҳәм қоллап-қуўатлайды деген үмиттемиз ҳәм де саўаплы ислерди ислейтуғын инсанларды донор болыўға шақырып қаламыз.

 Аймурат  ТАҢГИРБЕРГЕНОВ,

Республикалық қан қуйыў станциясы бас шыпакери.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF