Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 06:18:15, 22.08.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ТАЗАЛАНҒАН ИШИМЛИК  СУЎЛАРЫ ҚӘЎИПСИЗ БЕ?

Илимпазлар тәрепинен организмдеги суўдың улыўма муғдарының 1 проценти азайғанда шөллеў сезими пайда болып, 5 процентке азайғанда адам аўыр кома жағдайына түсип қалатуғынлығы анықланған.

Ең баслысы, суў организмдеги затлар алмасыўында әҳмийетли орын тутып, ол арқалы организмдеги барлық химиялық реакциялар ҳәрекетте болады. Сол себепли, адам организми суў электролит теңсалмақлылығын сақлаў, зат алмасыў процесин қоллап-қуўатлаў ҳәм дене температурасын оптимал дәрежеде сақлаў ушын суўға талапшаң болып келеди. Ал, ҳәзирги күнлери дийқан базарлары, көше ҳәм қыябанларда сатылып атырған салқын ишимликлер болған газли суў, морс, квас, мийўе шербетлери ҳәм тазаланған суўлар саламатлығымызға пайдалы ма яки қәўип туўдыра ма? Бул мәселелер бойынша биз Қарақалпақстан Республикасы Санитариялық бақлаў орайы коммунал гигиена бөлими меңгериўшиси А.Дәўлетов, аўқатланыў гигиенасы бөлими санитария шыпакери Ф.Ажимов, Қарақалпақстан сынаў ҳәм сертификатластырыў орайы мәмлекетлик кәрханасы сынаў лабораториялары комплекси баслығы Т.Арзуовалар менен гүрриңлестик.

А.Дәўлетов: ­ Күнлер ысыўы менен көпшилигимиз шөллеген пайытлары дус келген салқын ишимликлер сатыў орынларынан өз мүтәжлигимизди питкеремиз. Бирақ, ишип атыр­ған суўсынлардың қаншелли сапалы яки сапасызлығы ҳаққында ойлап та көрмеймиз. Салқын ишимликлерди сатыў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң «Юридикалық ҳәм физикалық тәреплерди дизимнен өткериўди ҳәм де олар тәрепинен саўда хызметиниң әмелге асырылыўын тәртипке салыў ис-илажлары ҳаққында»ғы қарарына муўапық жергиликли ҳәкимликлер тәрепинен ажыратылған турақлы ҳәм де көшпели саўда орынларында сатылыўы рухсат етилетуғынлығы көрсетип өтилген. Усақлап сатыўды әмелге асырыўда тийисли тәртипте өнимлердиң сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлер, өнимди сақлаў, сатыў шараятларын сақлаўы зәрүрлиги белгиленген. Бүгинги күни исбилерменлер тәрепинен тийисли шараятта, усы қағыйдаларға әмел етип халыққа хызмет көрсетип келмекте.

Ф.Ажимов: ­ Салқын ишимликлерди ислеп шығарыў, сақлаў, тасыў ҳәм де тарқатыў процесслеринде санитария-гигиена қағыйдаларына технологиялық избе-изликке әмел етилмеген ҳәм сатыўшы хызметкерлердиң мәжбүрий медициналық тексериўден өтпес­тен саўда хызметин көрсеткенде усы өним арқалы өткир асқазан-ишек, жуқпалы кеселликлердиң қозғатыўшылары тарқалыў қәўпи пайда болады. Әсиресе, ыссы күнлери жеке гигиена қағыйдаларын сақламай яки пайдаланылған стакан тийисли тәртипте жуўылмаўы ақыбетинде наўқас адамнан яки кеселлик қозғатыўшысын тасыўшы адамлардың патас қоллары арқалы да өткир асқазан-ишек ҳәм жуқпалы кеселликлерди қозғатыўшыларын жуқтырып алыў қәўпи болады.

­ Бүгинги күни Нөкис қаласы ҳәм ра­йон орайларында тазаланған ишимлик суўын сатыўшы исбилерменлер саны көбейип бармақта. Олардың сатып атырған өниминиң сапасы қай дәрежеде?

А.Дәўлетов: ­ Нөкис қаласы аймағында бүгинги күни халыққа тазаланған ишимлик суўын жеткерип бериўде хызмет көрсетиўши исбилерменлик субъектлери 30 орында жумыс алып бармақта. Оларға Өзбекстанның «Эко компания» илимий ислеп шығарыў фирмасы тәрепинен суў тазалаўшы фильтр қурылмалары орнатылған. Бунда әпиўайы ишимлик суўын тазалап бериўде водопровод тармағынан насос арқалы 100, 500, 1000 литр суў ыдысларға алынып, ол биринши кварцлы фильтр қурылмасына барады. Онда суўдың қурамындағы ылай, қумлар иркилип, соңынан бул суў екинши көмирли фильтр қурылмасына өтеди. Бул фильтрде суў ҳәрқыйлы ийислерден тазаланып, үшинши мем­браналы фильтрге өтеди ҳәм онда суўдың қурамындағы суў химиялық қатты дузлардан тазаланып, бактериоцид тәсир етеди. Тазаланған ишимлик суўын жеткерип бериўде пайдаланған фильтрлер суўдың қурамына қарай 1-2 ҳәптеде бир мәрте лимон кислотасы менен тазаланып турылады.

Сондай-ақ, фильтрлер үш-төрт жылда бир мәрте алмастырылады. Бундай ишимлик суўы избе-изликте тазаланып турылса адам ушын ишиўге жарамлы болып есапланады. Республикамыз шараятында ишимлик суўы бәҳәр айларында суўдың қурамындағы оның қаттылығы мәмлекетлик стандартларда нормада 10 мк/г болса, бизде 13-15 мк/г ға шекем жоқарылап, халық арасында бүйрек, өт жоллары кеселликлерин келтирип шығарыў қәўпи жоқары. Лекин, бул ишимлик суў менен халықты толық тәми­йинлеп бериў мүмкиншилиги жетерли дәрежеде емес. Тазаланған суў сынамаларынан лабораториялық тексериўлер өткерип көрилгенде, ишимлик суў Өзбекстан Республикасы мәмлекетлик стандарт талапларына жуўап бериўи анықланған.

Т.Арзуова: ­ Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.Мирзиёевтиң «Мәмлекеттиң азық-аўқат қәўипсизлигин тәмийинлеў, базарларды сапалы, қәўипсиз ҳәм арзан азық-аўқат өнимлери менен толтырыў, сыртқы экономикалық жумысты либералластырыў ҳәм де бәсекилик орталығын раўажландырыў халқымыздың денсаўлығының беккем болыўын тәмийинлеўши факторлардың бири» деген еди. Усы талаптан келип шығып халқымыздың өмири, денсаўлығына қәўипли өнимлердиң ислеп шығарылыўы ҳәм сатылыўының алдын алыў мақсетинде өнимлер, әсиресе, азық-аўқат өнимлериниң сапасын сынаў ҳәм сертификатластырыў талап етиледи. Өнимлерди сертификатластырыў «Өнимлерди сертификатластырыў қағыйдалары»нда белгиленген тәртип тийкарында алып барылады. Өзбекстан Республикасының «Азық-аўқат өнимлериниң сапасы ҳәм қәўипсизлиги ҳаққында»ғы Нызамының 7-статьясына муўапық азық-аўқат өнимлери оны ислеп шығарыў, сақлаў, тасыў ҳәм саўда ислеўге арналған технологиялар, үскенелер, буйымлар ҳәм әсбаплар олардың нормалары ҳәм қағыйдаларға сәйкеслигин тастыйықлаў мақсетинде мәжбүрий сертификатланады. Өнимлердиң сапасы көплеген факторлардан ибарат болып, бунда норматив ҳүжжетлердиң, яғный, өнимлер стандартларының дәрежеси айрықша әҳмийетке ийе. Стандартта өнимлерге салыстыр­ғанда талаплардың дурыс орнатылғанлығы, өнимлердиң сапасы ҳәм қәўипсизлигине кепиллик бериледи.  Орынларда сатылып атыр­ған қадақланған газсиз ишимлик суўы O’zDst сертификатланған. Лабораториялық сынаў процесслеринде бул суў белгиленген нормаларға сәйкеслиги анықланды. Әпиўайы тил менен айтқанда, фильтрленген суўда суўдың қаттылығы төменлеп, ол зыянлы араласпалардан тазаланады. Бирақ, суў өзиниң тәбийғыйлығын сақлап қалады. 

­ Соңғы ўақытлары сынаў лабораториялар комплексине қандай заманагөй үскенелер алып келинип, буның нәтийжесинде халқымызға қандай қолайлықлар жаратылмақта?

Т.Арзуова: ­ Қарақалпақстан сынаў ҳәм сертификатластырыў орайы мәмлекетлик кәрханасы сынаў лабораториялар комплекси O'zDst ISO/IEC 17025:2007 «Сынаў ҳәм калибрлеў лабораториялар компетентлигине улыўма талаплар норматив ҳүжжет пенен аккредитленген болып, физика-хи­миялық сынаўлар лабораториясында нан ҳәм нан өнимлери, макарон, гөш ҳәм гөш өнимлери, сүт ҳәм сүт өнимлери, қадақланған ишимлик суўлары, газленген ҳәм газленбеген минерал суўлары, кондитер өнимлери, өсимлик майы, аўыл хожалық, мийўе-овощ өнимлери, сабын, кир жуўыў унтағы, парфюмерия өнимлери, төмен қуўатланған электр үскенелерин сынаў лабораториясында барлық түрдеги турмыслық буйымлар, автотранспорт қураллары лабораториясында автомобильлер сынаўдан өткериледи.

Ҳәзирги ўақытлары нефть ҳәм полимер өнимлери лабораториясы шөлкемлестирилип атыр. Онда тәбийғый газ ҳәм автомобиль жанылғысында пайдаланылатуғын метан газиниң қурамы ҳәм полиэтилен плёнкалар сынаўдан өткериледи. Комплексимизде өз ийелеген лаўазымлары бо­йынша ҳәр бир тараў бо­йынша муўапықлық сертификатына ийе қәнигелер хызмет көрсетеди.

«Өзстандарт» агентлигиниң сынаў лабораторияларын раўажландырыў, модернизациялаў бағдарламаларына тийкарланып лабораторияларымыз басқышпа-басқыш заманагөй үскенелер менен тәмийинленбекте. Булардың бәри халқымыз ийгилиги ушын хызмет етеди.

Сәўбетлескен:  Әдилбай ОРАЗОВ,

арнаўлы  хабаршымыз. 

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF