Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 00:26:43, 20.10.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

МАТЕРИАЛЛЫҚ  ҚОЛЛАП-ҚУЎАТЛАЎДЫҢ  ҲУҚЫҚЫЙ  КЕПИЛЛИКЛЕРИ

Хызметкерге байланыслы болмаған жағдайлар себепли мийнет шәртнамасы бийкар етилгенде оған материаллық қоллап-қуўатлаўдың ҳуқықый кепилликлери берилиўи — Конс­титуциялық принциплерден бири болып, пуқаралардың социаллық-экономикалық ҳуқықлары ҳәм мәплерин қорғаўдың айқын көриниси болып табылады.

Бундай тийкарларға көре, мийнет шәртнамасы бийкар етилгенде қосымша кепилликлер барлық хызметкерлерге теңдей болып, жумыс бериўшиниң  шөлкемлестириў ҳуқықый көриниси әҳмийетке ийе болмайды. Өзбекстан Республикасы Мийнет кодексиниң 67-статьясында тиккелей нәзерде тутылған мийнет шәртнамасын бийкар етиўдиң айрықша тийкарларында жумыс ислеў дәўиринде еки айлық ис ҳақы сақланып қалады. Бунда Өзбекстан Республикасы Мийнет кодексиниң 109-статьясына тийкарланып, хызметкерге берилетуғын бир айлық напақа да қосып есап­қа алынады.

Және де Мийнет кодексиниң тийисли статьяларына тийкар еки айдан артық болмаған мүддетке ис-ҳақы сақлап қалынатуғын айрықша жағдайларға төмендегилер киргизилген. Яғный, хызметкер жаңа мийнет шәртлери тийкарында жумыс ислеўден бас тартыўына байланыслы мийнет шәртнамасы бийкар етилсе; технологиядағы, өндиристеги мийнетти шөлкемлестириўдеги өзгерислер хызметкерлер саны (штаты) яки жумыс қәсийетиниң өзгериўине алып келген жумыслар көлеминиң қысқарыўы яки кәрхананың жабылыўы себепли жумыс бериўшиниң интасы менен мийнет шәртнамасы бийкар етилсе; хызметкердиң тәжирийбеси жетерли болмағанлығы яки денсаўлығына байланыслы орынлап атыр­ған жумысына ылайық емеслиги себепли жумыс бериўшиниң интасы менен бийкар етилсе; сол жумысты алдын орынлап келген хызметкер өз жумысына қайта тикленген жағдайда; кәрхана баслығы оның орынбасарлары, бас есапшы (бас есапшы лаўазымы болмаса бас есапшы лаўазымы ўазыйпасын әмелге асырыўшы хызметкер менен дүзилген мийнет шәртнамасы бийкар етилген жағдайлар киргизилген.

 Сондай ақ, хызметкерге Өзбекстан Республикасы Мийнет кодексиниң 151-статьясына тийкар ўақтында пайдаланылмай қалған мийнет демалысы орнына  пуллы компенсация төлеп бериледи.

Және, Мийнет кодексиниң 67-статьясының биринши ҳәм екинши бөлимлерине тийкар мийнет шәртнамасы бийкар етилген күннен баслап хызметкер он календарь күн даўамында өзи турақлы жасап атырған ра­йон (қала) бәнтликке көмеклесиў орайларында жумыс излеўши сыпатында дизимнен  өтсе оларға бәнтликке көмеклесиў орайы берген мағлыўматқа тийкар жумысқа орналаса алмаған үшинши айы ушын да мийнет шәртнамасын бийкар еткен кәрхана есабынан орташа айлық ис ҳақы муғдарында напақа бериледи. Мийнет шәртнамасы бийкар етилгенинен он күннен кейин бәнтликке көмеклесиў орайына жумыс сорап мүрәжат еткен хызметкерлерге бул кепиллик берилмейди. Егер хызметкер кеширимли себеплерге байланыслы мүрәжат ете алмаса, дәлил ҳүжжетлери менен тастыйықлаған жағдайда хызметкер бул кепилликтен пайдаланады.

Айрықша тийкарларда мийнет шәртнамасы бийкар етилген хызметкерге жумыс бериўши бес айлық орташа  ис ҳақы төлеўи лазым. Яғный, Өзбекстан Республикасы Мийнет кодексиниң 102-статьясына муўапық еки ай ескертиў орнына пуллы компенсация; Мийнет кодексиниң 109-статьясына муўапық орташа ис-ҳақы муғдарында жумыстан босатыў напақасы Өзбекстан Республикасы Салық кодексиниң 179-статьясы 20-бәнтине муўапық дәрамат салығынан азат етилген ҳалда төлениўи лазым.

Жуўмақлап айтқанымызда, айрықша тийкарларда мийнет шәртнамасы жумыс бериўши интасы менен бийкар етилгенде хызметкерге материаллық қоллап-қуўатлаўдың ҳуқықый  кепилликлери Өзбекстан Республикасы Конституциясы, Өзбекстан Республикасы Мийнет кодексинде ҳәм Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды пленумының 1998-жыл 17-апрельдеги «Судлар тәрепинен мийнет шәртнамасын (контракт) бийкар етиўди тәртипке салыўшы нызамлардың қолланылыўы ҳаққында»ғы қарарлары менен беккемленген болып, бул өз гезегинде хызметкердиң мийнет қатнасықлары бойынша ҳуқықларын қорғаўда ҳуқықый ҳүжжетлер есапланады.

Ш.МӘМБЕТСАПАЕВ,

Нөкис Туризм ҳәм сервис колледжиниң юрист-мәсләҳәтшиси.

 

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF