Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 04:18:06, 19.08.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ӨЛМЕС  ҚОСЫҚЛАР... ӨЛМЕС  НАМАЛАР...

Шайырлар өлмейди...

Дөретиўшилер еки өмир сүреди...

«Жақсыдан бағ...» деген, қарақалпақ әдебиятының ХХ әсирдеги атақлы сөз зергери, Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстан халық шайыры, Өзбекстан Қаҳарманы Ибрайым Юсупов өз исми менен тирисинде-ақ әдебият бағын жаратып кеткен. Хал­қымыз оның татлы мийўелеринен кеше де, бүгин де дәм татпақта, ертең де нәрлене беремиз...

Ибрайым Юсупов — Әжинияз, Бердақ, Аббаз, Төлепберген Қайыпбергеновлар сыяқлы өз алдына сарқылмас руўхый шәшме жаратып кеткен уллы әде­бият байтерегимиз.

И.Юсупов поэзиясы — өлмес мийрас. Ол халқы­мызға мың жыллап мәңги хызмет ете береди... Әўладларды тәрбиялай береди... Инсаниятты, соның ишинде, қарақалпақ деген халықты сүйиўге үйрете береди... Қарақалпақтың уллы екенлигин жәҳәнге тән алдыра береди...

«Саз бенен сәўбетти ялған демеңлер, Адам Ата бинят болғанда барды» демекши, саз — қүдирет, ол — турысы сыйқыр, ол — кәрамат. Соның ушын да, топырақтан жаратылған тәнге қанша күшлегенде де кирмеген Жан сазға буйығып, жибисип, балқып, мәлҳам болып, Тәнге киргенин билмей қалған дейди. 

Қарақалпақ миллий заманагөй саз өнерин раўажландырыўда Әлимжан Халимов, Худайберген Турды­қулов, Кеңесбай Абдуллаев, Роман Султанов, Әбди­рейим Султанов, “айып Демесинов, Марқабай Жийемуратов, Көшкинбай Асқаров, “аний Аманиязов, Қурбанбай Зәретдиновлардың үлкен дөретиўшилик мийнетлери бар. Солардың қатарында кәсиплеслери сыяқлы дөреткен көплеген миллий ырғаққа бай намаларынан тысқары музыканың қурамалы жанрларынан есапланған биринши қарақалпақ операсын, дәслепки балетин, Қарақалпақстан Республикасы Гимнин дөреткен композитор Нәжиматдин Муҳаммеддинов бәрибир өз алдына дараланып көзге тасланады ҳәм бул мийнетлери оны уллы қарақалпақ композиторы деп атаўға имкан береди. 

Быйыл шайыр атамыздың туўылғанына 89 жыл толса, ал, уллы композиторымыз Нәжиматдин аға 81 жасын қарсыламақта. Композитор шайырдың изин басып киятырған тетелес иниси. Солай екен, бул еки талант бир-бири менен ша­йырдың тирисинде ең кеми қырық жылдай бирге дөретиўшилик етти. Нәтийжеде шайырдың өлмес қосықлары сазға түсип, жилўаланып, қанатлары қатайды ҳәм халықтың қулағы арқалы кеўлине нур болып қуйылмақта.

Уллы шайырдың қосықларына уллы композитор нама тергеннен соң, әлбетте, ол нама қосықлар мәңгибақый болады... сыңғырлап шығады, халықты уйытады.

«Және Жәйҳун болып ақтың да келдиң», «Саҳра гүли», «Нәресте ҳаққында баллада», «Муң қалмас», «Бир достың болсын», «Мустақыллық гүллери» ҳәм тағы басқа да көп санлы әжайып нама қосықлар, «Әжинияз» операсы, сондай-ақ, Қарақалпақстан Республикасының Гимни усы еки тулғаның бир-бири менен қол берисип, көкиреклерине көкиреклерин басып, сыйласықта дөретиўшилик етиўлериниң жемиси еди. Ибрайым аға Нәжиматдин ағаны «жолбарысым» деп улығласа, ини де ағаға «уллы шайырым», «шайыр аға» деп мүрәжат еткен. Бүгинги күни ол дөретпелер халықтың бахтына хызмет етпекте.

Нама қосық шайыр — композитор — қосықшы үшлигинен жасалады ямаса солардың қатнасында дөрейтуғын болса, И.Юсупов қосықлары Н.Муҳаммеддинов намасында белгили хошҳаўаз қосықшылар — Тамара Дошумова, Байрам Матчанов, Гүлхатийша Айым­бетова, Мырзагүл Сапаева, Элиза Айтниязова, Роза Қутекеева киби бүлбилзибан талантлар атқарыўында жилўаланып бар­ған.

Биз жақында Қарақалпақстан Мәденият минис­трлиги менен «Алтын мийрас» қорының бирликте Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик Акаде­миялық музыкалы театрында өткерилген шайырымыз И.Юсуповтың туўылған күни мүнәсибети менен өткерилген Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен көркем-өнер ғайраткери, мәмлекетлик сыйлықлардың лауреаты, «Эл-юрт ҳурмати», «Меҳнат шуҳрати» орденлериниң ийеси, талантлы композитор Нәжиматдин Муҳаммеддиновтың «Айт, сен, Аязийдиң қосықларынан» атамасындағы концертин тамашалап, сөзи менен намасы сай келип, атқарыўшысы да оған ылайық болса, ол нама қосықтың қандай мәлҳәмбағыш, қулаққа жағымлы болатуғынлығына және бир мәрте ықрар болғанбыз.

Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик Академиялық музыкалы театры жәмәәти И.Юсуповтың «Әжинияз» операсынан көринис пенен концерт бағдарламасын баслап берди. Кейин гә саз, гә шайырлардың қутлықлаў сөзлери менен даўам етти.

Жаслар — келешегимиз, әлбетте. Бул концерте де басым көпшилик қосықшылар жаслар еди. Қәллибек Муҳаммеддинов, Гүлмира Султамуратова, Ринат Юсупов («Саҳра гүли»), Айтбай Тәжибаев («Нәресте ҳаққында баллада»), Жалғас Жиемуратов («Сүмелек қайнатқан жеңгей»), Арысланбек Асқаров («Сүймегенге сәлем жоқдур»), Муҳаммед Төребеков («Муң қалмас»), Орынбай Әкимбаевлар («Бир достың болсын») И.Юсупов текстине Н.Муҳаммеддинов нама жазған бул өлмес қосық ҳәм намалардың бүгинги күнги «ийелери» екенлигин көрсете алды.

«Кеўил кеўилден суў ишер»ди дәслеп атақлы қосықшы Тамара Дошумова кәмине келтирип атқар­ған болса, оннан кейинги дәўирде шәкирти, атақлы қосықшы Гүлхатийша айтты, бүгинги күни талантлы жас Гүлнигардың да кәмине жеткерип, гүлин гүлине келтирип, бар нағышы менен атқарыўға ҳәрекет етип атырғанлығынан рийза болдық. «Және Жәйҳун болып ақтың да келдиң»ди Тахтакөпир районлық мәденият бөлими хызметкери Полат Андигенов, «Муң қалмас»ты бақсы Муҳаммед Төребековлар атқар­ғанда зал гүў қол шаппатлаўлардан дүр силкингендей болды.

И.Юсуповтың шәкирти ҳәм оның ықласбенти, ша­йыр қосықларын устазының даўысына салып еликлеп атқаратуғыны менен көзге түсип жүрген Шарапатдин Аяповтың «Самал-самалды тербетеди», ал, «Мен Ташкентти сағынаман көрме­сем»ди көркемлеп оқыған Арал Өтегеновтың, әсиресе, қысса жолына саз даўысқа салып «Сәўбетли ақшам»ды атқарған Қәдир Жуманиязовлардың шығыўлары да тамашагөйлерге жүдә унады.

Белгили шайырлардан Гүлистан Дәўлетованың қосығы Ўатанына, жерине сүйиспеншилиги, уллы-уллы тулғаларына дәл тәрийпи менен ҳәммени толқынландырды, «Ибрайым мәңги жасар туўылған жерде» деген образлы, оптимистлик жуўмақ пенен тамамланды. Анығын айтқанда, Гүлистанның жандырып жазған, жандырып оқыған бул қосығының ҳәр бир шуўмағына адамлар ырза болып, қол шаппатлап, қайыл қалысты. Өзбекстан Республикасына хызмет көрсеткен журналист Алтынгүл Өтениязова Ибрайым аға менен ушырас­қанын, оннан тәсирленип жазған қосығын, Қарақалпақстан халық ша­йыры Халила Дәўлетназаров уллы шайырға миннетдаршылық туйғыларын билдирген «Сизге» деп аталған қосығын оқыды. Үлкен концертлер, әлбетте, бүгинги көркем өнер шеберлеринен Мырзагүл Сапаева, Гүлхатийша Айымбетова, Роза Қутекеева, Элиза Айтниязовалардың қатнасыўысыз өтпейди. Бул рет те олар сахнамыздың гүли болып байрамды қыздырды.

Дөретиўшиниң атын, даң­қын шығаратуғын, оны көклерге көтеретуғын шәкиртлери, әлбетте. Соның ушын да, ардақлы композиторымыз Н.Муҳаммеддиновтың гезектеги концерт бағдарламасы «Шә­кирт­лерим менен мақтанаман» деп аталған. Композитор намасын жазған қосықларды атқарған ел сүйген Гүлпаршын Сырымбетова, Базаргүл Кәримова, Гүлхатийша Айымбетова, Элиза Айтниязова, Роза Қутекеева, Жәмийла Бекбергенова, Әзима Үсенова, Султан Қосекеев, Саламат Қәллибеков сыяқлы атақлы қосықшыларымыз тамашагөйлерге бир әлем қуўаныш, хош кейпият, йош, илҳам бағышлады. Биз, Нәжиматдин ағаның атақ-даңқтан өзине теңлесип қалған шәкиртлериниң бир қатарын атап өткен болсақ, буннан басқа да жас талантлы шәкиртлери көп. Олар да устаз исенимин ақлап атыр­ғанына беккем исендик.

 Алланазар  ӘБДИЕВ.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF