Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 16:43:09, 23.10.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ӨМИР ЖОЛЫ  ӨРНЕК УСТАЗ

Адамзаттың жасаўы ушын суў қаншелли керек болса, мәнаўий байлық, руўхый азық та соншелли керек. Бул байлықты биз, әлбетте, китаплардан, көркем әдебиятлардан, күнделикли газета, журналлардан аламыз.

Устазлар жасларды туўры жолға бағдарлап олардың нурлы келешегин тәмийинлейтуғын кәсип ийелери. Халқымыздың бай әдебий мийрасын өз қәлбине мөрлеген елимиздиң билимлендириў саласында узақ жыллар даўамында хызмет еткен үлгили устазлардың саны республикамызда көпшиликти қурайды. Өзбекстан Қаҳарманы Алланияз Өтениязов, бурынғы аўқам қаҳарманы Хожамберген Йембергенов, Өзбекстан халық муғаллими Айсулыў Тәжимуратова, Шахсәнем Юсупбекова, Сабыр Әметов, Рысгүл Уснатдиноваларды халқымыз ҳәмийше ҳүрмет пенен тилге алады. Оларға халқымыздың меҳир-муҳаббаты өзгеше. Усындай хал­қы сүйген, мийнети менен елге танылған устазлардың бири Қырмызы апа Дәўлетова.

Қырмызы апа Республикамызда узақ жыллар даўамында  кәсибин шыннан сүйген илимпаз,методист, жоқары педагогикалық шеберликке ийе пидайы устаз сыпатында  жемисли мийнет етти. Ол Нөкис педагогика институтының тә­бияттаныў факультетин 1958-1959-оқыў жылында айырықша диплом менен питкерип, пайтахтымыздағы ҳәзирги 37-санлы мектепке география пәни оқытыўшысы етип жиберилди. Ҳәр тәреплеме билимли, шаққан, жас оқытыўшы өзиниң излениўшеңлиги, талапшаңлығы, сабақ өтиў шеберлиги менен көзге түсе баслады. Билим берген оқыўшыларын қалалық, республикалық пән олимпиадаларына алып шықты. Ол жасларға терең билим бериў менен бирге оларды әдеп-икрамлылыққа, жақсы минез қулықлы болыўға, көркем әдебиятқа қызығыўға, өмирден өз орынларын табыў ушын өнерли болыўға, илим, кәсип ийелеўге бағдарлады. Ол пайтахтымыздағы 9-мектепте оқытыўшы болып ислеп жүрген ўақытлары Қырмызы апаны жетик педагог сыпатында таныған Нөкис мәмлекетлик университети басшылары өзлерине жумыс­қа шақырады ҳәм усы оқыў орнының география кафедрасында мийнет жолын даўам етеди.

Университетте оқытыўшы болыўдың өзи үлкен сынақ. Студент жасларға, жоқары билимин, сөйлеген сөзиң, өзиңди устап тутыўың, әдеп-икрамың, кийиниў мәдениятың менен үлги болыўың керек. Соның менен бирге, бул дәргай илим-билимниң орайы есапланғанлықтан, өз үстиңде көп излениўшиликти,  жанкүйерликти, пидайылықты, илимий изертлеў жумысларын алып барыўды талап етеди. Қырмызы апа университетке жумысқа кирген күннен баслап бул жуўапкершиликти терең сезинип педагогикалық илимге бел байлады.  

Тәлим-тәрбияны, методиканы илим-изертлеў жумыслары менен тең қосып алып барды. Ол муғаллимлерге арнап баспалардан онлаған илимий-методикалық монографияларын, китапшаларын шығарды, үлкемиздиң гөззал тәбият мәнзиллери бойынша жыллар бойы  жыйнаған мағлыўматлары тийкарында оқытыўшылар ушын жүдә керекли бийбаҳа методикалық қолланбаларды жаратты.  «Әтираптағы тәбият» темасында мектеп оқыўшыларына  арнап оқыўлық дөретти. Ол студент жаслар ушын «География  пәни ҳәм үлке таныў», «Географияны оқытыў методикасы» пәнлеринен бағдарламалар, оқыў методикалық қолланбалар, «География бойынша өткерилетуғын класстан тыс жумыслар» ҳәм тағы да басқа күнделикли педагогикалық әмелиятта  қолланып атыр­ған фундаментал мийнетлерди таярлады.

Қырмызы Дәўлетованың өмирлик жолдасы академик Жуманазар аға Базарбаев  пенен биргеликте жазған «Әдептаныў» оқыў қолланбасының баспадан шығыўы үлкен жаңалық болды.

Халқымыздың мәдений-ағартыў саласындағы турмысында әйне ўақытта шыққан «Әдепнама» китабы қолдан қолға өткен әжайып дөретпе болғанлығын ҳәммемиз билемиз. Бул китап халқымыздың ғәрезсизликке енди ғаз-ғаз қәдем басып баратырған дәўиринде баспадан жарық көрди. Бул миллий мәнәўий-мағрипатқа  шөллеп турған пайытлары хал­қымыздың суўсынын қандырғандай, сол ўақыт ушын зәрүрли китап болып «Билим» баспасынан еки рет басылып шықты.

Қай дәўирде де жаслар тәрбиясында әдеп-икрамлылық мәселелери, сәлемлесиў, кийиниў әдеби, сөйлесиў әдеби ең актуал мәселелердиң бири болып келген. Бул китап «Одобнома»деген ат пенен өзбек тилине, «Инабат» деген ат пенен қазақ тилине аўдарылып Қазақстанның белгили баспаларының биринен китап болып басылып шықты. «Әдептаныў» китабының Қарақалпақстан Республикасының Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлығына мүнәсип болып табылыўы  Қырмызы Дәўлетоваға үлкен табыс алып келди.

Ол өз кәсибине ықлас қойыў арқалы бийик мәртебелерге, үлкен табысларға, бахытқа, мол дәўлетке ҳәм халықтың жоқары сый ҳүрметине еристи. Әдиўли устаздың өз мийнет жолындағы табыслары «Өзбекстан география жәмийетиниң ағзасы», «Өзбекстан халық билимлендириў ағласы», «Қарақалпақстан халық билимлендириў тараўына мийнети сиңген ғайраткер», «Қарақалпақстан халық муғаллими», География кафедрасы доценти дәрежесине еристи. Ол өзиниң илимий-методикалық мийнетлеринде географиядағы ең қурамалы ҳәм қыйын мәселелердиң бири-мектеп оқыўшыларын карта менен ислесиўге үйретиў мәселелери бойынша машқалаларды шешиўге үлес қосты. Ол өзиниң бул мийнетинде оқыўшылардың, студент жаслардың карта менен жумыс ислеўин қәлиплестириў ҳәм олардың география сабағына қызығыўшылығын арттырып ғана қоймастан, олардың алдағы ўақытта әмелий  жақтан жумыс искерлигин қәлиплестириўге де  жол-жобалар көрсетти. Ол ҳақыйқый педагог сыпатында жаслардың ақыл-санасына  тәбият пенен жәмийет арасындағы өз-ара байланыс мәселелерине де итибар менен қараў зәрүрлигин сиңдирип барыўды өзиниң ўазыйпасы екенлигин умытпады. Илимпаз апамыз усы тийкарда «Қарақалпақстан Республикасының тәбияты ҳәм хожалығы», «Қарақалпақстанның тәбийғый-экономикалық зоналары бойынша халық хожалығы  тараўларының раўажланыўы ҳәм жайласыўы» атлы илимий  әҳми­йетке ийе  монографияларын дөретти.

Қырмызы апа илимпаз, жетик устаз, саналы тәрбияшы болыў менен бирге ол әдиўли ана, садық өмирлик жолдас үлкен хожалықтың уйытқысы. Ҳәр бир шаңарақтағы ер азаматтың тек отағасы болып қалмай, ел ағасы болып жәмийетте белгили орын ийелеп ат көтериўи ушын бала-шағасынан кеўли тоқ, ҳәмме нәрсеси жайы-жайында болыўы керек. Ҳаял бир қолы менен бесикти, бир қолы менен дүньяны тербетеди дегенде ҳаяллардың усындай шексиз қүдиретлилигине айтылса керек. Жуманазар ағамыздың да ел ағасы, абырайлы академик болып бийик шоққыларға шығып, үлкен мәртебелерге ерисиўинде апамыздың айрықша үлеси бар.

— Қатарымның алды болыўға бар күш-жигерим менен талпындым, мийнеттен қашпадым. Бизлер бирден камал­ға келмедик ғой-деп айтып отырғанда тап ертек тыңлап отырғандайсаң. Қырмызы апамыз «Егер адамды адам еткен мийнет болса, онда адамды инсан еткен меҳир-муҳаббат» деген пикирди көп қайталайды. Өзи де жасларға, дос-яранларға меҳир мүриўбетли. Ақыл-кеңеслерин, жақсы сөзлерин жаслардан аямайды. Дөгерегине жәмленген жас киши, жас үлкенлери, дос-яранлары да баршылық. Өзбекстан Қаҳарманы, Өзбекстан халық шайыры Ибра­йым Юсуповтың шаңарағы менен де жақсы қарым-қатнаста болды. Шайыр өзиниң «Ҳәркимниң өз заманы бар» деген китабында «Жақсы ҳаялларға жас минген сайын» деген қосығын Қырмызы апамызға арнап жазған еди.

Әдеп-икрам менен танылып елге,

Ҳаял ма, бейиштен аўысқан ҳүр ме,

Ақыл-зейин суўын жуўыртып тилге,

Қырмызыхан сөз мүлкине жан берер.

Отырыслары ханның қонағы яңлы,

Сырлы сулыўлықтың булағы яңлы,

Көп жыллық муҳаббат шарабы яңлы,

Кеўилге йош, жүреклерге қан берер -деп тәрийплегени дәл Қырмызы апамызға таўып айтылған теңеў еди.

Қарақалпақстан халық муғаллими, Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлықтың лаўреаты, доцент Қырмызы Дәўлетова республикамыздағы үлкен үлгили шаңарақтың берекетли бийкеси, бес перзенттиң Бекназар, Зорназар, Гүлнара, Досназар, Рахимназарлардың   әдиўли анасы, ақлық, шаўлықлардың сүйкимли кемпир апасы, мыңлаған жаслардың сағынса излеп келетуғын сүйкимли устазы.

Қуяш ҳәмийше сениң тас төбеңде тура бермейди, бәрҳә сениң асығың алшы бола бермейди. Турмыста адамның өзи күтпеген ўақыялары да болады. Бираз илгериректе Қырмызы апа да күтпегенде аралары көп узақ емес еки Алпамыстай ул перзентлеринен айырылып қалды. Нөсерли аспан төбесинде турғандай есеңкиреп қалды. Сол қы­йыншылықларды апамыз, ағамыз өзлериниң мийтиндей ерки менен «аллаға шүкир» -деп ақыл парасаты менен жеңди. Орнында барлар оңалып, ат туяғын тайлар басты.., изде қалған бир туяқ дәл баяғы Зорназардың нағыз өзи болды. Дәртлерине дәрман табылғандай, кеўил аспанындағы боздуманлар бир..а..з серпилди. Анаханымыз ҳүрметли демалыста өмирге шүкир­аналығы, өзиниң бийик адамгершилиги, руўхый байлығы менен адамлар арасындағы қәдир-қымбатын жоғалтпай, ҳадал мийнети менен сый-ҳүрмет, иззетке ерисип, жасларға ақыл айтқандай кейўаны, халық қәлеўлисине айланды.

Устаз Қырмызы апа Дәўлетова  усы айда мүбәрек сексен жас­ты толтырады. Елеге дейин республикалық газета-журнал, көркем әдебий китапларды ўақтында оқып бармаса  өзин суўсыз қырлап қалған балықтай сезинеди. Анамыз китаплардан руўхый азық алып заўықланады. Республикамыздағы көплеп шәкиртлериңиз атынан сексен жасыңыз мүбәрек болсын деймиз әдиўли устазы Қырмызы апа!.

Гүлистан ДӘЎЛЕТОВА,

шайыра.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF