Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 05:05:22, 28.05.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

АЛИМЕНТ ЖУЎАПКЕРШИЛИГИ

Ата-ана ержетпеген перзентлерин материаллық жақтан тәмийинлеўи шәрт. Бул жуўапкершиликти ықтыярлы түрде орынламаған атадан яки анадан судтың шешим қарары, буйрығына тийкарланып алимент өндириледи.

Ержетпеген балаларына, ержеткен, бирақ жумысқа жарамайтуғын жәрдемге мүтәж балаларына материаллық тәмийинлеўде ата-ананың жуўапкершилиги тең. Ата-аналар ержетпеген балалары ушын алимент төлеў тәртибин өз-ара келисип белгилеўге ҳақылы. Бирақ, бул келисим нызамда белгиленген қағыйдаларға ҳәм баланың мәпине қайшы болмаўы керек. Егер ата-ана тәрепинен келисим болмаса, суд тәрепинен ата яки ананың ҳәр айдағы ис ҳақы ҳәм басқа да дәраматларының бир бала ушын төрттен бир, еки бала ушын үштен бир, үш ҳәм оннан артық бала ушын тең ярымы муғдарында алимент өндириледи. Айырым материаллық, шаңарақлық ҳәм басқа да итибарға алынатуғын жағдайларды есапқа алып суд тәрепинен кемейттирилиўи яки көбейтиўи мүмкин. Ҳәр бир бала ушын өндирилетуғын алимент муғдары нызам ҳүжжетлери менен белгиленген ең кем мийнет ҳақының үштен бир бөлиминен кем болмаўы керек.

Ержеткен, мийнетке жарамайтуғын, жәрдемге мүтәж балаларға ата-аналары келисим менен материаллық жақтан тәмийинлемесе, онда суд тәртибинде шешиледи. Бул алименттиң муғдары суд тәрепинен ата-ананың шаңарақ ҳәм материаллық жағдайы есапқа алынып, ҳәр айда пул менен төленетуғын қатаң муғдарда белгиленеди.  Алимент төлеп атыр­ған ата-ананың басқа да ержетпеген балалары бар болса, егер алимент төленип атырған балалардан материаллық тәмийинлениў үлеси кем болып қалатуғын болса, яки алимент төлеп атырған ата майып болып, қыйын жағдайға түсип қалса алимент алып атыр­ған шахс еркин дәраматқа ийе болса, алимент муғдары кемейттириледи. Егер, ержетпеген бала мәмлекет ҳәм мәмлекетлик емес мәкемелердиң толық тәмийинлениўинде болса, алимент төлеп атырған атаның жағдайы есапқа алынып, алимент муғдары кемейттирилиўи яки азат етилиўи ҳаққында суд тәрепинен шешим қарар шығарыў мүмкин.

Ата-анасы қайтыс болғанлығы ақыбетинде жетим қалған ержетпеген балалардың материаллық тәмийинлениўи, тәрбиялаў, билим бериў мәмлекет тәрепинен болады. Ержетпеген баланы ата-анасынан алыў ҳәм балалардың тәрбия мәкемелерине жайлас­тырыў ҳаққында шешим қарарын шығарыўда суд ата-ананың ҳәр биринен белгиленген муғдарда алимент өндиреди. Бул өндирген алиментлер бала атына ашыл­ған банк есап бетине жәмленип, ол ержеткенде төленеди.

Ержеткен, мийнетке жарамлы перзентлер ата-анасына ықтыярлы рәўиште материаллық жәрдем бериўден бас тартса, тәмийинлеў муғдары балалардың шаңарақлық ҳәм материаллық жағдайын есапқа алып судтың шешим қарары менен белгиленеди. Онда алимент муғдарын белгилеўде мийнетке жарамлы балаларының барлығы есапқа алыныўы шәрт. Мийнетке жарамлы, ержеткен балалардан ата-аналары ушын өндирилетуғын алимент муғдары нызам ҳүжжетлеринде белгиленген ең кем ис ҳақы муғдарының үштен бир бөлиминен кем болмаўы керек. Ата-анасы кеселленсе яки кеширимли себеплер болса қосымша қәрежетлерге де қатнасыўы шәрт.

Егер суд ата-ананың ата-аналық миннетин орынлаўдан бас тартқанлығы анықланса перзентлери мийнетке жарамсыз, жәрдемге мүтәж ата-анасына тәмийнат бериў миннетинен азат етилиўи мүмкин.

Ержетпеген яки ержетип мийнетке жарамсыз жәрдемге мүтәж балаларына алимент төлеў ҳаққында судтың шешим қарарын орынлаўдан бас тартқан пуқаралар Өзбекстан Республикасы Шаңарақ Кодексиниң 79-статьясына муўапық ата-аналық ҳуқықынан айырылады ҳәм жынайый жуўапкершиликке тартылады.

Ер, ҳаял бир-бирине материаллық жәрдем бериўи шәрт. Бундай жәрдем бериўден бас тартылған жағдайда жәрдемге мүтәж, мийнетке жарамсыз ер яки ҳаял, сондай-ақ, ҳаял ҳәмиледарлық дәўиринде ҳәм ортада бала туўылған күннен баслап үш жыл даўамында, ортадағы ма­йып бала 18 жасқа толғанға шекем яки балалықтан 8 топар майыбы болған балаға қараған жәрдемге мүтәж ер яки ҳаял суд тәртибинде алимент алыў ҳуқықына ийе.

Ер-ҳаялдың бир-биринен тәмийнат алыў ҳуқықы Шаңарақ Кодексиниң 117-118-статьяларына муўапық тәмийнат алыў ушын тийкар болған шәртлер тоқтағанда, сондай-ақ, некеден ажыралған жәрдемге мүтәж, мийнетке жарамсыз ер яки ҳаял жаңа некеден өткенде тоқтайды. Суд арқалы төленетуғын болса, әлбетте, судқа мүрәжат етиўге ҳақылы. 

М.ДАЎМЕНОВА,

Қарақалпақстан Республикасы Пуқаралық ислери бойынша

Нөкис районлар аралық суды судьясы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF