Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 22:43:29, 25.09.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ЯМАСА ШАЙЫРА  ПОРТРЕТИНЕ ШТРИХЛАР

Алпыс жастың асқарында турған адамның, әлбетте, өз халқына айтар сөзи, өрнекли өмирден алған ибраты болады. Әсиресе, дөретиўши кеўилдиң кеширмелери тәсирли ҳәм қонымлы.

Шайыр Мунаввара Юсупова усы мүбәрек жас босағасына шекем «Мунис нидолар», «Тўрткўл заминидаги буюклар», «Муҳаббат йўли», «Эл фарзанди», «Олтин бешик», «Бир авлод», «Қалбим элчи» ҳәм басқа да оннан артық китапларын оқыўшылар қолына ҳәм қәлбине жеткерип бериўге еристи. Бирақ та, түрли ушырасыў, белгили сәнелерге бағышлап өткерилген кешелерде оның шығып сөйлегенлерине «жақсы» деп баҳа берип, лекин, жазған дөретпелери ҳаққында баспасөзде жүйели гәп айтпаған екенбиз. Кәсиплес болып, өзимизше шайыр болып, бир қатарда қәлем тербетип, әдеттегидей оның ысық келбети, ҳеш кимге уқсамаған әлпайымлығы, қарым-қатнасынан «Бул өзимиздиң Мунаввар-дә», деп басымыз көкке жетип, «Ол да үмитдар адам, жақсы сөздиң гедейи, не бир арзыўлар менен қолына қәлем алған шығар» деген пикир қыялымызға келмепти. Оның китапларындағы «Ҳадаллығың жоғалтпа, адам», «Узын-келте жүргенлер не дейди?», «Бултлар гүлди деп үнсиз жылайды», «Сизиң келбетиңизде дөретиўши кеўилдиң толғанысларын, арысланларын, әрманларын сезбектемен... Сиз кимсиз өзи?», «Қәлбимизде сағыныш туйғысы барлығы ушын да әлем жүдә гөззал ҳәм жетик», «Ояў руўхлар бир-бирин танымаўы мүмкин бе?», «Жамғырдай төгилдим...» киби қатарлар пәрийшан қыялымызды орнына түсирди.

«Ўақыт өзиниң қәдимгидей арбасында... дөңгелеклерин ғышырлатып, жүрегимнен, ақылымнан, руўхымнан өтпекте» - дейди ол («Еки сораў бир жуўап» еске түсириўлеринде). «Дүньяның қайсы бир мүйешлерине жасырынсаң да өмир сени табады, ғам-тәшўиш қысқыға алады...» - деп өмирдиң ашшы-душшысын татқан, пәс-бәлентин көрген адам сыпатында өз пикирин баянлайды.

«Журтым мениң қәлбим шырағы» дейди бир қосығында. Сондай-ақ, Мунаввараның дөретиўшилигинде «Ана» темасы өз алдына ажыралып турады. «Адамзат қәлбиндеги ең күшли вулкан, бир меҳир дәрьясы — руўхыят қуўанышы, сағынышы, таянышы, жан ҳәм тәнниң руўхый азығы, үмиттиң алтын қазығы, ең қәдирли ҳәм әзиз сөз — ана, анажаным — Кәәбам мениң...».  Мунаввараның қәлеминен ҳәм қәлбинен төгилген усы туйғылар кеўлиңизди ләрзеге келтиреди, сағыныш, қандайдур меҳир сизиң де руўхыңызға көшеди. Мисли ол сизиң анаңызды тәрийплеп атырғандай...

«Қәлбим Елши»деги жазылған хатлар да дыққатымызды өзине тартты. Мине, оның Өзбекстан халық шайыры Ҳалима Худойбердиеваға жазған хатының соңғы қатарлары: «Жүрегимди  Абдулла (Орипов) ағаның   шыдамлы (ерк-ықрарлы) темир адамына ҳәм сизиң «Муқаддас Аёл»ыңызға босатып берер екенмен, узынқулақ гәплердиң өмири «рас»қа уқсап қалды... «Таныс-билис керек екен...». Мен болсам ҲАҚЫЙҚАТтан бас­қа адамды танымайман. Ҳаялдағы уллы қүдирет — муқаддесликке сыйынып қаламан... Қайдасаң, жол-жоба көрсетиўши Муқаддес ҳаял!!».

«Муҳаббат йўли» китабында Мунаввара «Шаңарағым — мениң мәмлекетим» дейди. Бул мәмлекетти тутып турыўшы нызамлар ҳаққында сөз етеди.

Мунаввара руўхый қыйналған демлерде де «Руўхым таўдай жүкти көтергендей ҳалаттаман» деп, буны әжайып тәризде сүўретлейди:

«Қәлбимниң муҳаббатқа толылығынан, ҳәтте анам деп, әлем деп, олардың жасарыўы, жасаўы ушын пидә болыўға таяр тур­ғанлығымнан дөретиледи-ғой бул қатарлар... оның туўылғанлығы, бул дүньяда Уллы сөздиң барлығын еске салады. Жаратқанның алдында артықша айтылған бир сөз өз қунын алмай қоймайды... мен сөзлерден қорқып қалдым, анажан... Олардың ишки дүньясы — жасаў тәризи — қарызларынан жүдә қорқып қалдым...».

Шайыр дөретиўшилигине тереңирек нәзер тасласақ, оның бийкарға қолына қәлем алмағанлығын сезесиз: «Есимде, бесинши класс пайытымда бир қыз арзымас бәне менен мени қатты ренжитти. Сонда биринши мәрте қәлбим жапа шекти. Өз-өзиме сыймай, толып кеттим, жыладым... Дәртиң менен пинҳана ушырасыў, қайғың менен пинҳана сырласыў, әне соннан басланған еди менде. Жүдә ерте ержеткен едим, анажан. Жоқлық қойнына сиңген ата меҳрин излеў, сизди дәрт пенен жалғыз қалдырмаў киби қыяллар көзимизди ерте ашып, балалық қуўанышларын ертерек тартып алды...».

«... Инсанның мен алдын билмеген мың түрли келбетин танып үлгере алмай атырғанымда таўдай сүйеништи — Сизди жоғалтқанымда сабыр-тақат, төзим дегенлери қашанға шекем сынайды екен дедим, анажан... Шегарасыз, шексиз сағынышымның суўсыз саҳраларында қашан гүл өнер екен, анам... Мен сонша айралықлар орнына келетуғын.

Бахыттан қорқаман, анажан...

Ҳақтан қорқаман, анажан...

Ўақыттан қорқаман, анажан...».

Мунаввараның дөретпелеринде қандайдур дәрт бар, сол дәртке қандайдур дәрман да бардай. Оның күшлилиги, өмирге қуштарлығы сыры да, бәлким шайырлығында шығар.

Дөретиўши инсан сыпатында Қарақалпақстан халық шайыры Гүлистан Матёқубоваға жоллаған кеўил кеширмелерин де нәзерден шетте қалдыра алмадық:

«Көйлегиңиз сүйип, тәзимде самал,

Дәрбадар жамғырды қалдырып келди...

Көзиң толқынынан суў сорар Арал,

Еспекте Әмиўдиң сағыныш жели».

Мунаввараның дөретиўшилигине атақлы халық шайыры сондай баҳа береди: «Сизиң поэзияға болған меҳриңиз, үлкен муҳаббатқа айланғанлығын көп мәрте еситкенмен, еситип турыппан. Саў болың! Сизге ҳүрмет пенен, дөретиўшилик ислериңизде раўаж тилеп қалыўшы Азим Суюн».

«Бир уллы саўалман, дүньяларға — көз,

Бармысаң, О Рәббим, ең илаҳий сөз!»

Шайыра иштен қайнаўытлап шыққан туйғыларға сай «Мен дүньяда сениң бар екенлигиңе ҳәм ҳеш кимге уқсамаған бирлигиңе шүкирлик етемен» дейди «Жалғыз Тәңири менен жалғыз қалған күн» қосығында.

Мунаввараның ҳәр бир қосығы ҳаққында, өзи, өмир жолы, шаңарағы ҳаққында сөз ететуғын болсақ күнимиз түнге, түнимиз таңға уласатуғыны турған гәп. «Қәлбим елши» китабына сөзбасы жазған Раъно Раҳмонбердиниң пикири әйне китапқумарлар кеўлиндеги гәп, бәнтбасар болса жарасады: «Елши ким! Елши, бул — ўақыт. Елши, бул — пикир. Елши бул — қосық... ақ-қара, ҳадал-ҳарам, гүна-саўапты билген адамға ўақыя-ҳәдийседе оған жүзбе-жүз келген қандайдур негиз (логика) ге ийе болған ҳәр бир нәрсе елши... Кеўилде жазылған ҳам жазылмаған нызамлардың бәршеси елши...

Биз де Мунаввараға илҳам тулпарын минип, халықтың елшиси болып жүриўин тилеймиз! Оның жазғанларын оқып, бизге жуққан жақсы бир пазыйлет, жақсылар қатарында болыўға, жақсылықлар ислеўге талпынамыз. Буның бәри жақсы сөздиң тәсири, әлбетте!

Гули Чеҳра, Қарақалпақстан  халық шайыры.

 

 

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF