Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 22:01:33, 25.09.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ҚӘНЕ, ҚОҢЫРАТТЫҢ  ТАРИЙХЫН  УЛЫҒЛАЙЫҚ, ҚӘДИРБЕК!

— Үстирттиң қақ төриндеги көп әсирлик «Билеўли» кәрўан сарайы дөгереги жаз жайлаўына айланған, үстиртли шопан Тоқтарбай Әбдикәримов сөзден сөз шығарып, өткен жылғы сел-жаўында сарайдың төбеси қулағанына ингендей қайысқан еди.

Қулақ еситкенди көз көрген заманда жасасақ та, бул ескерткишке барыўды нийетлегенимиз бенен жолда машинамыз бузылып, Үстиртти ығызып жиберген нөсер жаўынға қарамай орайлық асфальтқа жетиў ушын бир мезгил жол жүрген едик...

— Нызам талаплары бойынша ҳәр қандай ири-кишили қурылыслардың орны дәслеп археологиялық тексериўлерден өткерилип, рухсат берилсе ғана салыныў кереклиги ескертилмей, бир үлкен объект тарийхый ескерткишлердиң  бузылыўына себепши болғанын биреў билсе, биреўлер билмейди...

— Район турғынларының хабары менен көшесинен үйине суў тармақларын тартпақшы болған биреў еки метр тереңликте жап қазса, ишинен алты гүзе шыққаны туўралы газетамызда «Көшемизден гүзе табылды» атлы мақала жәрияласақ та ҳешкимди селт еттирмеген немқурайдылық әламаты елеге дейин тәшўишлендиреди...

Топланып қалған мазмун-мағанасы бар ойларымның мағызын шағыўы ушын район орайындағы 36-санлы улыўма билим беретуғын мектептиң тарийх пәни муғаллими, «Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген халық билимлендириў хызметкери» ҳүрметли атағына миясар болған Қәдирбек Қалиевти сәўбетке тартып, «Мектепте тарийх музейи бар ма!» деп сорасам, «Таза мектепке көшип өтерде айырым кәсиплеслеримиз гөне затлар қатарында экспонатларымызды шығындыларға қосып жиберген» деп өкиниш билдиргени кеўлимди қабартты.

Музей дегеннен шығады-аў, илгери жыллары қыйыншылық пенен шөлкемлестирилген тарийхый музей адамлар бас суқпайтуғын имаратқа жайластырылғанлықтан қараўсыз қалғанын көрип-билип жүрмиз. Усындай бир районның мысалынан ийнени жипке дизип айта берсе нуқсанлар толып атыр. Және...

Жағысын таслап қашқан теңиз бенен дәрья, жер асты ҳәм үсти тәбийғый байлықларының кәни болған Үстирт, район аймағында ата-бабаларымыз жасап өткен орынларда тарийхый, мәдений естеликлер жүдә көп. Тарийх жылнамаларына жазылып, узақ ҳәм жақын өтмишлеримизди сәўлелендиретуғын бул естеликлерди көз қарашығындай сақласақ ғана бүгинги ҳәм ертеңги күнимиздиң қәдир-қымбатына жеткен боламыз. Кешеги турғынлық жыллары жоқарыдан көрсетпе, нусқаўлар болмаса ҳеш нәрсеге қолымыз бармай екиленетуғын болсақ, бүгинги күнде жоқары сана-сезим, еркин ой-пикирлеўлеримиз бенен искерлик көрсететуғын ўақытлар жетип  келди...

Қәдирбектиң анасы Мубина китапханашы болғанлықтан ба, балалықта халық қосықлары менен ертек китапларды көбирек оқып, «Алпамыс» дәстанындағы Қоңырат атамасының келип шығыўын тарийхшы муғаллими Узақбай Мәмбетсапаевтан қайта-қайта сорапты. Тарийх шежирелеринде аты бар, тоғыз жолдың дәрбентиндеги Қоңырат «Жипек жол»ға тутасқанына бола сыры менен жырына қызығыўшылығы оянады. 1981-жылы орта меткепти питкериўден ҚМУдың тарийх факультетине оқыўға кириў бахтына миясар болыпты. «Миздакхан»ға бағышланған дипломлық жумысына жоқары баҳа берген илимий басшысы М.Қыдырниязов изине ерткиси келгени менен хожалық жағдайларына бола Қоңыраттағы өзи билим алған мектебине муғаллим болып келеди.

— Сол жыллары мектеплерде тарийх пәнинен муғаллимлер жетиспеўине байланыслы қәниге емеслер қосымша сабақ ретинде оқытар еди. Соған бола пәнниң абырайын көтериўди өз алдыма мақсет етип қойдым. Тынымсыз оқып, излениўлерим босқа кетпеди. Ҳәр жылдағы пән олимпиадасына қатнасқан оқыўшыларым барлық басқышларда орынлар алды. Республикалық көлемде өткерилетуғын «Сиз нызамды билесиз бе!» ҳәм «Ата-бабаларымыз мийрасы — келешек тийкары» атлы таңлаўларда Қашқадәрья ўәлаятындағы жуўмақлаўшы басқышына қатнасып, утып шықтық. Қоңыраттың таланты көп қырлы перзенти Зәрипбай аға Халмуратовтың көмеги менен халқымыздың миллий үрп-әдет, салт-дәстүрлерин алты қанат қара үйдиң көринисинде сахнаға шығардық. Қыл қобызды гүңирендирип, дуўтар намалары менен саз-сәўбетимизди баслап, ойын-күлкиге аралас тарийхымыз бир бастан тәрипленсе, тамашагөйлер сүйсине қарап, ықлас қойып тыңласты. Сонлықтан ба, бизлер менен қосыла сүўретке түсиўшилер саны көбейди.

Мектептеги оқыў-тәрбия жумысларындағы көплеген көрсеткишлеримизде оқыўшыларымыздың жоқары оқыў орынларына кириўи айрықша есапқа алынады. Соның ушын, тест сынақлары бағдарламасына муўапық қосымша сабақлар өттим. Билим-илимге қумар көплеген оқыўшыларымыз өзлери таңлаған жоқары оқыў орынларына кирип, районымыздағы улыўма билим беретуғын орта мектеплердеги тарийхшы муғаллимлер қатарын толықтырды. Басқа да тараўлардағы табыслы ислеп атырған шәкиртлеримиз бенен орынлы түрде мақтана аламыз.

Тарийх пәни оқытылатуғын класымызға «Жипек жолы»ның картасы, түрли жылларда район аймағында илим изертлеў, қазыў жумысларын алып барған экспедициялар тапқан гүзелер, мыс қуман, теңге, үй-руўзыгершилик буйымлары қайсы әсирге тийисли екени, кимлер тәрепинен қашан саўға етилгенине шекем жазып қойылған. Дөгерек ағзалары тарийхый-этнографиялық саяхатларға кесте бойынша шығып, район аймағындағы «Жезкемпир» (Пулжай), «Топыраққала», «Маштақ ата» сыяқлы тарийхый орынларға арнаўлы транспортларда сая­хатқа шығыўды жобаластырып қойдық, - деп Қәдирбектиң өзи ис жобалары менен бирме-бир таныстырып өтти.

Қәдирбек устазлар шаңарағының уйытқысы. Өмирлик жолдасы Гүлзәбийра мектепте математика пәнинен сабақ береди, Өзбекстан халық билимлендириўи ағласы, жоқары категориялы муғаллим. Туңғышы Замир пән олимпиадаларында талай рет жеңимпаз болған кишкентайы Казбеклер математиклер, келинлери де ата-аналарының кәсиплерин таңлаған. Ташкент мәлимлеме технологиялары университети Нөкис филиалын питкерген генжетайы Ақылбек аўыл хожалығы колледжинде оқытыўшы болып ислейди.

Педагогика тараўындағы көп жыллық мийнетлери өз ўақтында ылайықлы баҳаланып, Өзбекстан халық билимлендириўиниң ағласы, өңиринде болса Ғәрезсизлигимиздиң 10 жыллығына берилген нышаны жар­қырайды.

— Ең заманагөй архитектуралық үлгиде 1500 оқыўшыға мөлшерленип салынған үш қабатлы мектебимиз 2014-жылы қурылып, пайдаланыўға берилди. Оқыўшыларымызға жән-жақлама билим көнликпелерин инам етиўде ең алдынғы инновациялық усылларынан кең пайдаланамыз. Компьютерлескен класс­ларымыз интернет тармақларына жалғанғанлықтан пүткил дүнья жаңалықларынан хабардар оқыўшыларымыз өзлерин қызықтырған сораўларға аңсат жуўап таба алады.

Муғаллимлер қурамының барлығы дерлик жоқары мағлыўматқа ийе. Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстан халық билимлендириўи ағлалары, жоқары, биринши категориялы. Сый-ҳүрметке бөленген Қәдирбек ағамыз тек жәмәәтимизде ғана емес, районымыздағы устазлардың устазы саналады. Тарийхқа байланыслы мәселелер болса, ойласып-кеңесип ис тутамыз,  - дейди мектеп директоры Маргарита Мәтниязова.

Қәне, Қоңыраттың тарийхын улығлаўдан жалықпайық, Қәдирбек! Жыл қуслары елеге дейин Аралдың дузлы суўын сағынып, ерте бәҳәрде бир айланғанындай, ултанын түйе өркеш қум басса да сырт елли саяхатшылардың изи үзилмей атыр. Елине көплеп келетуғын саяхатшылар есабынан байып атырған мәмлекетлер қатарына қосылыў ушын бийғәрез Ўатанымыздың тарийхы, соның ишинде экотуризмди раўажландырыўға ҳәр биримиз өз үлесимизди қосыўымыз шәрт...

Мақаламыздың басламасында ашшы ҳақыйқатлықты «бетке басқаныма» өкпелеме! «Маған не, кишкене адамман, әпиўайы муғаллимниң қолынан не келер еди!» деп сораў берип, өзиңди алып қашпай тур. Сен, тарийхымызға ашық көз бенен қарап, терең ой-пикир жүритетуғын қаншадан-қанша оқыўшылардың ҳүрметли устазы болғаның ушын исеним жүги аўыр болса да жуўапкершилик жүклегим келди. 

  

Өмирбай ӨТЕЎЛИЕВ,

өз хабаршымыз.

Қоңырат районы.

СҮЎРЕТТЕ: Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген халық билимлендириў хызметкери Қәдирбек Қалиев сабақ ўақтында.

Автордың түсирген сүўрети.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF