Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 22:05:11, 18.12.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ЗЫЯНЫҢДЫ  ТИЙГИЗБЕ

Демалыс күни еди. Ербай үйиниң алдындағы узынша тахтай отырғышта қоңсысы Сарыбай менен аннан-мыннан гәп қозғап сөйлесип отырғанында булар­ға тағы бир қоңсысы Мыңбай келип қосылды. Бир мәҳәллери көшеден дигирманның тасындай үлкен-үлкен керсен тасларды үйип тийеген жүдә аўыр жүк машинасы ыңыранып өтти.

— Усындай машиналар өткен соң көшеде не шырай қалады.

— Қара, мынаның жүгин үш «КамАЗ»ға жүклеўге болады. Төменде водопровод деген бар, - деди Ербай, — билмедим, бизиң көшелерге асфальт қашан келеди...

Бул гәпке ҳешким қосымша сөз қоспады.

Арадан көп өтпей-ақ көшениң арғы басында туратуғын Озанбайдың киши баласы Юсуп таза «Спарк» машинасын зуўылдатып айдап, ҳаўаны шаң-тозаңға толтырып кетти. Қоңсылар орынларынан турып шаң басылғаншы кийимлериниң шаңын қағыстырып, қайтадан гүрриңге киристи. Бул сапары әңгимениң бағдары тез-тез өзгере баслады.

— Усы бала машинаны жүдә қолайсыз қатты айдайды, - деди Ербай әўелги пикирин даўамлап, — ҳәр өткен сайын үйлердиң алдында ойнап жүрген бала­лар­ға бир нәрсе болып қалмағай деп жан ийманым қалмайды. «Сен бала, әстерек айда!» дейин десек алды-артына қарамайды.

— Таза үйреншик бала ғой, тәртип-қағыйданы қайдан билсин, - деди Сарыбай, — әкеси тәртип берип қойса болады ғой.

— Буның алдын алып әкесине ескертиўге туўра келип турыпты, - деди Ербай, — тыңламаса оны да көрермиз.

— Дурыс айтасаң, - деди Мыңбай оны хошлап, — бул бала сениң, мениң гәпимизге қулақ аспайды.

Бир мәҳәллери үйиниң алдына шығып, тум-тусқа қарап турған Ердәўлет көринди. Ол негедур оң қолын жоқары көтерип, бул үшеўи менен алыстан сәлемлескен болды да үйине қайтып кирди.

— Кеше буның үйине «Қос гүжим» деги қудасы баласы менен келип кеширим сорап, келинин алып кетпекши болған екен, бермей жиберипти, - деди Сарыбай, — өйтип не қылады-аў. Қудаң менен күйеў бала өтинип сорап келген соң болғаны болады. Ене деген келинге бир күн бақырады, бир күн шақырады. Қудағайы да келиним жаман болсын демейтуғын шығар. Ердәўлет пенен ҳаялы Гүлсим де қызына «сәл нәрсеге шапшый бермей енең менен тил табысыўға ҳәрекет исле, жасы өткен адамды қайта тәрбиялаў қыйын, бирақ, әсте-әсте жөн-жосақты жатығына айтып түсиндириўге болады. «Дым билмесең үндеме, үндемесең үйдей бәледен қутыласаң» деген деп нәсият бериўи керек ғой. Ҳәр сапары сеники дурыс дей берсең, қыз гәп таба береди. Ана үлкен қызы да енеси менен урысып келген деп еситип едик, ол да кетпей үйинде отыр ғой. Ең болмаса, соннан жуўмақ шығарыўы керек. Еле үйинде ержеткен және қызы бар.

— Гәп усы жерде қалсын, - деди Ербай, — барлық гәп ҳаялы Гүлсимде. Ол жекке үйдиң қызындай былай-былай шықпай өскен. Минези шеплеў нашар, өсек сөзди көп сөйлейди. Ул-қыз әдепли болып өсиўи ушын әўели ата-ана тәрбия көрген, билимли инсанлар болмағы керек. Тәрбиясы кемис адамлар өсек сөз айтыўға бейим болады. Өсек сөз аўызбиршиликти қашырады.

— Ердәўлеттиң өзи де сөзге шешен адам емес, болмаса анаў-мынаў қуданы гәп пенен урып-ақ пәтинен қайтарыўға болады.

— Биз оның қудасының үйинде не ўақыялар болғанын билмеймиз, - деди Мыңбай, — сонда да мениңше, Ердәўлет қызы барған жеринде оңысып жасай алмастай дәрежеде жүрген болмаса, алдына бас ийип келген адамға қызды берип жибергени мақул еди. Урысып келген қызларды үйине жыйнап отыра бериў қәте. Ата-бабаларымыз мәлел таўып келген қызларды үш рет апарып берген ғой.

— Елшиликте бундай жағдайлар ҳәр жерде ара-тура ушырасады. Лекин, буның ең унамсыз жери сонда, шаңарақта жақсы тәрбия алмаған балалардың балалары да ержеткенде ата-анасына қусап тик минез болады және оның менен де турмай, басқаларға зыянын тийгизеди. Олар қопал ис-ҳәрекетлери менен өзлериниң ҳәм басқа да жас қыз-жигитлердиң өмир жолына бөгет болып, бахытсыз етеди. Бундай тайпадағы адамлар қанша урынса да диянатлы, сөзи төрели инсан бола алмайды.

— Қой, - деди Ербай орнынан турып, — гәп усы жерде қалсын, майда сөзди туўарайық. Гәплеримизди бала-шағалар, келинлер еситип қалса үстимизден күлип жүрер, «Тамның да қулағы бар» деген...

Есенбай  ЕРМАНОВ,  

журналист.      

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF