Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 02:49:40, 08.08.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ҚЫЗЫҒЫЎШЫЛЫҚ БАЛАЛЫҚТАН БАСЛАНАДЫ

Китап — тийкарғы билим дереги, ҳақыйқатлық, тилеклеслик, адамгершилик категорияларының шын мағызын шағып, бул билимлерди әўладтан әўладқа жеткерип бериўши даналық ғәзийне. Китап адамларды өмирде бәлент шеклерге жетелейди. Бир сөз бенен айтқанда, китаптың адам өмириндеги әҳмийети шексиз. Китапта адамзаттың гениал тәжирийбелери жәмленген болып, оннан пайдаланыў, азықланыўымыз ушын тек ғана қунт, ықлас керек.

Жаслардың келешекте билим алып, жәмийетте өз орнын табыўы, жоқары мақсетлерине ерисип, Ўатан ушын хызмет етиўинде, әлбетте, китаптың орны айрықша. Сонлықтан да елимизде китап­қумарлықты үгит-нәсиятлаў, перзентлеримизди қызықтырыў арқалы олардың дүньяқарасын кеңейтиў, билимданлығын арттырыў а айрықша итибар қаратылмақта.

Мәмлекетимиз Президенти Ш.Мир­зиёевтиң 2017-жыл 12-январь күнги «Китап өнимлерин басып шығарыў ҳәм тарқатыў системасын раўажландырыў, китап оқыў ҳәм китапқумарлық мәдениятын жетилистириў және үгит-нәсиятлаў бойынша комиссия дүзиў ҳаққында»ғы бийлиги әҳмийетли ҳуқықый тийкар есапланады.

Бийликте китап баспасында жүз берген раўажланыўлар менен бир қатарда бар болған машқалалар а тоқтап өтилген. Мәмлекетлик ҳүжжетте сәўлелениўин тапқан көркем, илимий-ағартыўшылық, жас әўладтың интеллектуал билимин арттырыўға қаратылған әдебиятларды баспадан шығарыў ҳәм аймақларға, билимлендириў мәкемелерине арзан баҳада жеткериў жөниндеги мәселелер бо­йынша орынланыўы керек жумысларға анық режелер ислеп шығылған. Китап баспасындағы ҳәм китапқумарлық мәдениятын арттырыўда алға илгерилеў бул тараўдағы машқалаларды көтерип, олардың негизлери қай жерде жатырғанлығы ҳәм олардың келип шығыўына шараят жаратып бериўши себеплерди сапластырыў менен байланыслы екенлиги белгиленген.

Әлбетте, елимизде басқа бир қатар тараўлар сыяқлы китап баспасында да көзге көринерли жумыслар әмелге асырылып атыр. Әсиресе, өсип киятырған жас әўладтың китап оқыў мәдениятын жетилистириў мақсетинде жаңа заман талапларына жуўап беретуғын мәлимлеме-ресурс орайларының иске түсиўи, заманагөй технологиялар менен тәмийинленген китап баспаларының шөлкемлестирилиўи, жас жазыўшы ҳәм шайырлардың дәслепки мийнетлериниң жарық көриўин қоллап-қуўатлаў ислери жолға қойылған. Өзбекстан Жазыўшылар аўқамы, «Жаслар менен ислесиў бөлими» тәрепинен шөлкемлестирилген «Биринши китабым» жойбарының, Әмир Темур атындағы миллий китапхананың жумыс баслағаны китап ықласбентлерине жақсы имканият болды. Лекин, еле де шешилиўи тийис машқалалар, кемшиликлер де жоқ емес.

Ҳәзирги жаслар китапты аз оқыйды деп налыймыз. Бирақ, китаптың қәдирин билетуғынлар ҳәм китапты аз оқыйтуғынлар, оқыўға қызықпайтуғынлар ҳәмме дәўирде де болған.

Баланы жастан, дегенидей, адам пазыйлетлери жүдә ерте балалықтан қәлиплеседи. Китап оқыўға қызығыўшылық та сондай. Бизге белгили, балада он айлықтан бир жарым жасқа шекем сөзлик қоры қәлиплесе баслайды. Егер анасы оған қосық айтса, қосық оқып берсе, ол гәплердиң мәнисин түсинбесе де, оған анасының ҳаўазы, жанында екенлиги унайды ҳәм тыңлайды. Ол усылайынша дүньяны аңлай баслайды. Бирақ, бул тәриздеги бала итибарын «билимге қаратыў» шама менен үш-төрт минуттан аспаў керек.

Еки жаслардан баслап, баланың өзи көрип қалған китапларын, сүўретлерди «айтып бере» баслайды. Ертек тыңлағанды жақсы көреди, китапты қолыңа әкелип, «айтып бер» дейди. Таң қаларлығы, айтылатуғын ертекти, оқып беретуғын китапты бала өзи таңлайды. Және балаларда бир еситкен ертегин қайта-қайта айтып бериўди, бир оқып берген китапты қайта-қайта тыңлаўды жақсы көретуғын әдет бар. Қайталаў — билимниң анасы екенин умытпай, бул усылды да қоллап-қуўатлап, баланың өзи таңлаған китабын, оның өзи қәлегениндей, қайта-қайта оқып бериў я айтып бериў дурыс болады. Балаларға қосық ядлатыў да жақсы усыл.

Балаға китап оқыўға интаны қәлиплестириўде, ойын усылларынан пайдаланыў мүмкин. «Усыны оқысаң, сен ең ақыллы бала боласаң» деп марапатлаў да жақсы  нәтийже береди. Ең баслысы, баланың қызығыўшылығының қәлиплесетуғын дәўирлерине бийпәрўа болмаў керек.

Әлбетте, бала ушын китап оқыўда үлги болыўдың орны айрықша. Ата-ана китап оқып, үйинде көп китаплар болып, шаңарақта көп китаптың ишинде өскен балаға әлбетте, унамлы тәсир етеди. Китап­қа деген қуштарлық бала санасында, жүрегинде нәресте ўақтынан қәлиплессин!

Баланың өзиниң китап коллекциясы болса, ол балалықтағы китапларын өмиринше умытпайды ҳәм жаслықтағы интасы оны өмиринше тәрк етпейди. Ҳәр бар ата-ана усыларды ядта тутқаны мақул.

Амангүл ШӘМШЕТОВА,

Нөкис қалалық 1-санлы қәнигелестирген мектептиң ҳуқықтаныў пәни муғаллими.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF