Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 04:23:54, 22.02.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

«ҚАРАҚАЛПАҚ  ТИЛИНИҢ  ИМЛА  СӨЗЛИГИ»

Улыўма билим беретуғын мектеп оқыўшылары ушын латын жазыўына тийкарланған дәслепки «Қарақалпақ тилиниң имла сөзлиги» Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң 1995-жыл 30-декабрьдеги 281/12-санлы қарарына муўапық, 1997-жылы «Билим» баспасында 2000 нусқада басылып шыққан еди.

Бул муғдардағы сөзлик республикамыздағы 700 ден аслам мектепке оқыйтуғын оқыўшылар ушын жеткиликли емес, әлбетте. Қала берсе, откен дәўир ишинде әлипбе ҳәм имла қағыйдаларына еки мәрте өзгерис ҳәм қосымшалар киргизилип, әлипбениң имласы бираз жетилистирилди. Әлипбе ҳәм имланы және де жетилистириў мақсетинде сырттан кирген сөзлерди дурыс жазыў ушын зәрүрли ҳәриплер қосылды ҳәм олардың графикалық формасына өзгерислер киргизиў керек болды.

Жоқарыда айтылғанлар есапқа алынып, жақында «Билим» баспасы тәрепинен «Қарақалпақ тилиниң имла сөзлиги» жаңа вариантта 4000 нусқада басып шығарылды. Сөзликке тийкарынан ҳәзирги қарақалпақ әдебий тилинде жийи қолланылатуғын түпкиликли сөзлер, рус ҳәм Европа тиллеринен өзлестирилип, бүгинги турмысымызда кең қолланылып киятырған сөзлер, жәмийетлик өзгерислерге байланыслы гейпара гөнерген сөзлер де киргизилген.

Латын жазыўына тийкарланған жаңа сөзлик бурынғысына қарағанда әдеўир өзгешеликлерге ийе. Онда имла қағыйдаларында қолланылатуғын орфографиялық принциплер толық сақланған. Түбир ҳәм қосымталы сөзлердиң жазылыўы, қосылып ҳәм бөлек, дефис арқалы жазылатуғын жазыўлар, оларға қатнасы бар сөзлердиң имласы бир системаға түсирилген.

Бул жаңа сөзлик республикамыздың улыўма билим бериў мектеплериниң оқытыўшылары менен оқыўшылары ушын жақсы қолланба болады деп ойлаймыз.

 «ҲӘЗИРЕТИ  ЗӘҢГИ АТА»

«Қарақалпақстан» баспасы тәрепинен белгили ҳуқықтаныўшы алым, профессор Акмал Саидовтың «Ҳәзирети Зәңги ата» китабы қарақалпақ тилинде басып шығарылды. Китапта уллы әўлийе, шайх, тасаўўиф илиминиң ири ўәкиллериниң бири болған Ҳәзирети Зәңги ата (Айхожа ибн Тажхожа) ҳаққында кең түрде сөз етиледи. Түркистанның уллы ўәлийлеринен болған бул теберик инсан Хожа Ахмет Яссаўийдиң устазы Арысланбаптың шаўлығы болып табылады. Китапта Зәңги атаның өмирбаяны, атап айтқанда, исми ҳәм келип шығыўы, ҳаялы, шежиреси, туўылған ҳәм қайтыс бол­ған жыллары, Ўатаны, саяхатлары ҳәм излениўлери, устазлары ҳәм шәкиртлери, Яссаўия илиминдеги дәрежелери, мавзолейи ҳәм зыярат орынлары ҳаққында мағлыўматлар берилген.

Зәңги ата комплекси тек Өзбекистанда емес, ал, пүткил Орайлық Азия регионындағы әҳмийетли тарийхый-архитектуралық, мәдений-ағартыўшылық комплекс ҳәм теберик зыярат орынларының бири есапланады. Китапта бул комплекстиң Саҳыпқыран Әмир Темур тәрепинен қурылыўы, соң Мырза Улығбек тәрепинен оңлаў жумысларының жүргизилиўи, әсиресе, ғәрезсизлик жылларында бул жерде әмелге асырылған абаданластырыў ҳәм қурылыс жумыслары ҳаққында да сөз етиледи.

Китап Бердақ музейиниң директоры Шәригүл Пайзуллаева тәрепинен қарақалпақ тилине аўдарылған.

 С.ЖАНИЕВ.   

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF