Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 09:29:30, 23.04.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

СУДЛАНҒАНЛАРДЫ КЕШИРИЎ:

ИНСАНЫЙЛЫҚ ПРИНЦИПИН ӘМЕЛГЕ  АСЫРЫЎДЫҢ ТИЙКАРҒЫ ДЕРЕГИНИҢ БИРИ

Өзбекистан Республикасында нызамшылықты жетилистириў, нызам үстемлигин тәмийинлеў жолында әмелге асырылып атырған барлық ис-илажлар инсаныйлық принциплерге тийкарланған. Инсан ҳуқықлары ҳәм еркинлигин тәми­йинлеў, қәдир-қымбатын жоқары қойыў нызамшылығымызда биринши орында турады.

Өзбекистан Республикасы Жынаят кодексиниң инсаныйлық принциплерин белгилеп бериўши 7-статья­сында ислеген жынаятлары ушын шахсларға жаза таярлаўдағы мақсет — оларға азап бериў ямаса инсанның қәдир-қымбатын кемситиў емес. Керисинше, жынаят ислеген шахстың мораллық жақтан дүзелиўи ҳәм жаңа жынаятларға жол қоймаўы мақсетинде тийисли жуўмақлар шығарыўы ушын тәрбиялаў есапланады.

Сол мәнисте, 2017-жыл 29-сентябрьде Президентимиз тәрепинен «Өзбекистан Республикасы Конститу­циясы қабыл етилгенлигиниң жигирма бес жыллығы  мүнәсибети менен жазаны өтеў мәкемелеринде жазаны өтеп атырған судланған пуқараларды кешириў ҳаққындағы материалларды таярлаў ис-илажлары ҳаққында»ғы Бийлиги қабыл етилди. Бийликке муўапық, ҳуқық қорғаў уйымлары, судлар, жәмийетлик шөл­кемлердиң ўәкиллеринен ибарат жумысшы топарлар Өзбекистан Республикасы Президенти жанындағы Кеширим бериў мәселелери бойынша Комиссия менен биргеликте орынларға барып, ҳәр бир судланған шахс пенен жеке тәртипте сәўбетлесиўлер өткериў арқалы оларды терең үйренип шықты.

Үйрениў процесинде судланған шахс тәрепинен исленген жынаяттың социаллық қәўиплилик дәрежесине, оның өз қылмысынан шын кеўилден пушайман екенине, жынаят нәтийжесинде келтирилген материаллық зыянның қапланғанына, судланған шахсты минезлеўши мағлыўматларға, оның жасы, денсаўлық жағдайы, шаңарақлық аўҳалы, исленген жынаяттың қәўиплилик дәрежесине айрықша итибар қаратылды.

Әмелге асырылған жумыслар нәтийжесинде Өзбекистан Республикасы Президенти тәрепинен мәмлекетимиз тарийхында биринши мәрте 2700 судланған шахсқа кеширим бериў, соның ишинде, ислеген қылмысынан шын кеўилден пушайман болып жуўмақ шығарған ҳәм дурыс жолға кирген 956 шахсты жазаны өтеў колонияларынан азат етиў ҳаққында Пәрман қабыл етилди.

Өзбекистан Республикасы Жынаят кодексиниң 76-статьясына муўапық, жазадан мүддетинен алдын азат етиў амнистия ямаса кеширим бериў арқалы әмелге асырылады. Бүгинги күнге дейин адасып жынаят жолына кирип қалған, қылмысынан пушайман болған, ислеген жынаяты нәтийжесинде келтирилген зыянды қаплаған шахсларды амнистия тийкарында жынайый жуўапкершилик ҳәм жазадан азат етиў кең жолға қойылған еди. Амнистия актинде анық бир шахс көрсетилмес­тен, әдетте, социаллық қәўпи үлкен болмаған ямаса онша аўыр болмаған жынаятты биринши мәрте ислеген шахслар, ҳаяллар, 60 жастан асқанлар, сырт ел пуқаралары нәзерде тутыл­ған. Дурысында да кеширим бериўдиң де, амнистияның да тийкарғы мақсети бир — меҳир-кеширим ҳәм инсаныйлық принциплерине тийкарланып жынаят ислеген шахсты кешириў, оны жазадан азат етиў болып табылады. Лекин, кеширим бериў менен амнистия бир-биринен парқ етеди.

Кеширим — бул шахс ушын, оның шахсын минезлеўши мағлыўматларды, яғный, жасы, денсаўлығының жағдайы, шаңарағының аўҳалын инабатқа алып, жазадан азат етиў есапланады. Амнистия анық шахсқа емес, улыўма тайпаларға жәрия етиледи. Мәселен, 18 жасқа толмаған шахслар, ҳаяллар ямаса социаллық қәўпи үлкен болмаған жынаятларды ислегенлерге амнистия акти қолланылатуғын еди. Амнистияға қанша адам түсиўи, кимлер түсетуғынлығы алдыннан анық болмайды. Кеширим бериў ҳүжжетинде болса кимлерге қолланылатуғыны атпа-ат жазылады.

Кеширим бериў суд ҳүкими менен жаза таяр­лан­ған судланғанларға жәрия етиледи. Амнистия болса жынаят процесиниң қәлеген басқышында — дәслепки тергеў, сорастырыў басқышларында да қолланылыўы мүмкин.

Кеширим бериў Өзбе­кис­тан Республикасы Конституциясының 93-статьясына тийкар тек Президент тәрепинен жәрия етиледи, амнистия болса Президент усынысына тийкар Олий Мажлис Сенаты тәрепинен жәрия етиледи.

Амнистия актин қолланыў мәселесине байланыслы қарарды судлар шығарады. Кеширим бериўди қолланыў мәселесин болса Өзбекистан Республикасы Президенти жанындағы Кеширим бериў мәселелери бойынша арнаўлы комиссия шешеди.

Амнистия акти шыққаннан кейин оны кимлерге қолланыў мәселесин шешиў узаққа созылады ҳәм көплеп шөлкемлестириў процесин өз ишине алады. Кеширим бериўди колланыў болса көп ўақыт ҳәм тәртипти талап етпейди. Ол қабыл етилиўи менен дәрҳал орынланады, буның ушын және айрықша басқышлардан өтиў шәрт емес.

Кеширим бериўди қолланыў ушын әдетте жынаят ислеген шахстың өтиниши тийкар болады. Амнистия актин қолланыўда бундай өтиниш талап етилмейди. Тергеўши, прокурор, жазаны өтеў мәкемеси ҳәкимшилиги ҳәм судлар амнистия актине түсетуғын шахслар дизимин қәлиплестирип, оларға амнистия қолланыў мәселесин шешиўи тийис.

Амнистия ҳәм кеширим бериў арасындағы және бир айырмашылық бул — жеке факторлардың тәсиринде көринеди. Яғный, кеширимди қолланыўда судлан­ған шахстың ислеген қылмысынан шын кеўилден пушайманлығы, қылмысының нызамға қайшы екенин түсинип жеткени ҳәм дүзелиў жолына қатаң өткенлигине итибар қаратылады. Буларды есапқа алмастан кеширим бериў қолланылмайды. Амнистия актинде болса ҳәр ўақытта да бундай факторлар есапқа алынып, шешиўши әҳмийетке ийе болмайды. Яғный, судланыўшылар арасында қылмысына пушайман болмағанларға да амнистия қолланылыўы мүмкин.

Кеширим бериў ҳаққында Пәрманның қабыл етилиўи  нәтийжесинде кеширим берилген шахслар өз шаңарағына қайтыўына имканият бергенлиги, олардың жәмийетте өз орнын табыў­ға, сондай-ақ, жәмийетимиздиң раўажланыўы ушын мүнәсип үлес қосыўына имканият жаратады.

 Абилқасым  ӨТЕЎЛИЕВ,

Қарақалпақстан Республикасы Әдиллик министрлиги

Ҳуқықый үгит-нәсият ҳәм мәлимлеме бөлими баслығы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF