Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 09:42:27, 23.04.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

КОНСТИТУЦИЯ —  ЕРКИНЛИК  КЕПИЛИ

Өзбекистан Республикасы Конституциясы бүгинги күнде елимизде ғәрезсиз, суверен демократиялық мәмлекет қурыўдың ҳуқыкый ҳәм нызамшылық негизине айланды. Конституция тек ғана демократиялық раўажланыўымызды тәмийинлеп қоймастан, жәмийетлик-сиясий турмысымызда жүз берип атырған өзгерислерди де өзинде жәмлеген тийкар­ғы ҳүжжет болып табылады.

Мәмлекетимиздиң социаллық-сиясий раўажланыўына  миллий дәстүрлеримиз бенен қәдириятларымыз, сондай-ақ, халықаралық нормалар тийкарында ислеп шығылған Конституциямыз — ҳуқықый тийкар болып хызмет етпекте. Жәми­йеттиң раўажланыўы ҳәм реформалардың барлық бағдарларын қамтып алған Конституциямызда пуқара, жәмийет ҳәм мәмлекет арасындағы қатнасықларға, жәмийет ҳәм мәмлекет басқарыўын демократияластырыў мәселелерине тийкарғы орын берилген.

Тийкарғы нызамымызда ең биринши орынға жеке ҳуқықлар ҳәм еркинликлер шығарылған, соң сиясий, оннан кейин экономикалық ҳәм социаллық ҳуқықлар жайласқан. Конституцияда көп партиялылық, көп пикирлилик жәрияланады. Ҳәр бир адам ой-пикир, сөз ҳәм исеним еркинлигине  ийе, ҳәмме ушын ҳүждан еркинлигине кепиллик бериледи. Бул мәселелердиң орынлы шешилиўи жәмийетимиздиң ҳәм мәмлекетимиздиң демократиялық принциплери менен раўажланыўына тийкар салады. Өзбекистан Республикасы Конституциясының дүзилиси пуқаралық тынышлық, жеке адамның еркинлиги ҳәм таңлаў  еркинлиги, сиясий турақлылық, абаданшылық ҳәм мәмлекет өзиниң миннетлерин  пуқаралардың алдында орынлаўының көрсетилиўи шын мәнидеги демократияның көринисин береди.

Бас нызамымызда  Халық мәмлекетлик ҳәкимияттың бирден бир дереги екенлиги, Өзбекистан Республикасында мәмлекетлик ҳәкимият халықтың мәпин гөзлеп ҳәм Конституция менен және соның тийкарында қабыл етилген нызамлар менен, буған ўәкиллик берилген уйымлар тәрепинен ғана әмелге асырылыўы (7-статья), жәмийетлик ҳәм мәмлекетлик турмыстың анағурлым әҳмийетли мәселелери халықтың додалаўына шығарылыўы, яғный ғалаба халықлық  даўыс бериўге (референдумға) қойылыўы (9-статья), Өзбекистан Республикасының мәмлекетлик ҳәкимият системасы ҳәкимиятлардың нызам шығарыўшы, атқарыўшы ҳәм суд ҳәкимиятларына бөлистириў принципине тийкарланыўы (11-статья), Өзбекистан халқы атынан тек оның тәрепинен сайланған Республиканың Олий Мажлиси ҳәм Президенти ҳәрекет етиўи (10-статья), Өзбекистан Республикасының пуқаралары жәмийет ҳәм мәмлекет ислерин басқарыўда тиккелей ҳәм өзлериниң ўәкиллери арқалы қатнасыў ҳуқықына ийе (32-статья) сыяқлы нормалар демократиялық басқарыўдың ҳуқықый тийкары болып табылады.

Өзбекистанның ҳуқықый демократиялық мәмлекет ҳәм пуқаралық жәмийет қурыўдай уллы мақсетке ерисиўинде Конституциямыздың нормалары жетекшилик етеди.

Өзбекистан Республикасын буннан былайда раўажландырыў бойынша Ҳәрекетлер страте­гиясы ҳаққындағы 2017-жыл 7-февральда қабыл етилген Президент Пәрманы 2017-2021-жылларда мәмлекетимиздиң буннан былайда  жедел раўажланыўын белгилеп бериўши әҳмийетли ҳүжжет болып есапланады.

Ҳәрекетлер стратегиясына муўапық ислеп шығыл­ған «Өзбекистан   Республикасы Конституциясының айрым статьяларына өзгерис киргизиў ҳаққында»ғы нызамының қабыл етилгени мәмлекетлик ҳәкимият сис­темасын буннан былайда демо­кратияластырыў бағдарында жаңа басқышқа алып шығыўда әҳмийетли қәдем болды.

2017-жыл  6-апрелде Өзбекис­тан Республикасы Конститу­цияның 80,81,83,93,110 ҳәм 111-статья­ларына қосымшалар ҳәм өзгерислердиң киргизилиўи дәўир талабына сай және бир алдыға тасланған қәдем болды. Соның менен бирге «Судлар ҳаққында»ғы Өзбекистан Республикасы Нызамына, Өзбекистан Республикасының Пуқаралық процессуал ҳәм Хожалық процессуал кодекслерине өзгерислер менен қосымшалардың киргизилиўи бул тараў ислериниң де жаңа басқышларға көтерилип барыўын тәмийинлемекте. Мәмлекетимизде ғәрезсизлигимиздиң дәслепки күнлеринен баслап-ақ, суд ҳәкимияты ғәрезсизлигин тәмийинлеў, оны  пуқаралардың ҳуқықлары менен еркинликлерин исенимли қорғай алатуғын ғәрезсиз мәмлекет институтына айландырыўға қаратылған кең көлемли реформалар әмелге асырылып келинбекте. Исбилерменлик субъектлери ҳуқықларын қорғаў системасын буннан былай да жетилистириў мақсетинде Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қаласы хожалық судлары экономикалық судлар етип өзгертилгенлиги буның айқын дәлили болып есапланады. Мәмлекеттиң экономикалық потенциалының ҳәм исбилерменлик субъектлериниң артып барыўын есапқа алып, ра­йонлараралық, район (қала) экономикалық судлары шөлкемлестирилиўи және суд системасының атқарыўшы ҳәкимият уйымлары қадағалаўынан шығарылыўы бул тараўдағы жумыслардың ҳақыйқый либераллығын  тәмийинлейди.

Ҳәкимшилик судлардың жол­ға қойылыўы мәмлекет, пуқаралардың өзин-өзи бас­қарыў уйымлары және юридикалық ҳәм физикалық шахслар арасындағы ғалабалық ҳуқықый қатнасықларды тәртипке салыўда айрықша әҳмийетке ийе. Судья­ның ўәкиллик мүддети ҳәм суд баслықларының ўәкиллик мүддетлерин белгилеўши жаңа нормалар менен беккемлениўи  турмыслық зәрүрликтен келип шықпақта. Ал, бул болса, өз гезегинде жоқары қәнигели  ҳәм нәтийжели хызмет көрсететуғын суд корпусын қәлиплестириўге хызмет етеди. Қарарлар қабыл етиўде судлар ғәрезсизлигин тәми­йинлейтуғын Жоқарғы суд кеңесиниң дүзилиўи мәмлекетимизде инсанлардың әдил судлаўға болған исенимин беккемлеўге, сондай-ақ, исбилерменлерге нызам тийкарында қолайлы шараятлар жаратып бериўди буннан былай да күшейтиў ҳәм олардың еркин хызмет алып барыўын тәмийинлейди. Өз гезегинде суд ҳәкимияты ғәрезсизлигин арттырыў ҳәм судларды қәнигелестириў пуқаралардың конституциялық ҳуқықларын қорғаўды күшейтпекте. 

Өзбекистан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёев 2017-жыл 19-сентябрь күни Бирлескен Миллетлер Шөлкеми Бас Ассамблеясының 72-сессиясындағы шығып сөйлеген сөзинде «Тыныш-татыў, экономикалық жақтан раўажланған Орайлық Азия — биз умтылатуғын ең әҳмийетли мақсет ҳәм негизги ўазыйпа»  екенлигин билдиреди. Усы сессияда Президентимиз бүгинги шараятта жасларға ти­йисли сиясатты қәлиплестириўге ҳәм әмелге асырыўға қаратыл­ған улыўмаластырылған халық­аралық ҳүжжет — БМШ ниң «Жаслар ҳуқықлары ҳаққында»ғы халықаралық конвенциясын ҳәм «Ағартыўшылық ҳәм кеңпейиллик» деп аталған арнаўлы резолюциясын ислеп шығыўды усыныс етеди. Бул мәмлекетлер арасында саламат руўхый орталықтың күшейиўине хызмет ететуғын дана сиясаттың бир көриниси болып табылады.

Ҳуқықый мәмлекеттиң қуралы да, сөзи де, қалқаны да бул — нызам. Бунда биринши гезекте мәмлекеттиң өзи, оның барлық уйымлары, лаўазымлы шахс­лары нызамға сөзсиз бойсыныўы миннетлилиги Тийкарғы Нызамда белгиленип қойылған.

Жуўмақлап айтқанда, жәми­йет раўажланып барған сайын инсанлардың Тийкарғы нызамға деген зәрүрлиги  де артып барады. Себеби, Тийкарғы Нызам еркинлик кепили болып есапланады. Басқаша айтқанда, нызамға муўапық ҳәрекет еткен инсан басқаның мәплерине зыян жеткизбей турып, өз мақсетине ериседи. Сол себепли ҳәр қандай қатнаста Тийкарғы Нызамға муўапық ҳәрекет етиў үлкен инсаныйлық әҳмийетке ийе.

С.ТУРМАНОВ,

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң комитет баслығы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF