Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 09:38:01, 23.04.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

КОНСТИТУЦИЯ — ТЫНЫШЛЫҚ,  ТАТЫЎЛЫҚ, ТУРАҚЛЫЛЫҚ НЕГИЗИ

1992-жыл 8-декабрьде ғәрезсиз Өзбекистан Республикасы Конституциясының қабыл етилиўи мәмлекетимиз турмысында үлкен тарийхый-сиясий ўақыя болды.

Тийкарғы Нызамымыз дөретилиўиниң қурамалы ҳәм әҳмийетли, әйне ўақытта шарапатлы жылнамасына нәзер салар екенбиз, ҳеш гүмансыз, Конституция хал­қымыздың ғәрезсизликке қарай узақ жолдағы излениўлери нәтийжеси екенине терең исеним пайда етемиз.

Үш мың жыллық миллий мәмлекетшилик тәжирийбесине таянып, халқымыздың тарийхый дәстүрлери ҳәм оның ғәрезсиз мәмлекет ҳаққындағы көп әсирлик арзыўын өзинде сәўлелендирген, Тийкарғы Нызамымыз дүнья еллериниң алдынғы конституциялық тәжирийбелерин инабатқа алып жаратылған.

Конституцияның Алғы сөзинде: инсан ҳуқықларын ҳәм мәмлекетлик суверенитет принциплерин жақлайтуғынлығын салтанатлы түрде жәриялай отырып, халықаралық ҳуқықтың принцип ҳәм қағыйдалары үстинлигин тән алыў, республика пуқараларының мүнәсип турмыс кешириўин тәми­йинлеў, демократиялық ҳуқықый мәмлекет қурыў, пуқаралар тынышлығы
ҳәм миллий татыўлықты тәмийинлеў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Конституциясы қабыл етилгенлиги көрсетилген. 

Конституцияның қабыл етилиўи менен жәмийетлик ҳәм мәмлекет қурылысының барлық салаларындағы қатнасықларды, миллий нызамшылығымыздың бәрше тараўларын тәртипке салыўшы анық ҳуқықый системасы жаратылды.

Өткен дәўирде Конституция нормаларына муўапық, 16 кодекс, 1 700 ден артық нызамлар, 29 000 нан зыят қарар ҳәм пәрманлар қабыл етилди, 2 400 ден аслам еки тәреплеме ҳәм көп тәреплеме халықаралық дәрежедеги питимлер ратификация етилди.

Конституциямызда хал­қымыздың ҳуқықый демо­кратиялық мәмлекет, әдалатлы пуқаралық жәмийетин, еркин ҳәм пәраўан турмыс қурыўдай арзыў әрманлары толық сәўлелениўин тапқан ҳәм ең жоқары қәдирият сыпатында тийкарғы итибар инсан мәплерине қаратылған.

Онда өмиримиздиң гиреўи болған тынышлық, татыўлық тийкарлары белгилеп берилген. Пуқаралардың ҳуқық ҳәм миннетлери бир-бирине уйғынластырылған.

Конституциямыздың 7-статьясында «Халық мәмлекет ҳәкимиятының бирден бир дереги» екенлиги анық белгилеп қойылды.

Конституцияның 13-статьясына тийкар Өзбекистан Республикасында демократия улыўма инсаныйлық принциплерине тийкарланады, инсан, оның өмири, еркинлиги, абырайы, қәдир-қымбаты ҳәм басқа да қол қатылмас ҳуқықлары жоқары қәдирият есапланады.

18-статьяда Өзбекистан Республикасының барлық пуқаралары бирдей ҳуқықларға және еркинликлерге ийе, жынысы, расасы, миллети, тили, дини, социаллық шығысы, исенимлери, жеке ҳәм жәмийетлик аўҳалының айырмашылығына қарамастан нызам алдында тең екенлиги белгиленген.

Соның менен бир қатарда, Конституциямызда Өзбекистан Республикасы өз аймағында да, оның сыртында да өз пуқараларын ҳуқықый қорғаў ҳәм оларға қәўендерлик көрсетиўди кепиллейтуғынлығы, ҳәр бир шахс мүлк ийеси болыўға ҳақылы екенлиги, мийнет етиў, еркин кәсип таңлаў, әдил мийнет шараятларында ислеў ҳәм нызамда көрсетилген тәртипте жумыссызлықтан қорғаныў, дем алыў, қәнигели медициналық хызметтен пайдаланыў, бийпул улыўма билим алыўы мәмлекет тәрепинен кепиллениўи, илимий ҳәм техникалық дөретиўшилик еркинлиги сыяқлы кең ҳуқықлар белгиленген.

Бас нызамымызда Өзбекистан Республикасы халық­аралық ҳуқықтың толық ҳуқықлы субъекти екенлиги, оның сыртқы сиясаты мәмлекетлердиң суверен теңлиги, күш ислетпеў, шегаралардың қол қатылмаслығы, келиспеўшиликлерди тыныш жол менен шешиў, басқа мәмлекетлердиң ишки ислерине араласпаў қағыйдаларына ҳәм халықаралық ҳуқықтың улыўма тән алынған басқа қағыйдалары ҳәм нормаларына тийкарланыўы белгиленген.

Тийкарғы нызамымызда пуқаралық жәмийети институтлары, ҳәкимшилик аймақлық дүзилиси, мәмлекет ҳәкимиятының шөлкемлестирилиўи, суд ҳәкимияты, сайлаў системасы ҳәм де Өзбекистан Республикасы өзиниң Қураллы Күшине ийе екенлиги конституциялық ҳуқықый тийкарын тап­қан.

Демократиялық принциплерге тийкарланған миллий мәмлекетшилик ҳәм ҳуқық системасы, социаллық мәдений тараў турақлы раўажланып, адамларымыздың санасына ғәрезсизлик идеясы терең сиңип бармақта.

Айдын келешекке беккем исеним менен баратыр­ған халқымыз ўақыт өткен сайын Конституциямыздың ҳеш нәрсе менен өлшеп, баҳалап болмайтуғын әҳмийетин терең аңлап жетпекте.

Ҳүрметли Президентимиздиң дана сиясаты, узақты көре билиўи, халқымыз­ға болған меҳри арқасында елимизде бийбаҳа байлық көпшилик ҳәўес ететуғын, «базы биреўлер» ҳақыйқатында қызғанатуғын тынышлық, татыўлық ҳәм турақлылық ҳүким сүрмекте.

Тынышлық ҳәм қәўипсизликти тәмийинлеў аңсатлық пенен болмайтуғынлығы ҳәммеге аян.

Тынышлықты тәмийинлеўге ҳәммемиз мәпдар екенбиз, Президентимиздиң ҳәр күни ҳәр биримизди «әтирапта жүз берип атырған ўақыяларға бийпәрўа бол­маўға, елдеги тынышлық ҳәм татыўлықтың қәдирине жетиўге, жаслар тәрбиясына итибар, жедел ҳәрекет етиўге, көбирек китап оқыўға, ең баслысы сергек болыўға» шақырыўы ҳәм тапсырмаларын жүректен өткерип, терең ойлап, оннан дурыс жуўмақ шыға­рыўға әдетлениўимиз тийис.

Биз өз нәўбетинде бул талапларға аўызбиршилигимиз, ибратлы ислеримиз, белсендилигимиз, жүрис-турысымыз, иззет ҳүрметимиз, терең билим алыўымыз бенен жуўап бериўимиз керек. Буның ушын Конституция ҳәм нызамларды терең үйрениў, ҳуқықый билимлеримизди байытып барыў, бүгинги күнде мәмлекет көлеминде өткерилип атыр­ған «ҳуқықбузарлықлар профилактикасы ҳәм жынаятшылықтың алдын алыў» илажларына белсене қатнасып, ҳәр бир пуқараның қәлбинде «мениң көшемде, мениң аўылымда, мениң журтымда жынаят болмаўы керек» деген сезимди пайда етиўимиз, ҳәр қандай көринистеги ҳуқықбузарлық­ларға маўасасыз болыўымыз тийис.

Ҳәзирги ўақытта барлық қала ҳәм аўылларымыз үлкен қурылыс майданына айланып, тастыйықланған бас режелер тийкарында ири жойбарлар әмелге асырылмақта.

Буннан тысқары, ертеңги күнимиздиң шешиўши күши хәм келешеги есап­ланған жасларымызға мәмлекетимиз тәрепинен айрықша итибар қаратылып, жаслар мәселеси мәмлекетлик сиясат дәрежесине көтерилди.

Елимизде жаратылған имканиятлар нәтийжесинде жасларымыз өзлериниң нелерге уқыплы екенин ерискен нәтийжелери менен дәлиллеп келмекте.

Сондай-ақ, бүгинги күнде «Өзбекистан Республикасын буннан былай да раўажландырыў бойынша Ҳәрекетлер стратегиясы»на тийкар мәмлекетимиз тәрепинен алып барылып атырған реформалардың даўамы ретинде елимиз бойлап мәмлекет ҳәм жәмийет қурылысы, нызам үстинлигин тәмийинлеў, суд-ҳуқық системасы, экономиканы либералластырыў, социаллық тараўды раўажландырыў, қәўипсизлик, миллетлераралық татыўлық ҳәм диний кеңпейилликти тәми­йинлеў, терең ойланған, сыртқы сиясат жүргизиў салаларында кең көлемли нәтийжели жумыслар алып барылмақта.

«Халық пенен пикирлесиў хәм инсан мәплери жылы»нда ҳүрметли Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев тәрепинен виртуал ҳәм халық қабыллаўханаларының шөлкем­лестирилиўи, халықтың арзыў-тилеклерин жүзеге шығарыў мақсетинде, олардың машқалаларын шешиў инсан мәплериниң қаншелли жоқары қәдирият сыпатында тән алынғанлығының айқын әмелий дәлили есапланады.

Халқымыздың бахытлы келешегин белгилеп берген Конституциямыз елимиздиң гүллеп-жаснаўы ушын хызмет ете береди.

Абадан турмысымызға тийкар салған тарийхый сәне ­ елимиз Конституциясы қабыл етилгенлигиниң 25 жыллық байрамы бәршемизге қутлы мүбәрек болсын!

Ж.САДЫҚОВ,

Қарақалпақстан Республикасы әдиллик министри.

 

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF