Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 12:27:32, 28.03.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

СУД ҲӘКИМИЯТЫНЫҢ БИЙҒӘРЕЗЛИГИ: КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ  НОРМАНЫҢ  КЕПИЛИ

Өзбекстан Республикасы Президентиниң «Өзбекистан Республикасы суд системасы дүзилисин түпкиликли жетилистириў ҳәм искерлиги нәтийжелилигин асырыў ис-илажлары ҳаққында»ғы 2017-жыл 21-февраль күнги Пәрманының қабыл етилиўи усы тараўдағы мәмлекет сиясатын сапа жағынан жаңа басқышқа көтереди.

Пәрман суд ҳәкимиятының шын бийғәрезлигин тәмийинлеў, судлар искерлигиниң нәтийжелилиги ҳәм абырайын арттырыў, судлардың дүзилиси ҳәм де судьялық лаўазымларына талабанларды таңлаў ҳәм та­йынлаў системасын және де жетилистириў мақсетинде қабыл етилди.  Пәрманға муўапық, судьялық лаўазымына талабанларды таңлаў ҳәм оларды судьялық лаўазымына тайынлаў системасын түптен жетилистириў, судьялардың усы процесстеги қатнасын кеңейтиў, жоқары маманлы судьялар корпусын қәлиплестириў ушын жуўапкер болған органның статусы ҳәм ўәкилликлерин арттырыў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Судьялар жоқар­ғы кеңеси дүзилди. Бул кеңес суд ҳәкимиятының бийғәрезлиги ҳаққындағы конс­титуциялық принципке әмел етилиўин тәмийинлеўге көмеклеседи.

Кеңеске судьялық лаўазымларына жоқары маманлы қәнигелер арасынан ашық таңлаў тийкарында судьялар корпусын қәлип­лестириў, судьялар қол қатылмаслығы бузылыўының ҳәм олардың әдил судлаўды әмелге асырыў барысындағы искерлигине араласыўлардың алдын алыў бо­йынша ис-илажлар көриў, талабанлар ҳәм судьялардың кәсип­лик таярлығын шөл­кем­лестириў, халық пенен пикирлесиўди жолға қойыў ўазыйпалары жүкленген.

Буннан тысқары, кеңеске Өзбекистан Республикасы Конституциялық суды, Жоқарғы суды судьялары, Өзбекистан Республикасы Әскерий суды, Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қалалық судлары баслықларынан тысқары барлық судьяларды Өзбекистан Республикасы Президенти менен келисилген ҳалда лаўазымларға тайынлаў ҳәм лаўазымлардан азат етиў бойынша ўәкилликлер өткерилмекте.

Суд әмелиятын системалы таллап барыў, оны жетилистириў бойынша усыныслар ислеп шығыў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды жанындағы Суд нызамшылығын демократияластырыў ҳәм либералластырыў ҳәм де суд системасы бийғәрезлигин тәмийинлеў бойынша изерт­леў орайы Судьялар жоқар­ғы кеңеси жанындағы Әдил судлаў машқалаларын үйрениў бойынша изертлеў орайы сыпатында өзгертилмекте. 

Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды ҳәм Жоқарғы хожалық судының пуқаралық, жынайый, ҳәкимшилик ҳәм экономикалық суд ис жүргизиўи тараўында суд ҳәкимиятының бирден-бир жоқарғы органы — Өзбекистан Республикасы Жоқарғы судына бирлес­тириў ислери алып барылмақта.

Бул реформа суд системасын басқарыўдағы бири-бирин тәкирарлаўшы функцияларды сапластырып, бирден-бир суд әмелиятын қәлиплестириўге алып келеди.

Исбилерменлик субъ­ектлериниң ҳуқықларын қорғаў системасын және де жетилистириў мақсетинде Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қалалық Хожалық судлары тийислише экономикалық судлар етип өзгертиледи. Бунда мәмлекеттиң экономикалық потенциалы ҳәм исбилерменлик субъ­ектлериниң көбейип барыўын есапқа алып районлар­аралық, район (қала) экономикалық судлары дүзилмекте.

Районлараралық, район (қала) экономикалық судларын дүзиў зәрүрлиги хожалық судларының тек ўәлаят көлеминде хызмет көрсеткенлиги менен байланыслы. Айырым районлар суд имаратынан узақ аралықта жайласқанлығы себепли исбилерменлер даўа арзасын берген ўақыттан даўа судта көрип шығылғанға шекем ўәлаят орайына бирнеше мәрте қатнаўға мәжбүр болатуғын еди. Бул олардың материаллық қәрежет ҳәм артықша ўақыт сарплаўға себеп болатуғын еди.

Әскерий суд судьяларының Өзбекистан Республикасы Қураллы Күшлери қурамына киргизилгенлиги, әдиллик органлары тәрепинен улыўма юрисдикция судларын материаллық-техникалық жақтан ҳәм қаржылай тәмийинлеў тәртиби суд ҳәкимиятының бийғәрезлиги принципине муўапық келмей атырған еди. Сол себепли, Әскерий судлардың штат бирликлери Өзбекистан Республикасы Қураллы Күшлери қурамынан Өзбекистан Республикасы Жоқар­ғы суды системасына өткерилиўи айрықша әҳми­йетке ийе болды.

Пәрманға тийкар, мәмлекетлик уйымлар ҳәм олардың лаўазымлы шахслары нызамсыз ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен пуқаралардың судқа шағым етиў ҳуқықының конституциялық кепилликлерин әмелге асырыўды тәмийинлеўге хызмет етиўши Өзбекистан Республикасы Жоқар­ғы судының ҳәкимшилик ислер бо­йынша судлаў коллегиясы, Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қалалық ҳәкимшилик судлары, район (қала) ҳәкимшилик судлары дүзилмекте.

Жаңа дүзилип атырған ҳәкимшилик судлары мәмлекетлик уйымлар ҳәм олардың лаўазымлы шахслары ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен келтирилген шағымларды ҳәм ҳәкимшилик ҳуқықбузарлықлар ҳаққындағы ислерди көрип шығады.

Суд ҳәкимиятының бийғәрезлиги принципине әмел етиў, судларды материаллық-техникалық жақтан ҳәм қаржылай тәмийинлеў мәселелерин бийғәрез шешиў мақсетинде Пәрман менен Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды жанындағы Судлар хызметин тәмийинлеў департаменти дүзиледи ҳәм оған судларды материаллық-техникалық жақтан ҳәм қаржылай тәмийинлеў, судлар ушын зәрүр шараятларды жаратыў, мийнет шараятларын жақсылаў, судья­лар ҳәм суд аппараты хызметкерлерин материаллық ҳәм социаллық тәмийинлеўди шөлкемлестириў ўазыйпасы жүклетилди.

Пәрманда судлар искерлиги нәтийжелилигин асырыў ҳәм суд кадрлары резервин таярлаў ушын судлар дүзилмесине судья жәрдемшиси, судья аға жәрдемшиси лаўазымларын киргизиў нәзерде тутылды.

Пәрманда нәзерде тутыл­ған талапларды әмелге асырыў бир қатар норматив-ҳуқықый ҳүжжетлерге, атап айтқанда, Өзбекистан Республикасы Конституциясына, Хожалық процессуал, Пуқаралық процессуал Кодекслерине, «Судлар ҳаққында»ғы Нызамға өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиўди талап етеди.

Пәрманда әдил судлаў тараўындағы заманагөй талаплар ҳәм халықаралық стандартларды есапқа алып, Өзбекистан Республикасының суд системасын жетилистириў ҳәм муўапықластырыў бойынша тарийхый өзгерислер нәзерде тутыл­ған.

А.САЛИЕВ,

Юристлер маманлығын арттырыў орайы тыңлаўшысы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF