Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 19:14:02, 18.11.2017
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ЖАҢА БАСЛАМАЛАРҒА НЕГИЗ  ЖАРАТҚАН ТАРИЙХЫЙ БАЯНАТ

Президентимиз Шавкат Мир­зиёевтиң Нью-Йорк қаласында БМШ Бас Ассамблеясының 72-сессиясындағы баянатын бәршемиз үлкен қызығыўшылық пенен күткен едик. Жоқары дәрежедеги бул әнжуманды көре отырып, тек бизлер ғана емес, ал, дүньяның түрли еллеринен келген, түрли миллет ҳәм түрли исенимге тийисли болған бәрше қатнасыўшылар Президентимиз баянатын дыққат-итибар менен тыңлап, алғыслап күтип алғанының гүўасы болдық. Бундай жоқары мүнәсибетти көрип, әлбетте, ҳәр биримиз қуўандық ҳәм мақтаныш еттик.

Ҳақыйқатында да, баянатта тек мәмлекетимиздеги емес, ал, пүткил дүньяда оғада әҳмийетли болып тур­ған глобал мәселелерге итибар қаратылды. Ең әҳмийетлиси, машқалалар шешими бойынша анық және турмыслық усыныслардың билдирилиўи сессия қатнасыўшылары тәрепинен қоллап-қуўатланды.

Бул тарийхый баянатта айрықша дыққат қаратылған мәселелерден бири — ислам мәрийпаты мәселеси болды. Журтбасшымыз жоқары минберде турып, әҳмийетли басламаны алға қойды: «Бүгинги сессия қатнасыўшыларына БМШ Бас Ассамблеясының «Ағартыўшылық ҳәм диний кеңпейиллик» деп атал­ған арнаўлы резолюциясын қабыл етиў усынысы менен мүрәжат етпекшимен. Бул ҳүжжеттиң тийкарғы мақсети — ҳәммениң билим алыў ҳуқықын тәмийинлеўге, саўатсызлықты ҳәм жаўызлықты шеклеўге көмеклесиўден ибарат».

Бүгин муқаддес динимизди нықап етип, бузғыншы идеяларды үгит-нәсиятлап, терроршылық ҳәрекетлерин әмелге асырып, гүнасыз адамлардың қанын төгип атырған жаўыз күшлердиң қәўиплери ҳәўиж алып турған бир шараяттан келип шығып жуўмақ жасайтуғын болсақ, бул терең ойлап айтылған усыныс болды. Бул усыныс парахатшылықты сүйгиш, инсанды ардақлаўшы халқымыздың қәлбиндеги арзыўлы нийет­лериниң көриниси болды.

«Ағартыўшылық ҳәм диний кеңпейиллик» деп аталған арнаўлы резолюция қабыл етилсе, пүткил дүньялық дәрежедеги ўақыя болады. Инсаниятты илимге, ағартыўшылыққа баслаўшы идея жоқары дәрежедеги халықаралық әнжуманда арнаўлы түрде бизиң мәмлекетимиз басшысы тәрепинен алға қойылғаны халқымыздың мәрийпатқа қуштарлығының және бир көриниси болды.

Баянатта мусылман дүньясын толқынландырған төмендеги сөзлер айтылды: «Биз пүткил дүнья жәмийетшилигине ислам дининиң негизги инсаныйлық мазмун-мәнисин жеткериўди ең әҳмийетли ўазыйпа деп есаплаймыз. Биз муқаддес динимизди әзелий қәдириятларымыз жәмлеген көриниси сыпатында жоқары қәдирлеймиз. Биз муқаддес динимизди зорлық ҳәм қан төгиў менен бир қатар­ға қоятуғынларды қатаң қаралаймыз ҳәм олар менен ҳеш қашан келисимге келе алмаймыз».

Бул сөзлер Бирлескен Миллетлер Шөлкеминиң жоқары минберинен турып, қатаң айтылыўы еле көп мәрте жаңлайды ҳәм өз нәтийжесин береди, деп ойлаймыз. Баянаттағы және бир пикирге итибарды қаратайық: «Ислам дини бизди меҳирлиликке ҳәм тынышлыққа, тийкарғы инсаный пазыйлетлерди асырап-абайлаўға баслайды». Бул сөзлер усы аяты каримаға оғада сай келеди: «Эй, ийман келтиргенлер! Жаппасына тынышлық исине кирисиңиз... » (Бақара сүреси, 208-аят).

Ҳәдиси Қудсийда болса: «Эй, бенделерим! Мен ҳасла зулым етиўши емеспен, сизлердиң зулым етиўиңизди ҳарам еттим, бир-бирлериңизге ҳасла зулым етпеңлер», делинеди.

Президентимиз өз пикирлерин даўам етип, ислам ағартыўшылығы  ҳаққында әҳмийетли мысалларды келтирди: «Орайлық Азияда Ояныў дәўириниң көплеген жарқын ғайраткерлериниң ислам ҳәм дүнья цивилизациясына қосқан бийбаҳа үлеслерин айрықша атап өтпекшимен. Әне, усындай уллы илимпазлардан бири Имам Бухарий өз әҳмийетине бола ислам дининде Қураны кәримнен соңғы муқаддес китап есапланған «Саҳиҳи Бухарий»диң авторы сыпатында пүткил дүньяда тән алынған.

Бул уллы инсанның оғада бай мийрасын қәстерлеп-сақлаў ҳәм үйрениў, ағартыўшылыққа тийкарланған ислам ҳаққындағы тәлийматты кеңнен ен жайдырыў мақсетинде биз Самарқанд қаласында Имам Бухарий атындағы Халықаралық илимий-изертлеў орайын шөлкемлестириў ҳаққында қарар қабыл еттик. Ташкентте шөлкемлестирилип атырған Ислам цивилизациясы орайының жумысы да усы мақсетке хызмет етеди».

Әпиўайы етип айтқанда, Президентимиз дүньяға мүрәжат етип, ислам билимин үйренген, оны билген адам ҳеш қашан жаман иске қол урмайды, ислам тәлийматы инсанларды жақсылыққа, кеңпейилликке, тынышлықты қәдирлеўге, илим алыўға бағдарлаўшы уллы тәлиймат екенин тастыйықламақта.

Баянатта келтирилген еки сан ҳеш кимди итибарсыз қалдырмайды, деп ойлаймыз. Қараң, экстремистлик ҳәм жаўызлық пенен байланыслы жынаятлардың көпшилигин 30 жасқа жетпеген жаслар ислемекте. Бүгин дүнья жасларының саны болса 2 миллиард адамнан ибарат екен. Қатар мәмлекетлерде саўатсызлық тийкарғы машқалалардан саналады. Жақында жүз берген Мьянма апатшылығын алайық, бул мәмлекетте азап шегип атырған жапакеш инсанлардың көпшилиги жазыў ҳәм оқыўды билмейди екен. Бүгинги хабар әсиринде, компьютер технологиялары заманында бундай жағдайдың бар болыўы еле инсаният жәмийетиниң кемшиликлериниң көплигинен дерек береди.

Ашынарлысы сонда, Жақын Шығыс мәмлекетлери, Африканың көплеп мәмлекетлеринде, ҳәтте, раўажланған мәмлекетлерде де саўатсызлар еле баршылық. Бүгин мусылман мәмлекетлериниң илим ҳәм технологиялар бойынша артта қалып атырғаны да ҳақ гәп.

Президентимиз Қазақстанда болып өткен Ислам бирге ислесиў шөлкеми саммитиндеги баянатында да арнаўлы түрде мине усы мәселеге дыққатты қаратып, илим-билимлендириў тараўында ерисилетуғын нәтийжелер ушын Ислам бирге ислесиў шөлкеминиң арнаўлы сыйлығын енгизиў бойынша усынысын алға қойды. Мәденият ҳәм ағартыўшылыққа, әсиресе, Ислам ағартыўшылығына, әдебият ҳәм көркем өнерге айрықша итибар қаратылып атырғанлығында үлкен мазмун ҳәм мақсет бар. Саўатсыз яки шаласаўат адам ҳәр кимниң изинен ерип кете береди. Ең қәўипли тәрепи сонда, саўатсыз адамды жаўызлық тәрепке жетелеў аңсат. Ағартыўшылық инсаниятты жаўызлықтан, сондай-ақ, көплеген басқа апатлардан қут­қарады.

Президентимиз басламасы менен шөлкемлестирилген Ислам цивилизациясы орайы, баянатта тилге алын­ғанындай, илим және билимлендириўди кең ен жайдырыўға, диний кеңпейиллик тийкарларын беккемлеўге, инсанларды жоқары идея әтирапында бирлестириўге хызмет етеди.

Усы тарийхый баянатта билдирилген пикирлер, алға қойылған идеялардан гөзленген мақсетти дәслеп өзимиз терең аңлап, жуўмақ шығарып алыўымыз ҳәм халқымыз­ға, әсиресе, жасларымызға кең түрде түсиндириўимиз зәрүр, деп ойлаймыз.

Шамсуддин БАҲОУДДИНОВ,

Қарақалпақстан мусылманлары қазыяты қазысы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF