Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 10:23:48, 18.11.2017
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

КЕНЕЛЕР АРҚАЛЫ ЖУҒАТУҒЫН КЕСЕЛЛИК

Әтирапымызда жасаўшы майда жәнликлер арасында қәўипли кеселликлердиң тасыўшылары да бар. Шыбынлар иш сүзеги, паратиф, диарея кеселликлериниң тарқатыўшысы болса, бүргелер чума кеселлигин, ал, кенелер өмир ушын қәўипли болған Крым-конго геморра­гиялық ысытпа кеселликлерин адам­ларға жуқтырады. Бул кеселликтиң себепшилери вируслар болып, олар тек ғана өмир бойы сақланып қалмастан, нәсилден-нәсилге өтеди.

Кенелер Қарақалпақстан шараятында да жүдә көп тарқалған. Кейинги вирусологиялық тексериўлер бо­йынша 10-30 процент кенелер усы вируслардың тасыўшыларына айланған. Бул кеселликтиң аса қәўипли деп айтылыўының себеби, кеселлик ерте анықланбаса ҳәм тийисли жәрдем көрсетилмесе өлим көрсеткишлериниң жоқары болыўы, наўқас адам менен қарым-қатнаста бол­ғанда тез жуғыўы мүмкин. Кенелер бул кеселлик вирусларын ҳай­ўанлардан (мал, ешки, қой ҳәм тағы басқа) өзлерине жуқтырады. Вирус тасыўшы ҳайўанларда ҳеш қандай кеселликтиң белгилери болмайды. Кеселликтиң бизиң шараятымызда тез тарқалыўына қолайлы имканиятлар бар. Ири ҳәм майда шақлы маллардың миграциясының (бир ра­йоннан екинши бир ра­йонға малларды, олардың гөшин, терисин, туяқларын алып барып сатыў) көплиги, кеселлик тарқатыўшы кенелердиң жасаўы ушын қолайлы шараяттың болыўы тийкарғы себеплерден бири.

Кеселлик зыянланған кене шаққанда, денеге жабысып турған кенени қол менен жулып езгенде, вирус тасыўшы малларды сойғанда, гөшлерин майдалағанда, терисинен ажыратқанда, айырым ўақытлары наўқас адамның қаны арқалы жуғады. Кеселликтиң жасырын дәўири 2-14 күн, орташа 6-7 күн. Жасырын дәўиринде кеселлик белгилери гүзетилмейди. Кеселлик бирден басланып, дене ыссылығының көтерилиўи, тоңып қалтыраў, бас аўырыўы, аяқ-қоллардың қақсаў белгилери менен байланыслы. Бир-еки күннен соң териде майда таспалар пайда болады.

Кеселликтен сақланыў ушын дала жумысларын ислегенде кенелердиң ҳүжиминен қорғаўшы кийим кийиў керек. Жумыстан кейин дыққат пенен денени ҳәм кийимлерди көзден өткериў зәрүр. Кенелерди қашырыў ушын репеллент қолланыў усыныс етиледи. Кенени алыўда қолғап қолланыў, қол менен езбеў, жыйналған кенелерди өлтириў ушын суйықлыққа (керосин, солярка ҳ.т.б.) салыў яки өртеў керек. Егер, кене денеге жабысып турған болса, оны қол менен езип алып таслаўға болмайды. Пинцет яки сабақ пенен орап алынады.

Кене шағып алған адам тез шыпакер мәсләҳәтине келип, гүзетиўде болыўы керек. Дене ыссылығының себепсиз көтерилиўи, бас аўырыўы, себепсиз қан кетиўлер гүзетилсе, териде майда, қол менен бас­қанда жоғалмайтуғын таспалар (геморрагиялық таспалар) пайда болса, тез шыпакерге келип көриниўи тийис. Кеселликтиң ерте дәўиринде анықланыўы жүдә үлкен әҳмийетке ийе. Себеби, қан кетиў белгилери пайда болыўы асқыныўларға алып келеди. Кеселликти емлеўде вирус­қа қарсы препаратлар бериледи. Бурын усы кеселлик пенен аўырып саўалған адамның қанын қуйыў жүдә жақсы нәтийже береди.

Р.ОРАЗБАЕВ,

Кегейли районлық медицина бирлеспеси жуқпалы кеселликлер

бөлиминиң меңгериўши шыпакери.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF