Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 18:21:22, 22.09.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

БАХЫТЛЫ ЖАСАЎ СЫРЛАРЫ

ямаса саламат турмыс тәризин қәлиплестириў ушын нелерге айрықша итибар қаратыўымыз шәрт!!

Саламатлық ҳаққында жүдә көп сөз етиў мүмкин. Өмиримиз мазмуны, бахытлы күнлеримиз себепкери де денсаўлығымыз. Дүньяда пулға сатып алып болмас бийбаҳа байлықлардың бири де — саламатлық. Қолда барда қәдирин билсек бул — туўры жол таңлағанымыздан дәрек. Хош саламат турмыс тәризин қәлиплестириў ушын нелерге итибар бериўимиз керек!

Узақ жыллардан берли медицинада тән алынған қағыйдаларға мүрәжат етсек, инсан организми турақлы түрде тиришилик дереги суў менен тәмийинленип турыўы зәрүр. Ҳәр күни дене салмағына бола суў қабыллаў керек. Екиншиден, азан­ғы ўақыт жақсы аўқатланыў әҳмийетли. Түслигимиз де тойымлы болыўы, бирақ, кешки аўқатты жүдә аз жеў талап етиледи. Ҳәзил-шыны аралас бир гәп барF азанғы аўқатыңды өзиң же, түслик тағамыңды достың менен бөлис, ал кешки асыңды душпаныңа бер, деген. Сондай-ақ, аўқатты ҳәдден зыят көп жеў де зыянлы. Инсанның тойғаны ҳаққында сигнал мийге 10-15 минуттан кейин жетип барады екен. Сонлықтан да, асықпай аўқатланыў, аўқатты жақсылап шайнап жеў керек.

Тәбийий нәрселерди көбирек қабыллаў зәрүр. Тарийхқа нәзер тасласақ, халқымыз әзелден сүт, қатық, айран, шубат киби ишимликлер, гөш, балық, қарма, жүўери гүртик, гөже киби тойымлы аўқатлар, зағара, бийдай нанлар жеген. Түрли мийўе ҳәм палыз өнимлеринен азықлық сыпатында пайдаланған, кеселликке кемнен-кем ҳалатларда шалынған. «Ҳәр күнлик азық-аўқатыңда қатық болса, шыпакерге мүтәжлик сезбейсең» деген гәп те бар халқымызда. Ал бүгинги күнде технологияның жедел раўажланыўы нәтийжесинде химиялық жоллар менен таярланған азық-аўқат өнимлери, газли ишимликлер базарларды ийелемекте. Ҳәттеки палыз өнимлерин ерте жетилистириў мақсетинде түрли химикатлар, дәрилер берилиўи нәтийжесинде организмге зыянлы нәрселер келип түспекте. Бирақ, ҳәммеси инсанның өз қолында екенлигин инабатқа алсақ, қайсы өнимди таңлаў сизге байланыслы. Тәбийийликке ҳеш нәрсе жетпейди.

Тазалық — денсаўлық гиреўи, делингениндей инсан азадалыққа итибарлы болса уттырмайды. Саламат ҳәм гөззал болғыңыз келсе ўақтында дем алың, деп мәсләҳәт береди шыпакерлер. Уйқы организмди тетиклестиреди. Артықша жумыс ислеў талығыўға алып келеди. Ҳәр нәрседе шегара болғанындай, денсаўлығымызды сақлаўымыз керек.

Саламат болыўдың және бир сыры инсанның өзин-өзи тәрбиялай алыўы, ишки қәтержамлықты сақлаўы есапланады. Кеселликлердиң көпшилиги артықша қәўетер, стресс, ашыўланыў, жек көриўшилик, басқаларды көреалмаслық, қызғаншақлық, кек сақлаў нәтийжесинде келип шығады.  Унамсыз иллетлер қатары унамсыз пазыйлетлерден жырақ болған өзимизге пайда.

Профессор студентлерге кеширимлилик жақсы пазыйлет екенлиги ҳаққында лекция оқыды. Лекин, студентлер буның ҳеш илажы жоқлығын, дерлик ҳәр күни кимлер менендур қапаласып, айтысып қалатуғынлығын билдирди. Профессор ойланып турып, оларға ке­йинги сабақта бир қалта  картошка сатып алыўын, кейин кимнен кеўли қалса картошкаға атын жазып сол қалтаға салып алып келиўин тапсырды. Кейинги сабақта кимлердур бес-алты картошка салынған қалтаны, кимлердур ярым қапшық картошканы арқалап келди. Устаз оларға усы ҳәрекетин даўам еттириўди, ҳәр сабақта қалтаны әлбетте алып келиўин тапсырды. Сондай-ақ студентлер тек университетке емес, қай жерге барса да қалтаны өзи менен бирге алып жүриўи шәрт еди. Ўақыт өтип картошкалар ширип, сасый баслады. Жолда, транспортта адамлар қапшық арқалаған студентлерге жаман нәзер менен қарайтуғын болды. Сабыр-шыдамы таўсылған студентлер профессордың келеси сабақларыннан биринде шаўқым шығарды. «Биз бул сасық картошкаларды артық алып жүриўди қәлемеймиз, - деди олар. Бириншиден, қалтамыз аўырласып кетти, екиншиден, картошкалар ширип, сасық ийис шығарып атыр. Бәринен де адамлардың бизге мүнәсибети өзгерип кетти...»

— Көрдиңизбе, - деди, устаз күлимсиреп. — Кеўлиңиз қалта болса, сиз кеширмеген инсанларды картошкалар деп көз алдыңызға келтириң. Биреўди кеширмей негизинде өзимизди қыйнаймыз. Руўхымызды аўыр жүк көтерип жүриўге мәжбүр етемиз. Кешириўди қасымыздағы инсанға көрсетилген мүриўбет деп ойлаймыз. Бирақ, кеширимли болыў, ең дәслеп өзимизге етилген жақсылық саналады. Кеўлимиз кирлесе, тилимизден ашшы сөз шығады. Нәтийжеде жақынларымыз, адамлар бизден безе баслайды. Кеширимли болыў жүдә әжайып пазыйлет.

Ҳикметте айтылғанындай, жақсы нәрселер ҳаққында ойлаў, жақсылық етиўге талпыныў зәрүр. Ишки дүньяңыз пәк, гөззал болса, тәниңиз де саламат болады. Себеби, наўқас та биринши тез жәрдем сыпатында шыпакерден шийрин сөз күтеди. Саламат жасаўымыздың тийкарғы сырларынан бири инсанлардың бир-бирине меҳрли, итибарлы болыўы, жақсы сөз сыйлаўы есапланады. Өмирге деген сүйиспеншилигиңиз, инсаниятқа деген муҳаббатыңыз сизиң саламат турмыс кешириўиңизге тийкар жаратады. Саламат болың, әзизлер!

Соадат ҚУРБАНБАЕВА,

2-санлы Нөкис медицина колледжи оқытыўшысы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF