Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 12:06:01, 07.03.2021
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ТЕСТ СЫНАҚЛАРЫНДАҒЫ ЖАҢА ӨЗГЕРИСЛЕР

Тест сынақлары елимизде жылына бир мәрте болып өтетуғын, жаслардың келешегин белгилеўде айрықша из қалдыратуғын мапаз. Себеби, инсанның уқыбына бола кәсип таңлаўы, билим алыўы — өмирде өз орнын табыўдағы дәслепки қәдем — тийкарғы тырнақ, десек қәтелеспеймиз. Мәмлекетимизде жыллар даўамында топланған тәжирийбелерге бола барлық имканиятларды иске сал­ған ҳалда тест сынақларының әдалатлы өтиўи ушын жаңадан-жаңа өзгерислер киргизилмекте. Перзентлериниң келешеги ушын жан күйдиретуғын ҳәр бир ата-ананы, бәрше жасларды, жуўапкерли хызметкерлерди  тест сынақларына енгизилген өзгерислер ҳаққында мағлыўматлар қызықтыратуғынлығы тәбийғый.

Сонлықтан, быйылғы жылы жоқары оқыў орынларына абитуриентлерди қабыл етиўде болатуғын өзгерислер, жаңалықлар, мапазды тәртипли ҳәм шөлкемлескенлик жағдайда өткериў ушын көрилип атырған таярлық барысы ҳаққында газета оқыўшыларын таныстырыў мақсетинде мәмлекетлик тест орайы Қарақалпақстан Республикасы бойынша ўәкили Музаффар Атажанович Абдуллаев пенен гүрриңлестик.

— Музаффар Атажанович, өмирдиң өзи гүрестен ибарат, деген даналық бар. Жаслардың өмириндеги бул гүрес, әлбетте, олардың тәғдирин белгилейди. Ҳәр жылы өткерилип атырған тест сынақларына да тәжирийбеге бола өзгерислер енгизилмекте. Бул өзгерислер қандай тәртипте?

— Мәмлекетимиз халқының 60 процентин жаслар қурайды, демек мәмлекетимиз келешеги жаслар қолында. Олардың тәрбиясы, билим алып, елимизге керекли қәнигелер болып жетилисиўи — мәмлекетимиз экономикасының раўажланыўы, хал­қымыз турмысының пәраўанлығын тәмийинлейди. Президентимиз тәрепинен 2017-жыл 20-апрельде «Жоқары билимлендириў системасын буннан былай да раўажландырыў илажлары ҳаққында»ғы және де 5-майда «2017-2018-оқыў жылында Өзбекистан Республикасының жоқары оқыў орынларына оқыўға қабыл етиў ҳаққында»ғы қарарлары тийкарында мәмлекетимиздеги барлық жоқары оқыў орынларына қабыллаў квоталары белгиленди. Соның менен бирге, тест сынақларына өткен жыллар даўамында топланған тәжирийбелер тийкарында бирқанша өзгерислер киргизилди. Бул өзгерислер тест сынақларын шөлкемлестириў ҳәм оны жетилистириў барысында басқышпа-басқыш әмелге асырылмақта. Мәмлекетлик тест орайының 2014-жыл 6-августтағы «Өзбекистан Республикасы жоқары оқыў орынларының бакалавриатына студентлерди қабыл етиўде тест сынақларын өткериў тәртиби ҳаққында»ғы қарарына бола жуўаплар қағазында тек ғана «Арнаўлы код» қалдырылды. Бул кодларды алмастырып алыў яки қәте бояў сыяқлы қәтеликлерден сақлайды ҳәм ўақытты үнемлейди. Сондай-ақ, жуўаплар қағазындағы санлар ҳәм cораўлар китабындағы сораўлар избе-изликте белгиленетуғын болды.

Ал, быйылғы 2017-2018-оқыў жылынан баслап жоқары оқыў орынларына талабанлардан ҳүжжетлер 15-июньнен 15-июльге шекем қабыл етиледи. Күн талабына бола техника, медицина, аграр тараўларына төрт жаңа қәнигеликлерге де ҳүжжетлер қабыллаў басланды. Сондай-ақ, үлкен жаңалықлардың бири оқыў орынларына шәртнама төлем муғдарының асырылған ставкасы бойынша қосымша қабыллаў әмелге асырылады. Мәселен, шәртнама төлеминиң асырылған ставкасы бо­йынша қанша қосымша студент қабыл етилиўи сол оқыў орнының бар имканиятларынан ҳәм тәлим жөнелислериниң зәрүрлигинен келип шығып, Өзбекистан Республикасы билимлендириў мәкемелерине қабыл етиў бойынша мәмлекетлик комиссиясы тәрепинен белгиленеди. Демек, оқыў орнының сапалы билим бериўге имканияты 10 студентке жететуғын болса 10, ал 5 студентти оқытыўға жетсе 5 студент қабыл ете алады.

— Көпшилик абитуриентлер «Енди 68 баллдан жоқары балл топласам яки төлемли шәртнаманың асырылған суммасын төлесем студент бола аламан» деген пикирде. Бул ҳаққында толығырақ мағлыўмат берсеңиз?

— 68 балл — белгиленген квоталардан тысқары асырылған төлемли-шәртнама ставкасы бойынша қосымша қабыллаў шегарасы. Бул 68 баллдан жоқары топласам болды, оқыўға киремен дегени емес. 68 балл жоқары билимлендириў мәкемелерине кириўдиң ең төменги шегарасы есапланады. Өткен жыллар даўамында да сондай еди.

Жоқары билимлендириў мәкемелерине төлемли шәртнама пулының асырылған ставкасы бойынша қабыллаў өзине тән тәртипте әмелге асырылады. 15-августта қабыллаў нәтийжелери шыққаннан кейин Өзбекистан Республикасының билимлендириў мәкемелери оқыўға қабыл етиў бойынша мәмлекетлик комиссиясына қосымша қабыл етиўге имканияты ҳаққында мағлыўмат бериледи. Мағлыўмат үйренилип шығылып, қосымша квоталар белгиленеди. Усыннан кейин асырылған төлемли-шәртнама суммасын төлеўге қайыл абитуриентлер (68 баллдан жоқары болған) арза береди. Квотадан келип шығып, абитуриентлердиң топлаған балы есапқа алынып, избе-изликти қатаң сақлаған ҳалда оқыўға қабыл етиў басланады. Мәселен, жөнелиске 25 абитуриент (10 грант, 15 төлемли шәртнама) қабыл етилиўи белгиленген. Усы орынға 300 адам ҳүжжет тапсырған болса, 25 абитуриент тийкарғы қабыллаў квотасы арқалы оқыўға киреди. Қабыллаў шегарасы 160 балл болды дейик, оқыў орнының өз имканияты, материаллық-техникалық базасы, аудитория­лары, лаборатория ханалары, профессор-оқытыўшылар саны инабат­қа алынып, усы жөнелиске 10 студентти қосымша қабыл етиў имканияты барлығы мәлим етиледи. Усы 10 орынға 50 талабан арза бериўи мүмкин. Талабанлардан ең жоқары балл топлаған он абитуриент студентликке қабыл етиледи. Ал, 69, 70 балл топлаған абитуриент те арза менен таңлаўда қатнасыўы мүмкин. Лекин, оннан жоқары 148, 145, 130 балл топлаған талабанлар болғанлығы ушын 69, 70 балл алған абитуриентлер оқыўға кире алмаўы да мүмкин. Себеби, топланған балл жоқарыдан төменге қарап избе-излик тәртибин бузбаған ҳалда қабыллаў әмелге асырылады.

— Шәртнама төлеминиң асырылған ставкасы муғдары да көпшиликти қызықтырары анық...

— Шәртнама төлеминиң асырыл­ған ставкасы муғдары абитуриенттиң топлаған балына қарап мәмлекетлик комиссия тәрепинен дифференциалланған тәртипте белгиленеди. Бул ставка муғдары ҳәзир анық емес. Бул сумма тек 1-курста төлениўи керек пе яки 4 жыл даўамында төлене ме, деген сораўларға да анықлық киргизилмеген. Бул мәселелер бойынша ҳуқықый нормативлик ҳүжжетлер жойбары таярланбақта.

Және де айтып өтетуғын өзгерислердиң бири-Өзбекистан Республикасы Қураллы Күшлери қатарында мүддетли әскерий хызметти өтеген әскерий бөлимниң усыныснамасына ийе болған жаслар ушын жеңилликлер. 2017-2018-оқыў жылынан баслап республикамыздағы барлық жоқары билимлендириў мәкемелерине оқыўға кириўде әскерий бөлим басшылығы тәрепинен ти­йисли  усыныснамаға ийе болған пуқаралар тест нәтийжелери бойынша өзлери топлаған баллдың 50 проценти муғдарында жеңилликке ийе болады. Мәселен, абитуриент 120 балл топласа 60 балл, 150 балл топласа 75 балл қосылады. Бул дегени, жоқары оқыў орнына кириў әскерий хызметти өтеген абитуриенттиң өзине байланыслы. Бурын әскерий бөлимниң усыныснамасына бола жеңилликке 62 балл қосылып, оқыўға қабылланатуғын еди. Енди усыныснамаға ийе абитуриент те өз үстинде излениўге мәжбүр. Бундай усыныснамаға ийе абитуриентлер еки жоқары оқыў орнына таңлаўда қатнасыў имканиятына ийе. Усы жеңилликтен пайдаланған ҳалда бириншисине өте алмаса екинши оқыў орнына арза бериўи мүмкин.

Быйылғы оқыў жылынан баслап дәслепки мәрте медициналық жоқары оқыў орынларына грант орынлары мақсетли қабыллаў ушын ажыратылды.

Мәмлекетимизде жаслар ушын белгиленген және бир жеңилликлердиң бири бәршеге мәлим — билимли, зейинли жасларды хошаметлеў мақсетинде республикалық, халық­аралық олимпиадаларда, таңлаўларда ҳәм спорт жарысларында жеңимпаз болғанлар белгиленген тәртипте тест имтиханларысыз оқыўға қабыл етиледи.

— Және бир жаңалық — айы­рым қәнигеликлер бойынша сыртқы бөлимлердиң ашылыўы. Бул бөлимде кимлер оқыўы мүмкин?

— Хабар технологиялары, кәншилик, темир жол тараўларында жумыс ислеп атырған орта арнаўлы мағлыўматқа ийе қәнигелер арнаўлы сыртқы бөлимлерде оқып, жоқары мағлыўмат алыў мүмкиншилигине ийе. Себеби, усы жөнелислерде үш жоқары билимлендириў мәкемелеринде арнаўлы сыртқы бөлим ашылды. Ташкент хабар технологиялары университетиниң сырт­қы бөлимине 100, Наўайы мәмлекетлик кәншилик институтына 90, Ташкент темир жол инженерлери институтына 80 бакалавр қабыл етилиўи режелестирилди. Сыртқы бөлимде оқыўды қәлеўшилер дәслеп тапсыратуғын жөнелисине сәйкес кәсип-өнер колледжин питкерген болыўы, усы тараўда 3 жыл жумыс ислеген ҳәм арнаўлы сыртқы бөлимде жоқары мағлыўмат алыўы ушын тийисли кәрхана, шөлкемлер тәрепинен усыныснамаға ийе болыўы шәрт.

— Жоқары оқыў орынларына абитуриентлерди қабыл етиўдеги квотада өзгерислер бар ма?

— Жылдан-жылға жаслардың билим алыўға интасының артып барыўына байланыслы квотада да өзгерислер бар. Республикамыздағы 8 жоқары оқыў орынларына бакалавриат жөнелислерине улыўма 4772 абитуриент, соннан 1418и мәмлекетлик грант, ал, 3354и төлемли шәртнама тийкарында қабыл етилиўи белгиленди. Өткен 2016-2017-оқыў жылында 4429 орын болып, соннан 1508 мәмлекетлик грант ҳәм 2921 абитуриент төлемли шәртнама тийкарында оқыўға қабыл етилген еди.

Жоқары билимлендириў мәкемелерине квоталар жаңа қурылып атыр­ған кәрханалардың аймақлық жайласыўы, кәрхана ҳәм шөлкемлердиң экономикаға мөлшерленген талап ҳәм зәрүрлиги, питкериўшилердиң таңлаған қәнигелиги бойынша жумысқа жайласыўы мониторинг мағлыўматлары тийкарында белгиленди.

— Ҳәрқандай ийгиликли исти қолға алғанда пуқта таярлықлар көрилиўи тәбийғый. Тест сынақларын тәртипли ҳәм нәтийжели өткериў ушын көрилип атырған таярлықлар ҳаққында да мағлыўмат берсеңиз...

— Әлбетте, таярлықсыз нәтийжеге ерисип болмайды. Сол ушын мәмлекетлик тест орайы тәрепинен быйылғы қабыллаў мапазына февраль-март айларынан таярлық жумыслары басланды. Өткен жылға салыстырғанда тест сынақларына қатнасатуғын талабанлардың саны 20-30 процент көбейетуғыны гүзетилмекте. Соның ушын, тест сынақлары талапларына жуўап беретуғын имаратлар, аудиториялардың таярлығының дәслепки басқышы әллеқашан көрип шығылды. Өткен жылы Қарақалпақстан Республикасы жоқары оқыў орынларына 37102 талабан ҳүжжет тапсырған болса, быйыл 45500 ден аслам ҳүжжетлер қабыл етилиўи күтилмекте. Сол ушын өткен жылы тест сынақлары 53 имаратта өткерилген болса, бы­йыл 61 имаратта болып өтиўи режелестирилди.

Быйылғы жылдың май айында тест сынақларын шөлкемлестириў бөлими тәрепинен Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси, халық билимлендириў мәкемелери ҳәм жоқары билимлендириў мәкемелери ҳәм орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў басқармасы менен биргеликте мәмлекетлик тест орайы ўәкиллери сыпатында қатнасатуғын 359, аудитория бақлаўшысы болып қатнасатуғын 7500 педагог қәнигелерге кесте бойынша семинарлар өткерилди.

Жоқары билимлендириў, жоқары әскерий билимлендириў мәкемелерине тыңлаўшы ҳәм курсантлар, орта арнаўлы билимлендириў мәкемелерине оқыўшыларды қабыл етиўде тест сынақларын нәтийжели ҳәм шөлкемлескенлик пенен өткериўге таярлық көриў мақсетинде Өзбекистан мәмлекетлик Көркем өнер ҳәм мәденият институты жәмәәти менен биргеликте оқыў-видеофильм жаратылды. Онда қабыллаў комиссиялары жумысын шөлкемлестириў, имарат ҳәм аудиторияларды тест сынақларына таярлаў, мәмлекетлик тест орайы ўәкиллери ҳәм аудитория бақлаўшыларының ўазыйпалары көрсетиледи. Бул видеофильм, презентация материаллары ҳәм көргизбели қураллар семинарларда пайдаланыў ушын белгили орынларға жеткерип берилди. Улыўма қабыллаў мапазының нәтийжели өтиўи ушын барлық имканиятлар жетерли ҳәм оннан утымлы пайдаланып атырмыз.

— Рахмет! Тест сынақларының табыслы өтиўине бәрше газета оқыўшылары атынан тилеклеслик билдиремиз.

 

Сәўбетлескен: Б.КАРАМАТДИНОВА.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF