Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 22:07:16, 20.07.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

КРЫМ­КОНГО ГЕМОРРАГИЯЛЫҚ ЫСЫТПА КЕСЕЛЛИГИ ҲӘМ ОНЫҢ АЛДЫН АЛЫЎ ИЛАЖЛАРЫ

Крым Конго геморра­гиялық ысытпа өткир жуқпалы кеселлик болып, ири ҳәм майда шақлы ҳайўанларда ушырайды, кенелер бул кеселликтиң вирусын тасыўшысы есапланады ҳәм қоян, кирпитикен, үлкен қум тышқанлары сыяқлы майда омыртқалыларда, қара мал, жанлық, ат ҳәм басқа ҳайўанларда, страус қуслары арасында кең тарқалған. Кенелер вирусты организминде сақлап турады, әўладларына өткереди ҳәм адамларға да жуқтырады. Кеселликтиң раўажланыў қәўпи бәҳәр-жаз айларында күшли болады.

Адамларға кене шаққанда, маллар, қойлардағы кенелерди езип өлтириў, кенеден тазалаў, қойлардың жүнин қырқыў, Крым Конго геморрагиялық ысытпасы менен аўырған наўқасты күтип қараў ҳәм медициналық жәрдем көрсетиў па­йытында жуғыўы мүмкин.

Кеселлик көбинесе шөл зонасы менен байланыслы болған кәсип ийелеринде, үйлеринде мал сақлаўшы адамларда апрель-июль айлары аралығында дизимге алынады. Кеселликти анықлаўда соңғы 2 ҳәпте ишинде кене шағыў яки оны езип өлтириў, кеселлик тасыўшы ҳайўанды сойыў, бағыў менен шуғылланыў фактлерин анықлаў жүдә әҳмийетли. Оның жасырын дәўири 1-14 (орташа 3-4) күн даўам етеди ҳәм улыўма интоксикация белгилери менен бирден өткир басланады. Дене ыссылығы көтериледи, күшли бас аўырыў, булшық етлер, қарын аўырыўы, кеўил айныўы, қусыў, иштейдиң жоқлығы сыяқлы белгилер пайда болыўы, наў­қас­тың бети, мойны, көзлери қызарыўы, денеге әспи тасыўы, бет әлпети исиклеў көриниўи мүмкин. Кеселликтиң 5-7 күнлерине барып дене температурасының түсиўи де бақланады. Мурын, асқазан, ишек, десна, жатыр ҳәм басқа ағзалардан қан кетиўи, кеселлик аўыр кешкен жағдайларда қан кетиў нәтийжесинде өлим менен тамамланыўы мүмкин.

Кене шақса ҳәм жоқарыдағы белгилер гүзетилсе, тезлик пенен шыпакерге мүрәжат етиң.

Вирустың кенеден адам­ға жуғыў қәўпин кемейтиў ушын кенелер көп жерлерге ҳәм олардың ҳәрекетлери күшейиў дәўиринде бармаў керек. Шөл зонасына (тәбият қушағына) апрель-июль айларында имканы болғанынша шықпағаны мақул. Жайлаўдан, базарлардан қара мал, жанлықларды кенеге қарсы дәриленгеннен кейин алып келиў мақсетке муўапық. Ҳайўанлардың кенелеўине қарсы гүрескенде малларда, қораларда кене анықланса, дәрҳәл ветеринария хызметкерлерине хабарласып, кенеге қарсы дәрилеў өткериўи керек. Кенеси бар қойларды қырқыў қәўипли, қырқым мәўсимине балалар ҳәм жас өспиримлерди тартыўға болмайды. Сондай-ақ, қырқым ўақтында арнаўлы кийим (қолқап, етик, қалың материалдан тигилген узын жең кийим (комбинезон) кийип, шалбардың балағы беккемленип, носки яки етикке тығыўға әҳмийет бериў лазым.  Маллардың арасында жумыс ислегенде жеке гигиенаға итибар бериўди умытпаў керек. Кене көзге тез тасланыўы ушын ақшыл реңдеги кийим кийиў, кенеге қарсы химиялық препаратлар (акарацидлер) қолланыў, кенени табыў ушын денени ҳәм кийимлерди турақлы көзден өткериў жүдә әҳмийетли. Егер, кене денеге жабысып турған болса, оны жулып алмастан үстине өсимлик майын қуйып, 10-15 минуттан кейин қолқап кийген ҳалда биресе бир жаққа, биресе екинши жаққа әсте ақырынлық пенен айландырып ямаса жиңишке пинцет, сабақ пенен абайлап алыў, кейин қолды сабынлап жуўыў керек. Алынған кенени қол менен езиў, қайшы менен қыйыў мүмкин емес, езилген кенениң қаны жүдә қәўипли. Оны өртеп жибериў зәрүр. Егер кене шақса яки қоллар кене қаны менен патасланса, тезлик пенен емлеў-профилактика мәкемесине мүрәжат етиў талап етиледи.

Адамларға ҳайўанлардан жуғыў қәўпин кемейтиў ушын ҳайўанлар яки олардың тоқымалары менен қатнаста болғанда, әсиресе, саллақханаларда яки үй шарая­тында малларды сойыў, гөшлерди бөлиў пайытында қолғап ҳәм басқа қорғаныў кийимлерин кийиў, малларды соймастан 2 ҳәпте бурын кенеге қарсы дәрилеў ҳәм карантинде сақлаў зәрүр.

Ал, адамларға наўқас адамлардан жуғыўдың алдын алыўға болса, Крым Конго геморрагиялық ысытпасы менен аўырған наўқаслар менен тығыз қатнаста болмаў, наўқасларды бағыў пайытында қолқап ҳәм басқа қорғаныў кийимлерин кийиў, наўқасларға қараў, оларды көриўге барғаннан соң, қолды жуўыўы зәрүр.

Жоқарыдағы қағыйда­ларға әмел етсеңиз, өзиңизди ҳәм шаңарақ ағзаларыңызды крым-конго геморра­гиялық ысытпа кеселлигинен қорғаған боласыз.

Г.КАЛАНДАРОВА,

Нөкис қалалық МСЭБО орайы эпидемиолог шыпакери.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF