Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 06:12:17, 26.06.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

Өзбекистан Республикасы ПрезидентиниҢ «2017-2021-жыллары жер асты суЎлары резервлеринен аҚылҒа уҒрас пайдаланыЎды ҚадаҒалаЎды ҲӘм есапҚа алыЎды тӘртипке салыЎ илажлары ҲаҚҚында»Ғы Қарарына ТҮСИНИК

Узақ мүддетли келешекте ишимлик суўы тәмийнаты системасын раўажландырыў ҳәм модернизациялаўға байланыслы комплексли илажлар ҳәм мақсетли бағдарламалардың әмелге асырылыўы тийкарында халықты сапалы ишимлик суўы менен тәмийинлеў елимизде алып барылып атырған социаллық сиясаттың әҳмийетли бағдарларынан бири есапланады.

Ҳәзирге шекем республикамыздың көпшилик регионларында халықты орайластырылған ишимлик суўы менен тәмийинлеў бойынша кең көлемли илажлар әмелге асырылды. Атап айт­қанда, усы жылдың 20-апрелинде қабыл етилген Өзбекистан Республикасы Президентиниң «2017-2021-жылларда ишимлик суўы тәмийнаты ҳәм канализация системаларын комплексли раўажландырыў және модернизациялаў бағдарламасы ҳаққында»ғы қарары бул бағдарда үлкен әҳмийетке ийе.

Соны айрықша атап өтиў керек, бүгинги күнде елимиздеги 69 қала, 335 посёлка ҳәм 2902 аўыллық елатлы пункти халқының талаплары жер асты суўлары резервлериниң есабынан қанаатландырылмақта.

Ҳәммеге белгили, соңғы он жыллықларда санаат ҳәм аўыл хожалығының жедел пәтлерде раўажланыўы душшы жер асты суўларының жағдайына кери тәсир көрсетти. Бул болса өз гезегинде суў резервлери көлеминиң сезилерли дәрежеде қысқарыўына және суў алыў объектлериниң рухсатсыз қурылыўына, суўды қадағалаўсыз алыўдың ақыбетинде болса айырым дәреклерде суў резервлериниң кескин азайыўына ҳәм таўсылыўына алып келди.

Республикамыздың айырым аймақларында жер бетиндеги суўларды шығарып таслаў ҳәм дренаж системаларының қанаатландырарсыз жағдайы, жер асты суўлары қәддиниң интенсив көтерилиўи, сондай-ақ, режели тәризде гидрогеологиялық мониторинг алып барылмағаны ақыбетинде айырым қалаларда ҳәм елатлы пунктлерде жер асты суўлары қәддиниң жер бетине жақынлаўы бақланбақта.

Соның менен бирге, жер асты суўлары мониторингиниң әмелдеги системасы суў дәреклериниң патасланыўына, жер асты суўлары резервлериниң азайыўына ҳәм айырым елатлы пунтклерде жер асты суўлары қәддиниң көтерилиўине алып келетуғын унамсыз факторларды өз ўақтында ҳәм толық баҳалаў имканиятын бермей атыр.

Бул ҳаққында сөз болғанда, ишимлик суўы тамтарыс болған айырым аймақларда суўды душшыландырыў бойынша заманагөй қурылмалар жеткиликли дәрежеде енгизилмегенин, суўды душшыландырыў ушын зәрүр болатуғын үскене ҳәм қурылмаларды ислеп шығарыў бағдарында қолда бар имканиятлардан толық пайдаланылмай атырғанын да атап өтиўге туўра келеди.

Әҳмийетли тәрепи сонда, усы жылдың февраль-март айларында 10 мыңнан аслам суў қудығы бойынша өткерилген хатлаў нәтийжелери айтып өтилген унамсыз факторлардың жер асты суўларының жағдайына тәсири даўам етип атырғанынан дәрек береди. Хатлаў нәтийжелери:

60 проценттен зыят қудықлардан жер асты суўлары қадағалаўсыз алынып атырғанын және олардың патасланыўы ҳәм резервлериниң азайыўы даўам етип атырғанын;

59 процент жер асты суўлары тастыйықланбаған резервлерден алынып атырғанын;

жақын он жыллар даўамында душшы жер асты суўлары бар ресурслардың ярымынан көбирегин тиклеп болмайтуғын тәризде жоқ етиўдиң реал қәўпи жүзеге келгенин айқын көрсетти.

Өзбекистан Республикасы Президентиниң бул қарары жоқарыда көрсетилип өтилген машқалаларды жеделлик пенен шешиў зәрүрлигинен келип шыға отырып қабыл етилди. Ол ҳәзирги ўақытта жер асты суўлары резервлеринен ақылға уғрас пайдаланыўды тәмийинлеў илажлары нәтийжелилигин арттырыў ҳәм сол тийкарда елимиз халқын суў менен тәмийинлеўдиң сапасын жақсылаўға және айырым қалалар менен районлардың орайларында жер асты суўлары қәддиниң көтерилиўиниң алдын алыўға бағдарланған.

Бәринен бурын, усы қарар менен 2017-жылдың 1-июлинен баслап төмендеги тәртип енгизиледи:

белгиленген тәртипте рухсат алмастан, бирақ техникалық талапларға әмел етилген ҳалда қазыл­ған қудықлардан пайдаланыў тийисли суўдан пайдаланыўшылар менен суў тутыныўшылары тәрепинен келешекте белгиленген тәртипте пайдаланыў ушын рәсмийлестирилиўи лазым;

белгиленген тәртипте рухсат алмастан ҳәм техникалық талапларға әмел етпей қазылған қудықлар тийисли суўдан пайдаланыўшылар менен тутыныўшыларды альтернатив суў дәреклерине жалғаўды есапқа алған ҳалда белгиленген тәртипте сапластырылады;

юридикалық ҳәм физикалық шахсларға суў алыў ушын қудық қазыўға белгиленген тәртипте гидрогеологиялық жуўмақ бериў тек ғана Өзбекистан Республикасы Мәмлекетлик геология ҳәм минерал ресурслар комитетиниң гидрогеология кәрханалары тәрепинен әмелге асырылады;

суў алыў ушын қудық қазыўға рухсатнамалар Өзбекистан Республикасы Экология ҳәм қоршаған орталықты қорғаў бойынша мәмлекетлик комитетиниң мәмлекетлик экологиялық экспертизасының жуўмақлары бар болған жағдайда, Өзбекистан Республикасы Мәмлекетлик геология ҳәм минерал ресурслар комитети тәрепинен бериледи.

Бул ҳүжжетте жер асты суўларын есапқа алыў ҳәм олардан пайдаланыў бойынша қадағалаў және есап-санақтың тәмийинлениўи ушын ўәкилликли мәмлекетлик уйымлардың және суўдан пайдаланыўшылар менен суў тутыныўшыларының суў ресурсларынан ақылға уғрас пайдаланыўы, алынып атырған суў көлемин толық түрде есапқа алыў, сондай-ақ, олардың патасланыўына ҳәм азайыўына жол қоймаў бойынша ўазыйпалары белгиленген.

Бул қарар менен тастыйықланған 2017-2021-жылларда жер асты суўлары резервлеринен ақылға уғрас пайдаланыўды қадағалаўды ҳәм есапқа алыўды тәртипке салыў илажлар бағдарламасы тараўда әҳмийетли орын ийелейди.

Бағдарлама:

жер асты суўлары резервлеринен ақылға уғрас пайдаланыўды қадағалаўды ҳәм есапқа алыўды тәртипке салыў илажлары комплексин;

душшы жер асты суўларының тастыйықланған резервлерин көбейтиўдиң мақсетли параметр­лерин;

жер асты суўлары мониторинги бойынша бақлаў пунктлери тармағын кеңейтиў параметр­лерин;

Өзбекистан Республикасы Мәмлекетлик геология ҳәм минерал ресурслар комитети гидрогеология кәрханаларының материаллық-техникалық базасын беккемлеў және аймақлық гидрогеология станцияларының өндирис базаларын қурыў ҳәм үскенелеў илажларын;

қалалар ҳәм районлар орайларында дренаж ҳәм бақлаў қудықлары менен коллекторлар қурыў ҳәм оларды ири оңлаў параметрлерин өз ишине алады.

Бағдарламаны қаржыландырыў ушын Мәмлекетлик бюджет, халықаралық қаржы инс­титутлары ҳәм жергиликли бюджет қаржыларының есабынан 396 миллиард сум қаратыў нәзерде тутылған.

Сондай-ақ, елимизде душшыландырыў қурылмаларын санаат усылында ислеп шығарыўды шөлкемлестириў ҳәм тийисли елатлы пункт­лерди үскенелеў ушын 2017-жылдың ақырына дейин Қарақалпақстан Республикасы, Бухара, Наўайы ҳәм Хорезм ўәлаятларында тәжирийбе-сынаў жумысларын өткериў нәзерде тутылған.

Соның менен бирге, Өзбекистан Республикасы Мәмлекетлик геология ҳәм минерал ресурс­лар комитети және Аўыл ҳәм суў хожалығы министрлиги кәрханаларын қәниге кадрлар менен тәмийинлеў мақсетинде 2017-2018-оқыў жылынан баслап Ташкент ирригация ҳәм мелиорация институтында «Мелиоратив гидрогеология» билимлендириў бағдары бойынша кадрлар таярлаўды шөлкемлестириў нәзерде тутылған.

Усы қарардың орынланыўы:

бириншиден, жер асты суўларынан пайдаланыўды қадағалаў ҳәм олардан ақылға уғрас пайдаланыўды есапқа алыўдың нәтийжели механизмин енгизиў;

екиншиден, жер асты душшы суў резервлерин көбейтиў бойынша гидрогеологиялық жумыслардың нәтийжелилигин арттырыў ҳәм қосымша рәўиште 7 қала, 21 посёлка ҳәм 426 аўыллық елатлы пунктлердиң суў тәмийнатына кепиллик бериў;

үшиншиден, жер асты суўларын бақлаў тармағын және 1155 қудыққа көбейтиў ҳәм оларда 500 заманагөй автоматластырылған системалар орнатыўдың есабынан жер асты суўларының жағдайы үстинен нәтийжели мониторинг алып барылыўын шөлкемлестириў;

төртиншиден, дренаж қудықлар санын 715 ке, бақлаў дренаж қудықларының санын 1369ға, коллекторлардың узынлығын 280 километрге көбейтиўдиң есабынан 132 қалалар менен ра­йонлардың орайында жер асты суўлары қәдди көтерилиўиниң алдын алыўдың есабынан елимиздиң көплеген қала ҳәм аўылларында халықтың жасаў шараятларын сапа жағынан жақсылаў имканиятын береди.

Өзбекистан Республикасы ПрезидентиниҢ «2017-2021-жыллары жер асты суЎлары резервлеринен аҚылҒа уҒрас

пайдаланыЎды ҚадаҒалаЎды ҲӘм есапҚа алыЎды тӘртипке салыЎ илажлары ҲаҚҚында»Ғы Қарарына ТҮСИНИК

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF