Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 17:54:22, 02.07.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

АЛЫМНЫҢ ЖЕТПИСИНШИ БӘҲӘРИ

Халқымызда «илим ийне менен қудық қазғаннан да қыйын» деген гәп бар. Ҳақыйқатында да, илим жолы оғада  аўыр, оның машақатын басынан кеширгенлер ғана жақсы биледи. Илим менен шуғылланыў, оның барлық қыйыншылықларына көнип мийнет етиў ҳәммениң де қолынан келе бермейди. Буның ушын жақсы қәбилет, жоқары билимге қоса беккем ерк-ықрар, күшли сабыр-тақаат керек. Әне, усы қәсийетлерди бойына жәмлегенлер ғана илимниң қыйырман да шыйырман гүзарына тайсалмай түсиўи мүмкин. Усы көзқарастан алып қарағанда, республикамызға белгили алым, аўыл хожалығы илимлериниң докторы, профессор, Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген илим ғайраткери Махсуд Юлдашевич Ибрагимовты бул тараўдың ҳақыйқый пидайысы десек, оны билетуғынлар бул пикиримизге қосылады деп ойлаймыз.

Республикамызға көплеген ел азаматларын, не бир белгили тулғаларды жетистирип берген Қоңырат районы аймағындағы «Әдебият» аўылында буннан жетпис жыл бурын дүньяға келген Махсуд ағаның өмири ҳәм басып өткен мийнет жолына нәзер таслар екенбиз, тийкарынан аграр үлке болған Қарақалпақстанда илимди, әсиресе, оның аўыл хожалығы тараўын раўажландырыў жолында ислеген пидайы хызметлериниң, бул иске қосқан үлкен жаңалықларының гүўасы боламыз.

Дәслеп өзи туўылып өскен аўылдағы баслаўыш мектепте, соң қоңсы хожалықтағы сегиз жыллық ҳәм аўылына он шақырым узақлықтағы он бир жыллық мектеплерде тәлим алған Махсуд жаслайынан билим алыўға қуштар, өткир зейинли болып өсти.

— Мениң өмирде үлкен табысларға ерисиўиме әкемниң иниси Жалғас ҳәм оның зайыбы Үмит жеңгем себепши болды, - деп еслейди Махсуд аға өзиниң басып өткен жолларын. — Жалғас ағам жаслайымнан мени өзине жақын тутты. Ол Самарқанд аўыл хожалығы институтында оқып атыр­ған ўақытларында түрли саў­ғалар, кийим-кеншеклер әкелип берер еди. Сын-сымбаты келискен, оғада мәдениятлы Жалғас ағама ҳәр дайым уқсағым келер еди...

1963-жылы орта мектепти тамамлаған Махсуд Ибрагимов Қарақалпақ мәмлекетлик педагогикалық инс­титутының Тәбияттаныў факультетине ҳүжжет тапсырды ҳәм кириў имтиханларын табыслы тапсырып, студентлер қатарына қабылланды. Әлбетте, қарапайым аўыл баласы ушын қайнаған қала турмысына енисиў, өзи ушын басқаша көринген үлкен илимий орталыққа бирден араласып кетиў аңсат емес. Лекин, жоқары билим алыўды беккем мақсет етип қойған Махсуд бул қыйыншылықлардың алдында бас ийиўди өзине еп көрмеди. Керисинше, ҳәр бир сабағына ықлас пенен таярланып, институттағы устазлары Т.Изимбетов, А.Мәмбетжумаев, С.Ережепов, Қ.Айтбаев, Ж.Мәтмуратов, О.Дошумов, Е.Қощанов ҳәм Ө.Бекниязовлардың қунлы лекцияларын тыңлаў арқалы илим сырларын жалықпастан өзлестирип барды. Студентлик пайытында профессор С.Ережеповтың басшылығында Ботаника кафедрасында Өзбекистанның арқа-батыс аймақларының флорасын, пайдалы өсимликлердиң экологиясын ҳәм морфобиологиясын үйрениў ҳәм де оларды қорғаў мәселелери бойынша шөлкемлестирилген илимий экспедицияға қатнас­ты. Бул Махсудтағы илимниң дәслепки тәжирийбелери бойынша көнликпелерди ғана емес, ал, оның илимге болған қызығыўшылығын да арттырды. Нәтийжеде ол институтты «Биология ҳәм аўыл хожалығы  өндирис тийкарлары» қәнигелиги бойынша айрықша диплом менен питкерди. Тәғдирдиң буйырғаны, қалаберсе институтты питкерерде берилген жоллама әзелден-ақ илимге қуштар жас қәнигени Өзбекистан Илимлер Академиясы Қарақалпақстан филиалының «Үстирт шөлистан биоло­гиясы» станциясына  алып келди. Бул жерде киши илимий хызметкер болып өзиниң мийнет жолын баслаған Махсудтың алдында илимниң кең гүзары жатар еди. Илим гүзарының қаншелли сәтли, оның мәнзилиниң қаншелли алыс болыўы тек өзине ғана байланыслы екенин жақсы түсинген жас илимпаз бул тараўға жең түринип киристи. 1971-1973-жылларда дүньяға белгили илим дәргайларының бири, Ломоносов атындағы Москва мәмлекетлик университети Биология ҳәм топырақтаныў факультетиниң «Өсимликлер раўажланыўының биологиясы» лабораториясында аспирантурада оқып, атақлы илимпазлар, профессорлар Ф.М.Куперман  ҳәм И.Н.Львовалардың басшылығында «Қыярдағы гетерозисли гибридлер ҳәм олардың басланғыш формаларының морфофизиологиялық өзгешеликлери» темасында кандидатлық диссертация жумысын жақлады ҳәм биология илимлериниң кандидаты илимий дәрежесине ийе болды.

Әлбетте, мақаламыз қаҳарманы пүткил өмири даўамында тек илим менен бәнт болды десек, бир тәреплемелик болар еди. Ҳүкиметимиздиң тапсырмасы менен Махсуд аға бир қатар мәкемелерге басшылық етип, олардың жумысларының алға илгерилеўинде өзиниң бар билим ҳәм тәжирийбесин, щебер шөл­кемлестириўшилик уқыбын жумсады. Мәселен, 1974-1978-жылларда Қарақалпақстан Республикасы Аўыл хожалығы министрлигинде агроном, республикалық «Сортсемовощ» бирлеспесиниң баслығы, соң узақ жыллар даўамында Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университети Аўыл хожалығы ҳәм экономика факультети Агрономия кафедрасының доценти, факультет деканының орынбасары, декан, университет проректоры лаўазымларында жемисли мийнет етти. Буннан кейинги жылларда Ташкент мәмлекетлик аграр университети Нөкис филиалының директоры, Қарақалпақстан Республикасы Тәбиятты қорғаў бойынша мәмлекетлик комитетиниң баслығы, Жоқарғы Кеңестиң Илим, билимлендириў, мәденият, социаллық раўажланыў ҳәм жаслар менен ислесиў мәселелери бойынша комитет баслығы ўазыйпаларын атқарды. Соң 2011-жылға шекем Нөкис агроэкономика кәсип-өнер колледжиниң директоры лаўазымында иследи.

Махсуд аға қай лаўазымда, қандай жуўапкерли жумыста ислемесин, илимий изертлеў жумысларынан қол үзбеди. Узақ жыллар даўамында ол Әмиўдәрьяның төменги бөлими аймақларында Cucurbitaceae семействосына киретуғын өсимликлердиң сорт ҳәм популия­цияларының тарқалыў мәканлары, морфобиологиясы, вегетатив ҳәм генератив органларының өзгериўшеңлик қәсийетлериниң өзгешеликлери ҳәм бул өсимликлерди жетистириў технологияларын үйрениў бойынша изертлеў жумысларын алып барды. 1994-жылы Ташкент мәмлекетлик аграр университети жанындағы Илимий кеңес мәжилисинде «Әмиўдәрьяның төменги ағысындағы асқабақ өсимликлери» темасында докторлық диссертация жумысын жақлады ҳәм аўыл хожалығы илимлериниң докторы илимий дәрежесин алыўға еристи.

Алым өзиниң ярым әсирлик изертлеў жумыслары даўамында 170 тен аслам илимий мақалалар, монографиялар, оқыўлықлар ҳәм методикалық қолланбалар дөретти. Бул мийнетлердиң басым көпшилиги республикамызда аўыл хожалығы егинлеринен, әсиресе, баў-бақша ҳәм палыз өнимлеринен мол зүрәәт жетистириўге, сондай-ақ, аймағымыздың экологиялық жағдайын жақсылаўға арналған. Махсуд аға Россия, Япония, Чехия ҳәм Германия мәмлекетлеринде өткерилген халық­аралық илимий әнжуман­ларға қатнасып, өзиниң әҳми­йетли баянатлары менен дүнья алымларының нәзерине түсти.

— Махсуд Ибрагимов көбирек излениў ҳәм мийнет етиў, илимде қандай да бир жаңалық жаратыў ушын туўылған, десем лап болмайды, - дейди Қарақалпақстан Республикасы халық муғаллими Қәдирберген ҳажы Жумамуратов. — Қарақалпақтың шетки бир аўылында әпиўайы дийқан шаңарағында камалға келген бул инсанның басып өткен жолын жас әўладқа ҳәм заманласларымызға ибрат етип көрсетсек арзыйды...

М.Ибрагимов республикамыздың жәмийетлик-сиясий турмысына да белсене араласты. Еки шақырық Қарақалпақстан Республикасы Жоқар­ғы Кеңесиниң депутаты болып сайланған ол үлкемизде илимди раўажландырыўға, билимлендириў тараўын жетилистириўге, мәденият ҳәм әдебият тараўларын алға илгерилетиўге, халқымыз турмысының пәраўанлығын тәмийинлеўге өзиниң салмақлы үлесин қосты. Қулласы, өзине бекитилген жуўапкерли ўазыйпаларды инабат пенен орынлады.

Соны да атап өтиў керек, Махсуд ағаның көп санлы қызығыўшылықларының бири — бул көркем әдебият болып табылады. Сәл ўақыт тапса күшли жазыўшы-шайырлардың, дүнья классикалық әдебияты ўәкиллериниң шығармаларын оқыўды әдетке айландырған оның қәлеминен дөреген «Кийик» ҳәм «Сел» топламларындағы гүрриңлери ҳәм басқа да бир қатар шығармалары әдебият шайдалары тәрепинен жыллы күтип алынды десек, асыра айтқан болмаймыз.

«Ерли-зайыплы — қос арыс» дегениндей, Махсуд ағаның бундай табысларға ерисиўинде әлбетте, оның зайыбы Зухра Мәтмуратованың хызметлери үлкен. Екеўи биргеликте тәрбиялап, камалға келтирген ул-қызлары бүгинлигинде халық хожалығының түрли тараўларында жемисли мийнет етип келмекте.

Үлкемизге өзине жараса сән-салтанаты менен кирип келген гөззал бәҳәр паслы Махсуд Ибрагимовтың өмиринде жетписинши бәҳәр болып есапланады. Биз республикамыздың илимий жәмийетшилиги, газетамыз оқыўшылары ҳәм көп санлы шәкиртлери атынан алымды жетпис жыллық юбилейи менен шын кеўилден қутлықлап, оған және де узақ, мазмунлы өмир, илим жолындағы жумысларында тасқын табыслар тилеймиз.

Сағындық ЖАНИЕВ, журналист.

СҮЎРЕТТЕ: Махсуд Ибрагимов.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF