Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 18:55:14, 22.09.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

Өзбекистан Республикасы Президентиниң «Өзбекистан Республикасы суд системасы структурасын түп-тийкарынан жетилистириў ҳәм жумыс нәтийжелилигин арттырыў илажлары ҳаққында»ғы пәрманына

Т Ү С И Н И К

Суд системасының басқышпа-басқыш демократияластырылыўы, инсан ҳуқықлары менен еркинликлерин исенимли қорғайтуғын суд ҳәкимиятының бийғәрезлиги ҳаққындағы Конституциялық принципке қатаң әмел етиў елимизде суд-ҳуқық саласында әмелге асырылып атырған өзгерислердиң арасында орайлық орынды ийелейди.

Соның ишинде,  2017-2021-жылларда Өзбекистан Республикасын раўажландырыўдың бес тийкарғы бағдары бойынша Ҳәрекетлер стратегиясында пуқаралардың ҳуқықлары менен еркинликлерин исенимли қорғаўдың кепилликлерин кеңейтиў, олардың әдил судлаўға ерисиў дәрежесин, суд ис жүргизиўиниң нәтийжелилигин ҳәм сапасын арттырыў, талабанларды таңлаў ҳәм судьялық лаўазымына тайынлаў системасын буннан былай да жетилистириў суд-ҳуқық системасында әмелге асырылып атырған реформалардың ең әҳмийетли бағдарлары сыпатында беккемленди.

Өзбекистан Республикасы Президентиниң «Өзбекистан Республикасы суд системасы структурасын түп-тийкарынан жетилистириў ҳәм жумыс нәтийжелилигин арттырыў илажлары ҳаққында»ғы пәрманының қабыл етилиўи атап өтилген ўазыйпаларды әмелге асырыўдағы әҳмийетли қәдем болып, бул тараўдағы мәмлекетлик сиясатты сапа жағынан жаңа басқышқа көтерди.

Пәрманға муўапық, талабанларды таңлаў ҳәм судьялық лаўазымына таярлаў системасын түп-тийкарынан жетилистириў, судьялардың бул процессте қатнасын кеңейтиў, жоқары маманлықтағы судьялар корпусын қәлиплестириў ушын жуўапкер болған уйымның статусын және ўәкилликлерин  арттырыў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Судьяларының жоқарғы кеңеси шөлкемлестирилди.

Судьялардың жоқары кеңеси судьялар жәмийетшилигиниң уйымы сыпатында суд ҳәкимиятының еркинлиги ҳаққындағы конституциялық принципке әмел етилиўин тәмийинлеўге көмеклеседи. Судьялардың жоқарғы кеңеси оның қурамында Өзбекистан Республикасы Президентиниң усынысына муўапық Сенат тәрепинен тастыйықланатуғын Кеңес баслығы ҳәм көпшиликти қурайтуғын судьялар және ҳуқық қорғаў уйымларының, пуқаралық жәмийети инстиутларының ўәкиллери ҳәм ҳуқық саласындағы тәжирийбели қәнигелер арасынан Өзбекистан Республикасы Президенти тәрепинен тайынланатуғын 20 ағзадан ибарат болады. Судьялардың жоқарғы кеңесиниң 13 ағзасы турақлы, 8 ағзасы болса жәмийетшилик тийкарда өз жумысын әмелге асырады.

Судьялардың жоқарғы кеңесине судьялық лаўазымларына маман қәнигелердиң арасынан ашық-айдын ҳәм анық таңлаў тийкарында судьялар корпусын қәлиплестириў, судьяларға қол қатылмаслықтың бузылыўын ҳәм олардың әдил судлаўды әмелге асырыў бағдарындағы жумысына араласыўлардың алдын алыў бойынша илажлар көриў, талабанлардың ҳәм судьялардың кәсипке таярлығын шөлкемлестириў, халық пенен пикирлесиўди жолға қойыў ўазыйпалары жүкленген.

Судьялардың жоқарғы кеңесине Өзбекистан Республикасы Конституциялық суды, Жоқарғы судының судьялары, Өзбекистан Республикасы Әскерий суды, Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлық ҳәм Ташкент қалалық судлары баслықларынан тысқары барлық судларды Өзбекистан Республикасы Президенти менен келисилген ҳалда лаўазымларға тайынлаў ҳәм лаўазымлардан азат етиў бойынша ўәкилликлер өткерилмекте.

Суд әмелиятын системалы талқылап барыў, оны жетилистириў бойынша усыныслар ислеп шығыў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды жанындағы Суд нызамшылығын демократияластырыў ҳәм либералластырыў және суд системасының еркинлигин тәмийинлеў бойынша изертлеў орайы Судьялардың жоқарғы кеңеси жанындағы Әдил судлаў машқалаларын үйрениў бойынша изертлеў орайы сыпатында өзгертилмекте.

Пәрманның және бир әҳмийетли тәрепи - Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды ҳәм Жоқары хожалық судының пуқаралық, жынайый, ҳәкимшилик ҳәм экономикалық суд ис жүргизиўи саласында суд ҳәкимиятының бирден-бир жоқары уйымы - Өзбекистан Республикасы Жоқарғы судына бириктирилиўи болды. Бул реформа суд системасын басқарыўдағы бир-бирин тәкирарлайтуғын функцияларды сапластырыўға және бирден-бир суд әмелиятын қәлиплестириўге алып келеди.

Суд ҳәкимияты еки жоқары уйымның параллель жумыс алып барыўы нызам ҳүжжетлери талапларын бирдей қолланылыўын тәмийинлей алмады, бир-бирине уқсас мәселелер бойынша ҳәр қыйлы қарарлар қабыл етилиўине алып келди.

Ғалаба-ҳуқықый қатнасықлардан келип шығатуғын қарама-қарсылықларды, сондай-ақ, ҳәкимшилик ҳуқық бузарлықлар ҳаққындағы жумысларды көрип шығыўға ўәкиллиги болған жаңа суд системасының қәлиплестирлиўи айрықша әҳмийетке ийе.

Биринши мәрте мәмлекетлик уйымлардың ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының нызамсыз ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен пуқаралардың судқа шағым етиў ҳуқықының конституциялық кепилликлерин әмелге асырыўды тәмийнлеўге хызмет ететуғын Өзбекистан Республикасы Жоқарғы судының ҳәкимшилик ислер бойынша судлаў коллегиясы, Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлық ҳәм Ташкент қалалық ҳәкимшилик судлары, районлық (қалалық) ҳәкимшилик судлар шөлкемлестирилди.

Ҳәзирги күнге шекем мәмлекетлик уйымлардың ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен шағымларды көрип шығыў Пуқаралық ҳәм Хожалық процессуаллық кодекслерге муўапық пуқаралық ислери бойынша судлар ҳәм хожалық судлары тәрепинен,  ҳәкимшилик ҳуқықбузарлықлар ҳаққындағы ислер болса, Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодекске муўапық жынаят ислери бойынша судлар тәрепинен әмелге асырылып атырған еди.

Енди усы категориядағы жумыслар жаңа шөлкемлестирилип атырған ҳәкимшилик судлар тәрепинен көриледи. Соның менен бирге, ҳәкимшилик ислерди көрип шығыўдың процессуаллық тәртибин белгилеў, мәмлекетлик уйымлардың жумысында нызамшылықты беккемлеў, физикалық ҳәм юридикалық шахслардың ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин әмелге асырыўдың заманагөй тәртип-қағыйдаларын енгизиўге қаратылған «Ҳәкимшилик суд исиниң жүргизилиўи ҳаққында»ғы ҳәм «Ҳәкимшилик тәртип-қағыйдалар ҳаққында»ғы нызамлардың жойбарлары ислеп шығылады.

Заманагөй талаплардан келип шығып, сондай-ақ, исбилерменлик субъектлериниң ҳуқықларын қорғаў системасын буннан былай да жетилистириў мақсетинде Пәрман менен Қарақалпақстан Республикасы, ўәлаятлық ҳәм Ташкент қалалық хожалық судлары тийисли экономикалық судлар болып өзгертилди. Бунда елимиздиң экономикалық потенциалының ҳәм исбилерменлик субъектлериниң артып барыўын есапқа ала отырып, районлараралық, районлық (қалалық) экономикалық судлар шөлкемлестирилмекте.

Районлараралық, районлық (қалалық) экономикалық судларды шөлкемлестириўдиң зәрүрлиги хожалық судларының тек ғана ўәлаят дәрежесинде жумыс ислегенлиги менен байланыслы. Айырым районлар суд имаратынан алыс аралықта жайласқанлығы себепли исбилерменлер шағым арзасын берген пайыттан келиспеўшилик судта көрип шығылғанына шекем ўәлаят орайына бир неше мәрте қатнаўға мәжбүр еди. Бул болса, олардың материаллық қәрежетлер ҳәм артықша ўақыт сарыплаўына себеп болып атырған еди.

Улыўма алғанда, шөлкемлестирилетуғын ҳәкимшилик ҳәм экономикалық судлардың жайласыўы узақ аймақларда жасайтуғын пуқаралардың, соның ишинде, исбилерменлердиң суд қорғаўына ерисиў дәрежесин арттырады.

Суд ҳәкимиятының бийғәрезлиги принципине әмел етиў, судларды материаллық-техникалық жақтан ҳәм қаржылай тмийинлеў мәселелерин бийғәрез шешиў мақсетинде Пәрман менен Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды жанындағы Судлардың жумысын тәмийинлеў департаменти шөлкемлестирилди ҳәм оған судларды материаллық-техникалық жақтан және қаржылай тәмийинлеў, судлардың жумысы ушын зәрүрли шараятларды жаратыў, мийнет шараятларын жақсылаў, судьяларды ҳәм суд аппаратының хызметкерлерин материаллық ҳәм социаллық тәмийинлеўди шөлкемлестириў ўазыйпасы жүкленди. Әскерий судлардың штат бирликлери Өзбекистан Республикасы Қураллы Күшлери қурамынан Өзбекистан Республикасы Жоқарғы суды системасына өткерилиўи үлкен әҳмийетке ийе болды. Себеби, әскерий судьялардың Қорғаныў минитсрлигиниң штатына киргизилгенлиги усы министрликтиң атқарыўшы ҳәкимият уйымы есапланатуғыны себепли суд ҳәкимиятының бийғәрезлигине, оның жумысын шөлкемлестириўдиң тийкарғы принциплерине муўапық келмейди.

Пәрманда судлардың жумыс нәтийжелилигин арттырыў ҳәм суд кадрлары резервин таярлаў ушын судлардың структурасына судьяның жәрдемшиси, судьяның аға жәрдемшиси лаўазымларын киргизиў нәзерде тутылды.

Судлардың жумысына мәлимлеме-коммуникация технологияларын енгизиў, суд системасының нәтийжелилигин ҳәм пуқаралардың әдил судлаўға ерисиў дәрежесин арттырыўға айрықша итибар қаратылды. Атап айтқанда, ҳүкимет тәрепинен усы бағдардағы әмелий илажлар Бағдарламасының тастыйықланыў зәрүрлиги белгиленди.

Атап өтиў керек, Пәрманда нәзерде тутылған талапларды әмелге асырыў бир қатар нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлерге, соның ишинде, Өзбекистан Республикасы Конституциясына, Хожалық процессуал, Пуқаралық процессуал кодекслерине, «Судлар ҳаққында»ғы Нызамға өзгерислер менен қосымшалар киргизиўди талап етеди.

Улыўма алғанда, Пәрманда әдил судлаў саласындағы заманагөй талапларды ҳәм  халықаралық стандартларды есапқа ала отырып, Өзбекистан Республикасының суд системасын жетилистириў ҳәм мақулластырыў бойынша тарийхый өзгерислер нәзерде тутылған.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF