Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 19:02:46, 22.09.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

Өзбекистан Республикасы ПрезидентиниҢ «Илимлер академиясыныҢ жумысын, илимий-изертлеЎ жумысларын шӨлкемлестириЎ, басҚарыЎ ҲӘм ҚаржыландырыЎды буннан былай да жетилистириЎ илажлары ҲаҚҚында»Ғы Қарарына ТҮСИНИК

Ғәрезсизлик жылларында Өзбекистан Республикасында илимий-изертлеў жумысын шөлкемлестириўдиң, басқарыўдың ҳәм қаржыландырыўдың турақлы системасы жаратылды. Елимизде жоқары потенциаллы илимий мектеплер жаратылды, илимий лаборато­риялар ҳәм кафедралар, жоқары билимлендириў ҳәм илимий-изерт­леў мәкемелери, минис­трликлер менен ведомстволар және республика көлеминдеги илимий-техникалық ҳәм эксперт кеңеслери түриндеги көп тармақлы илимий-шөлкем­лестириўшилик инфраструктура жумыс алып бармақта.

Әсиресе, соңғы жылларда илимий-изертлеў жумысының материаллық-техникалық потенциалын беккемлеўге ҳәм нәтийжелилигин арттырыўға бағдарлан­ған салмақлы жумыслар әмелге асырылды. Бир қатар жаңа илимий-инновациялық структуралар — Геномика ҳәм биоинформатика орайы, Халықаралық қуяш энергиясы институты, Кембридж университетиниң қатнасында Жоқары технологиялар орайының жумысы жолға қойылды.

Илимий-изертлеў жумысын шөлкемлестириў системасында Илимлер акаде­миясы орынлы түрде фундаменталь изертлеўлердиң жетекшиси сыпатында айрықша орын ийелейди. Ҳәзирги күнде Илимлер академиясы системасында салмақлы интеллектуаллық потенциал жәмленген. Соның ушын да мәмлекетимиз тәрепинен академия­лық илимниң елимиздиң экономикасын инновациялық раўажландырыўдағы ролин күшейтиў, Илимлер академиясының илимий-инновациялық жумысын жетилистириў ҳәм абыра­йын арттырыў мәселелерине үлкен итибар қаратылып атырғаны тегин емес.

Бул итибардың айқын көриниси сыпатында елимиз Президентиниң мәмлекетлик басшы сыпатында биринши ушырасыўы әйне илим жәмийетшилиги — республикамыздың академиклери ҳәм жетекши илимпазлары менен болғанын атап өтиў керек. 2017-жылдың 1-январынан баслап академиклерге ең кем мийнет ҳақының 10 есеси муғдарында физикалық шахслардың дәраматына салынатуғын салықлардан азат етилген айлық гонорар белгиленди. Буннан тысқары, олар ушын санатория мәкемелеринде ҳәр жылы бийпул саўалландырыў курсынан пайдаланыў ҳуқықы нәзерде тутылды. Академиклер илимий, билимлендириў ҳәм өндирис процесслерине кеңнен тартылып, олар­ға жоқары маманлықтағы кадр­лар таярлаўда белсене қатнасыўы ушын зәрүр имканиятлар жаратылды.

Соның менен бирге, илимий-техникалық потенциалдың бүгинги күндеги жағдайы, кадрлар менен тәми­йинленгенлиги, илимий-изертлеў жумысының материаллық-техникалық, тәжирийбе лаборатория базаларының раўажланыў дәрежеси елимиздиң социаллық-экономикалық раўажланыўының жедел пәтлеринен артта қалмақта. Бир қатар изертлеў бағдарлары бойынша миллий илимимиз, әсиресе, академиялық илимниң бәсекиге шыдамлылығын жоқары халық­аралық дәрежелерге сәйкеслестириў зәрүрлиги де жүзеге келди.

Илимий-изертлеў мәкемелериниң жумысын қаржыландырыў системасында бир қатар машқалалар бар. Нәтийжеде, илимий жумыс­тың абырайы бираз түсип, қәбилетли жаслардың басқа салаларға кетип қалыў жағдайлары бақланбақта, илимий кадрлардың орташа жасы артып барыў тенденциясы сақланып қалмақта. Усы мүнәсибет пенен, мәмлекетлик илимий-техникалық бағдарламаларды қәлиплестириў, әмелге асырыў ҳәм мониторингин жүргизиў процесслерин муўапықластырыўшы бирден-бир системаның статусын ҳәм потенциалын тиклеў, илимпазларға кең көлемли илимий излениўлерди әмелге асырыўы ушын барлық зәрүр шараятларды жаратыў бүгинги күнниң шешилиўи лазым болған әҳми­йетли ўазыйпаларынан бирине айланды.

Атап өтиў керек, 2017-2021-жылларда Өзбекистан Республикасын раўажландырыўдың бес әҳмийетли бағдары бойынша Ҳәрекетлер стратегиясында да илимий-изертлеў ҳәм иннова­циялық жумысты хошаметлеў, илимий ҳәм иннова­циялық жетискенликлерди әмелиятқа енгизиўдиң нәтийжели механизмин жаратыў, жоқары оқыў орынлары ҳәм илимий-изертлеў институтлары жанында қәнигелестирилген илимий-экспериментал лаборато­риялар, жоқары технология орайларын ҳәм технопарклерди шөлкем­лес­тириўге билимлендириў ҳәм илим саласын раўажландырыўдың ең әҳмийетли бағдарларынан бири сыпатында айрықша итибар қаратылған.

Буннан тысқары, республикамыз ўәлаятларында болып өтип атырған халық пенен тиккелей пикирлесиў ўақтында Президентимиз тәрепинен барлық аймақларда илим потенциалын тиклеў, аймақлардың комп­лексли раўажланыўын тәмийинлеўде әмелдеги интеллектуаллық потенциалдан нәтийжели пайдаланыў, жасларды илимий-изертлеў жумысына кеңнен татыў бойынша анық ўазыйпалар белгилеп берилмекте. Бул ўазыйпаларды әмелге асырыўда илимий излениўлерди социаллық-экономикалық салалардың реал машқалаларына бағдарлаў, илим ҳәм өндирис арасындағы тығыз интеграцияны тәми­йинлеў, өз гезегинде, өндирис кәрханалары тәрепинен илимпазлардың илимий-технологиялық қолланбаларын әмелиятқа енгизиўдиң нәтийжелилигин арттырыў механизмлерин жаратыў мәселелери үлкен әҳмийетке ийе.

Бул тараўда жыйналып қалған машқалаларды шешиў мақсетинде Өзбе­кистан Республикасы Президентиниң «Илимлер академиясының жумысын, илимий-изертлеў жумысларын шөлкемлестириў, басқарыў ҳәм қаржыландырыўды буннан былай да жетилистириў илажлары ҳаққында»ғы қарары қабыл етилди. Бул қарар менен кең көлемли анық мақсетли жумыслар әмелге асырылыўы нәзерде тутылған.

Соның ишинде, қарарға бола заманагөй талаплар тийкарында Илимлер академиясының тийкарғы ўазыйпасы ҳәм жумысының әҳмийетли бағдарлары белгилеп берилген. Буннан тыс­қары, илимий-изерлеў инфраструктурасын буннан былай да беккемлеў мақсетинде Илимлер академиясының қурамында бир қатар илимий-изертлеў мәкемелери шөлкемлестирилип, бир қатар мәкемелер академияның қарамағына қайтарылған. Өз гезегинде бул илажлар Илимлер академиясы тәрепинен кең көлемли фундаменталь изертлеўлер алып барыўды тәмийинлеў, ҳәр түрли илим тармақлары бойынша қолда бар илимий потенциалды жәмлеў ҳәм социаллық-экономикалық тараўлардың әҳмийетли машқалаларына бағдарлаў имканиятын жаратады.

Қарарда Илимлер академиясы басқарыў аппаратының шөлкемлестириў структурасын буннан былай да жетилистириўге айрықша итибар қаратылды, оның қурамында физика-математика ҳәм техника илимлери, химия-биология илимлери ҳәм жәмийетлик-гуманитар илимлердиң бөлимлери және Илимлер академиясының Наўайы бөлимин шөлкемлестириў нәзерде тутылды. Бул  усы илим салаларында алып барылып атырған илимий-изертлеўдиң нәтийжелилигин арттырыў менен бир қатарда Наўайы ўәлаяты аймағын комплексли раўажландырыўда, қолда бар санаат потенциалын еле де беккемлеўде академиялық илимниң имканиятларынан кеңнен пайдаланыў мүмкиншилигин береди.

Сондай-ақ, қарарға муўапық Илимлер академиясының Қарақалпақстан ҳәм Наўайы бөлимлери және Хорезм Маъмун академиясы баслықларының статусын академияның вице-президенти дәрежесине теңлес­тирилиўи де усы аймақларда илимниң потенциалын тиклеў ҳәм абырайын арттырыў бағдарында алып барылып атырған системалы жумыслардың айқын дәлили саналады.

Нәтийжели илимий жумысты хошаметлеўге де қарарда үлкен итибар қаратылған. Усы мақсетте, илимий-изертлеў мәкемелериниң хожалық ҳәм исбилерменлик жумысынан түскен сап пайданың 10 проценти муғдарындағы ажыратпалардың есабынан қәлиплесетуғын, илимий-изертлеўдиң жуўмақлары бойынша салмақлы нәтийжелерге ерискен Илимлер акаде­мия­сының илимий хызметкерлерин материаллық хошаметлеў қоры шөлкем­лестирилмекте.

Қарар менен Өзбекистан Республикасы Бас министриниң басшылығында Илим ҳәм технологиялар бойынша мәмлекетлик комиссия дүзилип, оған илимий-техника саласында бирден-бир мәмлекетлик сиясатты ислеп шығыў ҳәм әмелге асырыў, иннова­циялық сиясаттың әҳмийетли бағдарларын белгилеў ўазыйпалары жүкленбекте.

Сондай-ақ, бул комис­сияның жумысшы уйымы сыпатында Министрлер Кабинети жанындағы жумысы сапластырылып атырған Илим ҳәм технологияларды раўажландырыўды муўапықластырыў комитети тийкарында Өзбекистан Республикасы Илим ҳәм технологиялар агентлиги шөл­кемлестирилмекте. Агентликке экономика тармақлары ҳәм социаллық тараў ушын фундаменталь, әмелий ҳәм инновациялық изерт­леўлерди әмелге асырыўда илимий-техникалық хызметлер көрсетиўге бағдарланған мәмлекетлик тапсырмаларды қәлиплестириў сыяқлы ўазыйпалар жүкленеди.

Бул илажлар илимий-изертлеў жумысын шөлкемлестириў системасын жаңа басқышқа көтериўге, қолда бар интеллектуаллық потенциалды бирлестириўге, излениўлердеги киши нәтийжесиз темаларға ҳәм тәкирарлаўларға шек қойыўға хызмет етеди.

Қарар менен өз шешимин таўып атырған тағы бир әҳмийетли мәселе Илим ҳәм технологиялар бойынша мәмлекетлик комиссия жанында юридикалық шахс статусына ийе болған Илимий-техникалық жумысты қоллап-қуўатлаў ҳәм раўажланыдырыў қорын шөлкемлестириў менен байланыслы болып, қордың қаржылары төмендеги мақсетлерге қаратылыўы нәзерде тутылған:

илимий-изертлеў ҳәм жоқары оқыў орынларында жаңа үлгидеги ҳәм заманагөй жоқары технологиялық әсбап-үскенелер менен тәми­йинленген илимий лабораторияларды шөлкем­лестириў;

илимпазларымыз тәрепинен мәмлекетлик илимий-техникалық бағдарламалар шеңберинде жара­тыл­ған интеллектуаллық мүлк объектлерин шет елде дизимнен өткериў (патентлеў) қәрежетлерин қаплаў;

заманагөй лабораториялардың илимий әсбап-үскенелерин зәрүр жумсалатуғын  материаллар ҳәм комплектлеўши бөлеклер менен үзликсиз тәмийинлеў;

илимий-изертлеў ҳәм жоқары оқыў орынларының дүньяның жетекши илимий электрон мағлыўматлар базасынан еркин пайдаланыўы ушын жумсалатуғын қәрежетлерди қаплаў;

жас илимпазлардың жетекши шет елли илимий орайларда қысқа мүддетли илимий стажировкаларын қаржыландырыў.

Қарар шеңберинде нәзерде тутылған барлық илажлар мәмлекетимиз тәрепинен экономиканың инновациялық раўажланыўын тәмийинлеўде илимниң ролин күшейтиў бағдарында әмелге асырылып атыр­ған системалы жумыслардың логикалық даўамы болып, 2017-2021-жылларда Өзбекистан Республикасын раўажландырыўдың бес әҳмийетли бағдары бойынша Ҳәрекетлер стратегиясының табыслы әмелге асырылыўына хызмет етеди.

Бул қарар академиялық илимниң абырайын арттырыўға, илимий-изертлеў жумысының кадрлар ҳәм интеллектуаллық потенциалын беккемлеўге, оны шөлкемлестириў ҳәм бас­қарыў системасын жетилис­тириўге, илимий-изертлеў мәкемелериниң материаллық-техникалық базасын түп-тийкарынан жақсылаўға, қәбилетли жасларды илимге кеңнен тартыўға ҳәм илимпазлардың машақатлы мийнетлерин мүнәсип материаллық хошаметлеўге кең жол ашады.

Өзбекистан Республикасы ПрезидентиниҢ «Илимлер

академиясыныҢ жумысын, илимий-изертлеЎ жумысларын шӨлкемлестириЎ, басҚарыЎ ҲӘм ҚаржыландырыЎды буннан

былай да жетилистириЎ илажлары ҲаҚҚында»Ғы Қарарына ТҮСИНИК

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF