Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 21:09:02, 02.07.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ӨЗБЕКИСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТИНИҢ «МӘҲӘЛЛЕ ИНСТИТУТЫН

БУННАН БЫЛАЙ ДА ЖЕТИЛИСТИРИЎ ИЛАЖЛАРЫ ҲАҚҚЫНДА»ҒЫ ПӘРМАНЫНА

ТҮСИНИК

Елимизде әзелден мәҳәлле тәрбия ошағы болып табылады. Әўладтан-әўладқа өтип киятырған миллий қәдириятларымыз, халқымыздың турмыс ҳәм ақыл-парасат тәризин көздиң қарашығындай қәстерлеп сақлаўда оның орны ҳәм әҳмийети шексиз.

Ғәрезсизлик жылларында мәҳәлле институтының абыра­йын арттырыў тек ғана социаллық-экономикалық емес, ал, сия­сий, тәрбиялық ҳәм үлкен руўхый әҳмийетке ийе болған тийкарғы ўазыйпа сыпатында белгиленип, елимизде пуқаралық жәмийетин раўажландырыўда оның исенимли сүйениш ҳәм тәсиршең күш болып хызмет етиўи ушын зәрүр шараятлар жаратыў бағдарында кең көлемли илажлар басқышпа-басқыш әмелге асырылды.

Атап айтқанда, миллий мәмлекетшилигимиз тарийхында дәслепки мәрте посёлка, аўыл ҳәм мәкан пуқаралар жыйынлары өзин-өзи басқарыўдың аймақлық бирликлери сыпатында Өзбекистан Республикасы Конституциясының 105-статьясында беккемлеп қойылды. Жүзден аслам нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлерде пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жәмийетлик турмыстың белгили бир саласындағы қатнасы өз сәўлелениўин тапты.

Бир ғана соңғы бес жылда жаңа редакциядағы «Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳаққында»ғы ҳәм «Пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) ҳәм оның кеңесгөйлерин сайлаў ҳаққында»ғы Өзбекистан Республикасының нызамлары, мәҳәллелердиң ҳәм олардағы жәмийетлик структуралардың жумысына байланыслы 20 ға шамалас реже қабыл етилип, жәмийетлик турмысқа енгизилди. Сондай-ақ, системада жумыс ислеп атырған хызметкерлердиң маманлығын арттырыў бойынша оқыў курслары және «Мәҳәлле» ағартыўшылық телерадиоканалы  шөлкемлестирилди.

Ҳәзирги күнде елимизде 10 мыңға шамалас пуқаралар жы­йынлары тәрепинен алдын жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымларына тийисли болған 30 дан аслам социаллық-экономикалық әҳмийетке ийе ўазыйпалар табыслы орынланып келинбекте.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының материаллық-техникалық базасын беккемлеў мақсетинде соңғы бес жылдың ишинде пуқаралар жы­йынларының 1600 ге шамалас хызмет имаратлары ағымдағы, 367 си капитал оңланды ҳәм 350 ден асламы реконструкцияланды, үлги жойбарлар тийкарында 216 имарат жаңадан қурылып, пайдаланыўға тапсырылды.

Әмелге асырылған кең көлемли шөлкемлестириўшилик-ҳуқықый илажлар нәтийжесинде мәҳәлле бийбаҳа, дүньяда теңсиз структураға айланды, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жәмийетлик-сиясий ҳәм социаллық-экономикалық реформаларды тереңлестириў процесинде белсене қатнасыўы ушын беккем тийкар жаратылды.

Соның менен бирге, елимизде пуқаралық жәмийетин қәлиплестириўдиң заманагөй талаплары пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына жүкленген ўазыйпалардың нәтийжели орынланыўын тәмийинлеў системасын буннан былай да жетилистириўди талап етпекте.

Өзбекистан Республикасы Президентиниң «Мәҳәлле институтын буннан былай да жети­листириў илажлары ҳаққында»ғы Пәрманы пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жергиликли әҳмийетке ийе мәселелерди нәтийжели шешиўдеги ролин арттырыў, пуқаралар жы­йынларының улыўма мәплерин сәўлелендиретуғын ассоциацияға бирлесиў ҳуқықын жүзеге шығарыў, олардың материаллық-техникалық базасын беккемлеў және мәмлекетлик уйымлар ҳәм пуқаралық жәмийети институтлары менен өз-ара бирге ислесиўин буннан былай да раўажландырыўға қаратылған шөл­кемлестириўшилик-ҳуқықый илажларды белгилеп берди.

Атап айтқанда, Пәрманда мәҳәлле институтын буннан былай да жетилистириўдиң тийкар­ғы бағдарлары етип төмендегилер белгиленди:

пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жәмийеттеги орнын ҳәм ролин буннан былай да күшейтиў, оларды орынларда халықтың шын мәнисиндеги мәсләҳәтшисине ҳәм жәрдемшисине айландырыў;

жәмийетимизде өз-ара ҳүрмет, мийрим-шәпәәт ҳәм аўызбиршилик орталығын қәлиплестириўде, миллий ҳәм улыўмаинсаныйлық қәдириятларды қәстерлеп сақлаў және раўажландырыўда мәҳәллелердиң әҳмийетин ҳәм абырайын буннан былай да арттырыў;

жасларды мәнаўий бай ҳәм физикалық жақтан саламат етип тәрбиялаўда, олардың бәнтлигин тәмийинлеўде, жас әўладты идео­логиялық қәўиплерден қорғаўда, халықтың жәрдемге мүтәж қатламларын, кексе әўлад ўәкиллерин социаллық қоллап-қуўатлаў бағдарында пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының мәмлекетлик ҳәм мәмлекетлик емес шөлкемлер менен өз-ара бирге ислесиўин беккемлеў;

жәмийетлик тәртипти ҳәм қәўипсизликти тәмийинлеўде, ҳуқықбузарлықлардың өз ўақтында алдын алыўда, пуқараларда нызамға ҳүрмет сезимин күшейтиўде мәҳәллелердиң тиккелей қатнасын кеңейтиў;

пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин қор­ғаўдың және олардың жумысын муўапықластырыўдың нәтийжели механизмлерин енгизиў, мәҳәлле системасында бирден-бир ҳуқықты қолланыў әмелиятын тәмийинлеў.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысын муўапықластырыў бойынша республикалық кеңеске юридикалық шахс статусын бере отырып, оны пуқаралар жыйынларының ассоциациясы түринде шөлкемлестириў нәзерде тутылмақта.

Қарақалпақстан Республикасында, ўәлаятларда ҳәм Ташкент қаласында, районларда ҳәм қалаларда дүзилген кеңеслерди болса, Республикалық кеңестиң қурамлық структуралары сыпатында шөлкемлестириў белгиленди.

Кеңеслердиң абырайын ҳәм статусын арттырыў, орынларда халық тәрепинен көтерилип атыр­ған мәселелерди атқарыўшы ҳәкимият уйымлары басшыларының итибарына жеткериў ҳәм усы мәселелерди шешиў бо­йынша олардың тиккелей қатнасын буннан былай да кеңейтиў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Бас министрине, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Баслығына, ўәлаятлар, Ташкент қаласы және ра­йон ҳәм қалалардың ҳәкимлерине тийислисинше Республикалық кеңеске, аймақлық кеңеслерге жәмийетшилик тийкарында басшылық етиў ўазыйпасы жүкленди.

Кеңеслерге жүкленген ўазыйпалардың орынланыўын нәтийжели тәмийинлеў, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысының материаллық-техникалық базасын беккемлеў, салада әмелге асырылып атыр­ған социаллық-экономикалық бағдарламаларды қаржыландырыў бойынша жумыслардың нәтийжелилигин арттырыў мақсетинде Республикалық кеңес ҳәм аймақлық кеңеслер баслықларының биринши орынбасарлары бир ўақыттың өзинде «Мәҳәлле» фондының тийислисинше республикалық басқармасы ҳәм аймақлық бөлим ҳәм бөлимшелерине басшылық етиўи ҳаққындағы баслама қоллап-қуўатланады.

Сондай-ақ, Пәрманда жасларды ана-Ўатанға муҳаббат, халқымыздың көп әсирлик дәстүрлерине ҳүрмет руўхында тәрбиялаў, мәҳәллелерде тынышлықты ҳәм татыўлықты тәми­йинлеў, кексе әўлад ўәкиллериниң жәмийетлик белсендилигин қоллап-қуўатлаў бағдарында орынларда әмелге асырылып атырған илажлардың нәтийжелилигин буннан былай да арттырыў мақсетинде Республикалық кеңесте шөлкемлестириўшилик жумыслар ҳәм методикалық мәселелер бойынша баслық орынбасары, сондай-ақ, Республикалық кеңес және аймақлық кеңеслерде жаслар менен ислесиў, диний-ағартыўшылық мәселелер, кекселер ҳәм нураныйлардың жумыслары бойынша баслық орынбасарлары лаўазымларын, пуқаралардың өзин-өзи бас­қарыў уйымларында болса, жәмийетшилик тийкарда жумыс ислейтуғын мәҳәлле пуқаралар жыйыны баслығының орынбасары — жаслар мәселелери бо­йынша кеңесгөй лаўазымын енгизиў нәзерде тутылды.

Буннан тысқары, социаллық әҳмийетке ийе мәселелерди шешиўде пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳәм мәмлекетлик және жәмийетлик шөлкемлер арасында өз-ара бирге ислесиўди күшейтиў мақсетинде кеңеслердиң коллегиаллық уйымлары қурамына тийислисинше мәмлекетлик ҳәкимият ўәкилликли уйымларының ўәкиллери, қаржы, ишки ислер, мийнет, халық билимлендириў, денсаўлықты сақлаў минис­трликлери, «Камалат» жаслар жәмийетлик ҳәрекети, «Нураный» қоры, Ҳаял-қызлар комитети, басқа да мәмлекетлик ҳәм мәмлекетлик емес шөлкемлер және олардың аймақлық структураларының басшы хызметкерлерин киргизиў мөлшерленбекте.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына жүкленген ўазыйпалардың нәтийжели орынланыўын тәмийинлеў мақсетинде мәҳәлле пуқаралар жыйыны Кеңеси қурамына пуқаралар жыйыны баслығының орынбасарларын (пуқаралар жыйыны баслығының кекселер ҳәм нураныйлардың жумыслары ҳәм жаслар мәселелери бойынша кеңесгөйлерин), аймақтағы профилактика инспекторларын, билимлендириў мәкемелери ҳәм аўыллық шыпакерлик пунктлери (шаңарақлық поликлиникалар) басшыларын киргизиў ҳәм олардың өз жумысы бойынша жылдың ҳәр шерегинде пуқаралар жы­йыны (пуқаралар ўәкиллериниң мәжилиси)на есап бериў әмелия­тын енгизиў белгилеп қойылды.

Атап өтилген тийкарғы ўазыйпаларды ҳәм жаңа нормаларды турмысқа енгизиў ушын Пәрман менен кеңеслердиң жумысын буннан былай да жетилистириў және пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларын қоллап-қуўатлаў бағдарында 37 анық илажды әмелге асырыўды нәзерде тутатуғын Комплексли илажлар бағдарламасы тасты­йықланды.

Пәрманды орынлаў шеңберинде «Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳаққында»ғы, «Пуқаралар жыйыны баслығын (ақсақалын) ҳәм оның кеңесгөйлерин сайлаў ҳаққында»ғы Өзбекистан Республикасының нызамларына ҳәм бир қатар басқа да нызам ҳүжжетлерине зәрүр өзгерислер менен қосымшалар киргизиледи.

Сондай-ақ, жуўапкер минис­трликлерге, ведомстволарға ҳәм шөлкемлерге пуқаралар жыйынларының бәнтликке көмеклесиўши районлық (қалалық) орайлары, ҳуқық қорғаў уйымлары, билимлендириў мәкемелери, қаржы ҳәм денсаўлықты сақлаў уйымлары менен өз-ара бирге ислесиўин нәзерде тутатуғын тийисли нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлер жойбарларын ислеп шығыў ўазыйпасы жүкленди.

Буннан тысқары, мәҳәлле пуқаралар жыйынларының жергиликли әҳмийетке ийе мәселелерди шешиў бойынша бийғәрезлигин тәмийинлеў, өзин-өзи бас­қарыў системасындағы артықша буўынларды алып таслаў мақсетинде қурамында мәҳәллелер дүзилген посёлка, аўыл ҳәм мәкан пуқаралар жыйынларын мәҳәлле пуқаралар жыйынларына бирлестириў ҳәм бөлиў жолы менен қайта шөлкемлестириўге қаратылған илажлар әмелге асырылады.

Пуқаралардың өзин-өзи бас­қарыў уйымларының материаллық-техникалық базасын беккемлеў, балалар спорт майданшаларын, турмыслық хызмет көрсетиў объектлерин шөлкемлестириў мақсетинде 2017-2021-жылларға мөлшерленген аймақлық бағдарламалар ислеп шығылады. Сондай-ақ, 2018-жылдың 1-декабрине шекем районлардың ҳәм қалалардың орайларында «Мәҳәлле орайы» комплекслери имаратларын үлги жойбарлар тийкарында қурыўға қаратылған илажлар әмелге асырылады.

Соның менен бирге, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына жүкленген ўазыйпалардың әмелге асырылыўына мүнәсип үлес қосқан инталы пуқараларға ҳәм жәмийетлик структуралардың ўәкиллерине берилетуғын «Маҳалла ифтихори» көкирек белгисин енгизиў нәзерде тутылмақта.

Пәрманда ҳәм оның менен тастыйықланған Комплексли илажлар бағдарламасында нәзерде тутылған илажлардың әмелге асырылыўы пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына жүкленген ўазыйпаларды нәтийжели орынлаў, олардың жумысын муўапықластырыў, мәмлекетлик уйымлар ҳәм пуқаралық жәмийети институтлары менен өз-ара бирге ислесиўин буннан былай да беккемлеў имканиятын береди.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF