Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 18:47:28, 02.07.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ШЕРНАЗАР БАҚСЫ ҲАҚҚЫНДА СӨЗ

Халықтың аўызеки әдебиятының заманнан-заманға, атадан-балаға жетиўине, халық дөретпелерин ядлап, оны өзи жасаған заман талабына сай қайта ислеп кәмине келтирип атқарып, бул өнерге өз өмирин сарп еткен халықтың жыршылары — жыраў, бақсы, қыссахан ҳәм қосықшылары болады. Мен мақаламда еки әсир жүзин көрген, қарақалпақ хал­қының тулға бақсысы Шерназар бақсы ҳаққында сөз етпекшимен.

Оның өмир жолы, жасаған дәўири туўралы илимпазларымыз тәрепинен толық материал жыйналмаған. Қарақалпақ бақсышылық өнериниң тийкарын салған Ақымбет бақсының шәкирти Шерназар Кегейли районы Қаллы жағыс бо­йынан. Ол жасла­йынан ата-анасынан жетим қалып, өзиниң туўысқан дайысы Халықназар «онлық»тың қолында тәрбия­ланған, сол дәўирдеги ең абырайлы адам болған. Шерназардың қатықулақ ҳәм аўыр минезин сезген Халықназар оны дәслеп Кегейли бо­йындағы Қара-ийшанда, еки жылдан ке­йин Халқабадтағы Ийшан қалада Юнус Қарыйға оқыўға береди. Шерназар жүдә зийрек болады. Ол имлаларды қойыўды ҳәм әдебий китапларды оқыўды жақсы көреди. Оған Муўса бақсы оқып үйрениўге көп жәрдем береди. Атам заманнан қалған жол — устаздан пәтия алмай, ҳеш бир шәкирт өз кәсибиниң маманы бола алмаған. Сонлықтан да, халық арасында кәсибин шала-шарпы атқарған адамды «устаз көрмеген» деп атайды. Устаз тутыў, оннан ибрат алыў жыраў-бақсылардың ең тийкарғы жолы болған. Ещан бақсы Шерназарға жигирма жасында шәкирт түскен. Сол ўақытлары Шерназар бақсы қырық бес жаста еди. Ол дәслеп устазы Муўса бақсының атқарған «Ғәрип ашық», «Юсуп-Ахмет», «Гөруғлы» дәстанларын оған үйретеди. Ал, өзи «Муўса сен яры», «Сен яр гедели», «Сен яр қал енди», «Дембермес», «Жети асырым», «Арыўхан», «Бозатаў», «Күнхожа», «Мухаллес» намаларын кәмине келтирип шерткен бақсы. Буны бүгинги күнде ҳеш фольк­лоршы илимпаз, халық бийкарлай алмайды. Бақсышылық өмир жолында Шерназар өзбек, қазақ, қырғыз, тәжик, қарақалпақта өз миллий сазын шертип, халықтың сүйикли намаларын дуўтарда атқарып, бизиң дәўиримизге жеткерген, еки әсирди көрген атақлы халық бақсысы.

Өмир жолы ҳаққында айтсақ, ол кеш үйленеди.  Шерназар уллы болып, исмин Дәўлетбай қояды. Дәўлетбай жаслайынан зийрек, мийнеткеш болып өседи. Ол аўыллық мектепте оқып саўат ашады ҳәм әкеси Шерназардың дуўтарын шертип үйрене баслайды. Әсиресе, қыссаханлық жолына көп бериледи. Ержете келе аўыл арасындағы отырыспаларда дәстанды саз даўысқа салып айтып көпшиликтиң нәзерине түседи. Нәтийжеде Дәўлетбай қыссахан атанады.

— Бирнеше рет республикалық жарысқа қатнастым. Радио-телевидение­ арқалы қысса оқыдым. Әкем атқарған дәстанларды ҳәзир де ядқа билемен, -дейди Дәўлетбай.

Ҳәзир жасым сексенде. Бирақ, әкемниң әрманын иске асыра алмағаны ма, әкемниң атын халқымның умытып баратыр­ғанына ашынаман. Оның аты китапларда жазылғаны менен халық арасында умытылып баратыр. Қарақалпақта ең биринши атақлы Ақымбет, Муўса, Шерназар киби үш бақсы болған. Әкемниң шәкирти Ещан бақсыдан баслап Қаражан бақсы, Әмет бақсы, Генжебай бақсы, қулласы, олардың аты мәңгилестирилип, халқымыз арасында үлкен абырай-атаққа ийе, ел арасында умытылмай халық пенен бирге жасап киятыр. Мен де әкемниң атын солар қатарында көргим келеди.

Расында да ойланатуғын жағдай, баланы әке тәрбиялайды, әке өсиреди, Ўатанға ҳадал хызметке береди, ол өз мийнети менен әкениң атын шығарыўы керек. Солай етип, қарақалпақ бақсыларының шежире кестесинде бүгинги ғәрезсизлик заманымызға де­йин жетип келген атақлы Ақымбет, Муўсадан соңғы белгили бақсы Шерназардың атын мәңгилестириў ғәрезсизлик заманымызға мүнәсип болады. Өйткени, оның халқымызға еткен хызмети, өмири Қаллы Айымбетовтың «Халық даналығы», Қабыл Мақсетовтың «Қарақалпақ жыраў-бақсылары», Яҳуда Муратовтың «Бақсы келди аўылға» китапларында көплеген тарийхый мағлыўматлар бар. Шерназар ҳақыйқат дуўтарды бүлбил етип сайратқан бақсы. Сонлықтан, ол ҳаққында халқымыз еле де тереңирек мағлыўматларға ийе болса деймиз.

Айтмурат БАЛТАМУРАТОВ,

Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген мәденият хызметкери.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF