Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 19:23:18, 02.07.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

КИТАП — БИЛИМ БУЛАҒЫ,

ямаса Президент бийлигинен кейинги ойлар

«Китап — билим булағы», - деп хал­қымыздың айтқан даналық пикирлери бизге келип жеткенше мың жыллық сынақлардан өткенлиги даўсыз. Ата- бабаларымыз китапты маңлайларына тийгизип, үйиниң ең бийик текшесинде қәдирлеп сақлап келгенин, кеңес дүзими тусында араб жазыўындағы нусқалардың барлығын «диний китаплар» деп атап, оларды услаўдың өзине сескенген үлкен жастағы әўлад ўәкиллериниң ески мийраслардан аўлағырақ жүриўге тырысқан пайытлары да болғанлығын биз жақсы билемиз.

Китап басып шығарыўды үйренген адамзаттың арғы бабалары жәмийеттиң раўажланыўына дәслепки қәдем таслаған еди, десек қәтелеспеймиз. Бүгинги заманға дейинги узақ ҳәм машақатлы жол бәлким саз ылайға ойып түсирилген дәслепки белгилер, шумер жазыўларынан басланған шығар!

Ғәрезсизлик жылларында Биринши Президентимиз Ислам Әбдиғаниевич Кәримов жаратқан раўажланыўдың «өзбек модели» арқасында елимиз дүньядағы алдынғы еллердиң қатарына қосылды. Деген менен, кейинги жылларда китап оқыў бираз пәсеңлегени, әсиресе, жасларымыз ортасында бул тенденцияның тереңлесип баратырғанлығы сөз бола баслаған еди.

Усы жылдың 12-январында Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев тәрепинен қабыл етилген «Китап өнимлерин басып шығарыў ҳәм тар­қатыў системасын раўажландырыў, китап оқыўды ҳәм китапқумарлық мәдениятын арттырыў, және үгит-нәсиятлаў бойынша комиссия дүзиў ҳаққында»ғы бийлиги өз ўақтында шығарылған ҳүжжет болып, ол китап оқыў менен байланыслы көплеген машқалалардың шешимин табыўға қаратыл­ған.

Өзбекистанда бүгинги күнде баспалар менен типография кәрханалары жетерли болып, оларда көплеп китаплар басып шығарылып атырғаны, китапханалар менен мәлимлеме ресурс орайлары, китап сатыў тармақлары бар болыўына қарамастан, бийликте келтирилгендей: «Соның менен бирге бул әҳмийетли тараўдың раўажланыўы менен байланыслы  халықтың, әсиресе, жаслардың арасында китап оқыў ҳәм китапқумарлық мәдениятын арттырыўда бир қатар машқалалар бар екенин атап  өтиў зәрүр.

Бәринен бурын, көркем, ағартыўшылық, илимий-ғалабалық, тәрбиялық, жаслардың интеллектуаллық потенциалын арттырыўға қаратылған әдебиятларды басып шығарыў, олар менен билимлендириў мәкемелерин тәмийинлеў, миллий ҳәм жәҳән әдебия­ты үлгилериниң қунлы дөретпелерин таңлаў, аўдармалаў  жумыслары пуқта ойланған система тийкарында шөлкемлестирилмеген.

Басып шығарылатуғын китапларды баспалардан аймақ­лар­ға арзан баҳаларда жеткериў,  онлайн буйыртпа бериў ҳәм мәнзилге жеткериў системасы төмен раўажланған, сондай-ақ, халыққа хызмет  көрсетиўде электрон китап түрлеринен кеңнен пайдаланыў жақсы жолға қойылмаған».

Әлбетте, бийликте бундай кемшиликлерди сапластырыў жоллары көрсетилип, китап оқыўды ғалабаластырыў, авторларды, баспаларды материаллық хошаметлеў илажлары нәзерде тутылған.

Президентимиздиң бул бийлиги қарақалпақстанлы жазыўшы-ша­йырларымыз бенен баспа хызметкерлеринде жоқары кейпият оятты. Ке­йинги жылларда авторларымызға китап шығарыў, кейин оны сатыў мәселеси машқалаға айланып қалғанлығы сыр емес. Бул машқаланы шешиўде баспаларға ҳәм авторларға жаратылатуғын қолайлылықлар қарарда: «баспаларды ҳәм жазыўшыларды қаржылай хошаметлеў, балалар әдебиятына қәнигелескен баспаларға қаржылай жеңилликлер бериў ҳәм материаллық жақтан қоллап-қуўатлаў системасын қәлиплестириў, полиграфия кәрханалары ҳәм баспа­лар­ға китап ислеп шығарыў ушын сапалы қағаз ҳәм полиграфия шийки затларын сырттан сатып алыў тәртибин жетилистириў» нәзерде тутыл­ған. Сондай-ақ, китап саўдасын жолға қойыўда: «қәнигелесген китап дүканлары ушын ўәлаят, район орайлары ҳәм қалаларда және аўылларда халық көп топланатуғын ҳәм қолай аймақлардан орын ажыратыў ямаса ижараға бериў мәселелерин қайта көрип шығыў, сатыў айланысында китап үлесиниң көлеми 70 процент­тен көп болған исбилерменлик субъ­ект­лерин айрықша статистикалық есап­қа алыў ҳәм олар­ға тийисли салық жеңилликлерин қолланыў» белгиленген.

АЛТЫН ДА, ГӘЎҲАР ДА КИТАП ИШИНДЕ

Өмир машақатлы, өмир қуяшлы,

Турмыстан түңилме, үмитти үзбе,

Алға талпыныўдан тоқтама ҳасла,

Жоғалған нәрсеңди китаптан изле.

Китапқа кеўил қой, сырлас тут оны,

Китап өмир гүли, өмир безеги,

Тынышлық дүньяның тиреги болса,

Илимниң, билимниң китап өзеги.

Үйин-үйин китап болса үйиңде,

Демек, онда дүньям жоқ деп күйинбе,

Басқа жақтан излеп жүрме байлықты,

Алтын да, гәўҳар да китап ишинде.

Базарбай АТАМУРАТОВ.

Бийликтиң бул бәнтлери баспалар менен авторларды ғана қуўандырып қоймастан, китап саўдасын раўажландырыўға түртки болады, китап саўдасындай ҳәм саўаплы ҳәм пайдалы иске қол уратуғын жаңа исбилерменлик тараўының пайда болыўына алып келеди, деген пикирдемиз.

Ҳүрметли Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев өзиниң шығып сөйлеўлеринде ҳәр дайым китап оқыў кереклиги жөнинде күйип-жанып, шын жүрегинен айтқанларын тыңлағанбыз. Усы жылдың 20-21-январь күнлери өзиниң Қарақалпақстан ға сапары даўамында Шоманай районы халқы менен ушырасып, сәўбетлесиў пайытында район орайынан «Китоб олами» китап  дүканын ашыў жөнинде усыныс пенен шыққан шоманайлы исбилерменге бул саўаплы истиң жүзеге шығарыўына тилеклеслик билдирип, оған қаржы жағынан көмек көрсететуғынлығын айтқанлығын район ҳәкими көтериңкилик пенен гүрриң етип берген еди.

Усы  сапар пайытында Өзбекистан қаҳарманы, Өзбекис­тан ҳәм Қарақалпақстан халық шайыры И. Юсупов атындағы талантлы балалар мектебиниң қурылысына барып, оны көзден өткериўи, мектеп алдына шайырдың естелигин қойыў, мектеп базасында киши баспахана қурыў, онда ҳәр қыйлы әдебиятларды, аўдарма китапларды басып шығарыў бойынша  берген көрсетпелери Президентимиздиң китапқа, китап оқыўға, шайыр-жазыўшыларға деген үлкен дыққат — итибар ҳәм ғамқорлығының айқын көриниси  болып  табылады.  Бул  мектепти  қурыў   басламасы  да  Шавкат  Мирзиёевқа тийисли болып, бул пикир  Шоманай районында Өзбекистан Президентлигине талабанның сайлаўшылар менен сайлаў алды ушырасыўы пайытында айтылған еди.

Интеллекти бай, китапты көп оқыған адам қандай иске қол урмасынан алдын ақыл — ой жуўыртып, жети өлшеп бир кесиўге умтылатуғынлығы әлле қашаннан белгили болса керек. Глобалласқан, түрли хабарлар ағымы инсанның санасын жаўлап алыўға умтылып атырған ҳәзирги заманда китап оқыў жасларымыз ушын суў менен ҳаўадай зәрүр болып тур. Әдебий көркем китапларда хал­қымыздың мың жыллық өтмиши, миллий қәдириятлары жәмленген болып, өз миллетиниң перзентимен деген адам, әлбетте, олардан хабардар болыўы дәркар.

Халықты, соның ишинде жасларымызды китап оқыўға тәрбиялаў, әлбетте, усы жерде: «оқыйтуғын жақсы китаплар бар ма, олар жазылып атыр ма!» деген орынлы саўал туўылады, олар ушын заман талаплары ҳәм оқыўшының жоқары талғамына сай бол­ған, биринши нәўбетте китап оқыўшыларды жоқары мәдениятлы инсан етип тәрбиялап, шахсты қәлиплестириўге унамлы тәсир көрсететуғын шығармалар дөретиў — биз жазыўшылардың миннети. Бул ўазыйпаны ақ жүзли — абырай менен орынлаўда, қәлем ийелери оқыўшыларымыз алдында қарыздар болып қалмайды.

Бүгинги күни китап оқыў, китап оқыўға тәрбиялаў, китап басып шығарыў ҳәм оны орынларға тарқатыў, китап саўдасын раўажландырыў, жазыўшы-шайырларымызды, баспа кәрханаларын материаллық хошаметлеў мәселелери елимизде мәмлекетлик дәрежеге көтерилген екен, ҳүрметли Президентимиз тәрепинен қабыл етилген, жоқарыда тилге алынған бийлик оған дәлил болып табылады. Демек елимизде китап басып шығарыў, китап саўдасы гүллеп-раўажланады, китап оқыў улыўма халықлық дәстүрге айланады, оған гүман жоқ.

Кеңесбай Каримов.

Қарақалпақстан Жазыўшылар аўқамының баслығы, Қарақалпақстан Республикасы  Жоқарғы Кеңеси депутаты.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF