Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 10:45:09, 25.05.2018
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

Қыз бала- болажақ ана

солай екен, оны шаңарақлық турмысқа қалай таярлаў керек

ТӘШЎИШ

Жақын әтираптағы көп қабатлы үйлердиң биринде палкер ҳаял жасайтуғынын еситкеннен кейин ананың кеўли тыныш тапқандай болды. Ол «бахты байлан­ған» қызлардың жолын ашып берер емиш. Аяғын қолына алып, көпшиликтиң мүшкилин жеңиллестирип атырған палкердиң үйин сорастырып-сорастырып, зорға излеп тапты. Екинши қабатта жасайтуғын палкердиң есигине жақынласып болмайды. Тырнадай қатарласқан нәўбетти көрип, ҳаялдың ҳүррейи ушып кетти.

­ Кейини Ким? -деди наразы пишинде.

­ Мен, -деди жасы биразға барған бир киси.


«Ҳаял адамның алдында еркеклерге бәле бар ма? Демек, дуўалары жүдә күшли болса керек? Қалай да қызымның тәғдиринде не бар екенлигин билип берсе болғаны», деп қыялынан өткерди ҳаял.

Шамасы еки саатлардан кейин оның гезеги келди. Иште жасы елиўден асқан, көпти көрген, пал ашыўдың әдисин алған ҳаял отырар еди. Сәлем-әликтен соң ол сораў нәзери менен қарады.

­ Қызым он тоғыз жас­қа қарап кетти, бир-еки жерден айттырып келди, бирақ, негедур жолы ашылмай атыр.

Палкер столдың үстине қойылған кеседеги суўға қарады, тап бир нәрсени көргендей болып, оған жүзленди...

­ Қызыңыздың бахты байланған, үлкен қулып көринди, оны ашыў керек, ­ деди ол өзине үмит көзлерин тигип отырған сәўбетлесине.

­ Растан ба, қалайынша? Буны ким ислеген екен?

­ Достыңыз да, душпаныңыз да болыўы мүмкин. Енди базарға барып, үш қулып-гилт аласыз. Оларды ашпай турып, үш жерге таслайсыз. Таслаған жериңизден топырақ алып, суўға ағызасыз. Қуда қәлесе, усы әмеллерди орынласаңыз, қызыңызға жақсы жерлерден cаўшы келеди...

Ўақыяға түсиник: палкердиң үйинен шығып, қаҳарманымыз сол әмеллерди орынлаған болса өзине. Соның менен өзин тәшўишке салып атырған машқаланың шешимин тапқандай болып, ўақтынша жеңил тартар. «Оқытыў», «дем салдырыў», «ыссы-суўық» етиў, «байланған бахтын ашыў» сыяқлы ҳәрекетлер он тоғыз жасар қыздың тәғдиринде қалайынша бурылыс жасай алады, исенгиң келмейди. Жаслықтың ең татлы демлерине енди ғана қәдем қойып атырған қызын узатып, өз ийесине тезирек тапсырыў тәшўишине түскен ананы ақлаў керек пе яки қаралаў керек пе? Қолымыздағы бес бармақ бирдей емес, бири келте, бири узын. Демек, бул сораўға жуўап та ҳәр қыйлы. Сораўдан сораў туўыладыF не ушын айырым журтласларымызда ержеткен яки бәлағат жасына жетиў қарсаңында турған қызларын ертерек өзге үйге узатыў, тезирек олардан «қутылыў» сезими ҳәм пикири үстемлик етедиЎ Буның тамыры қәйердеЎ

Еркин Нуриддинов, Низамий атындағы ТМПУ профессоры, тарийх илимлериниң докторы:

­ Дурыс, қыз бала кетеси нашар, ержеткеннен ке­йин теңи шықса өзге шаңараққа узатылыўы керек. Пикирлеў шеңбери тар, узақты көре алмайтуғын, перзентиниң тәғдирине тап мал яки буйымды сатқандай етип қарайтуғын ата-аналар да жоқ емес, олар менен бәсекилесиў пайдасыз. Бул тайпадағы шахслар ерте заманлардан қәлиплескен қыз баланы ертерек өз ийесине узатсам, тыныш ҳәм қәтержам жүремен деген түсиниктиң қулына айланған.

Ески замандағы көз-қараслардың айырым заманласларымыздың санасына беккем орналасып алғанын ҳасла кеширип болмайды. Өтмиш артта қалды, бүгин прогресс себепли өзгерип ҳәм жаңаланып баратырған турмыс тәризине бойсынбаўдың илажы жоқ. Ең дәслеп, жәмийетимиз нызамларында ҳаял адамның тутқан орнын ҳәм ролин арттырыў, өз-ара теңликти орнатыў айрықша әҳмийетке ийе. Заманның талабы сол, шаңарақ қурған жаслар «арба»ны бирдей тартыўы керек. Жәҳән көлеминде глобалласыў процесиниң тезлесиўи, түрли информациялық ҳүжимлердиң кескин түс алыўы, мәнаўий қәўиплердиң күшейиўи шаңарақ деп аталған сырлы қорған ийеси ­ еркекти қыйнап қойыўы ҳеш гәп емес. Бундай шараятта оған бир өмирлик жупты ҳалалы жәрдемге таяр турыўы керек. Егер ҳаял саламат, бир кәсип-өнер ийеси, шаққан, исбилермен, ақыллы болса, шаңарақтың үлкен тирегине айланады. Керисинше, бояўбос, бағынышлы, еби жоқ, ериниң қолына қарап отыр­атуғын, оның үстине перзент тәрбиялаў ушын жетерли уқыпқа, тәжирийбеге ийе болмаса, турмыслық мөлшерди дурыс ала билмесе, апатшылықтың бәри усыннан басланады.

Өмирде нелер болмайды, еркек киси апатшылық жүз берип, төсекке жатып қалса, тап­қан-тутқанының берекети қашса, қолында дипломы я өнери жоқ болған ҳаял кимге шағынады, кимнен үмит күтедиЎ Мен усы мазмундағы сораўларды сабырсыз, қарысты үлкеннен алып билмейтуғын, ана сүти аўзынан кетпеген қызын турмысқа бериўге асығып атырған ҳүрметли ата-аналарға бергим, жуўапларын тыңлағым келеди...

Ҳақыйқатында да, өзбек хал­қы қыз баланы дүньяға келген күннен баслап ақ жуўып, ақ тарайды. Бул оның физикалық жақтан саламат болып ержетиўин тәмийинлейди. Әйне усы мақсетти алдына қойған «Саламат ана ­ саламат бала» мәмлекетлик бағдарламасынан орын алған көплеген әмелий илажлардың орынланыўы ғәрезсиз журтымызды социал-экономикалық жақтан раўажландырыўдың тийкарғы факторларының бири сыпатында айрықша әҳмийетке ийе болмақта. Физикалық ҳәм мәнаўий жақтан бәркамал әўлад ­ журттың үлкен таянышы. Журтбасшымыздың 2009-жыл 13-апрельде жәрияланған «Ана ҳәм бала саламатлығын қорғаў, саламат әўладты қәлиплес­тириўге байланыслы қосымша илажлар ҳаққында»ғы, сол жылдың 4-июлинде қабыл етилген «2009-2013-жылларда халықтың репродуктив саламатлығын беккемлеў, саламат баланың туўылыўы, физикалық ҳәм мәнаўий бәркамал әўладты камалға келтириў бағдарындағы жумысларды еле де күшейттириў ҳәм нәтийжелилигин арттырыў илажлары ҳаққында»ғы қарарларында мине усы мақсеттиң реал ҳәм ҳақыйқый көринисин көремиз.

Статистикалық мағ­лыўмат: 18 жасқа шекем перзент көрген ҳаяллардың нәрес­телери арасындағы өлиўшилик ҳалатлары 20 жастан кейин ана болған ҳаяллардыкине қарағанда көбирек ушырайды.

Бақланып атырған унамсыз ҳәдийсе ­ қызларды ерте турмысқа узатыў көпшиликти тәшўишке салып атырғанының басқа да себеплери көп. Ерли-зайыплының бала күтими, шаңарақлық машқалаларды шешиўдеги тәжирийбесизлиги себепли ажырасыўлар көп. Бундай шаңарақларда тәрбияланып атырған балалардың арасында кеселлениў ҳәм өлиўшилик ҳалаты жоқары. Усы актуал машқалаға социаллық, ҳуқықый, руўхый-мәнаўий, медициналық, диний көз-қарастан қараў ҳәм талқылаў лазым болады.

ҚЫЗ БАЛА КӘСИП-ӨНЕР ИЙЕСИ

БОЛЫЎЫ ЛАЗЫМ

(Жәмийетлик талап)

Ата-бабаларымыз қыз балаларға қарата «сепли болғанша епли бол» деген нақылды қолланған. Өзге үйге узатылған қыз епли, қолынан жумыс келетуғын болса бахтын тапқан, керисинше жағдайда болса, өмирлик жолдасының, қәйин ене, қәйин атасының наразылығына ушыраған, басына нәлет таслары жаўдырылған.

Цивилизация әсиринде ата-бабаларымыздың турмыс тәризине сиңип, бизге шекем жетип келген талап ҳәм исенимлер жәмийетлик-сиясий көриниске ийе болмақта. Қыз бала ­ болажақ ананың жәмийеттиң белсенди ҳәм саналы ағзасы болыў, билим алыў, талантын көрсетиў, өз қәлеўине бола кәсип-өнер таңлаў ҳәм ийелеў сыяқлы ҳуқық ҳәм еркинликлери нызамларымызда белгилеп қойылған. Олардың улыўма орта билимнен кейинги басқышта ­ орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў дәргайларында билим ҳәм өнер ийелеўи ушын кең имканиятлар жаратылған. Мине усы мақсетлерде ашылған 141 лицей, 1396 кәсип-өнер колледж­лери ул-қызларымызды бийғәрез турмысқа таярлаў процесинде әҳмийетли роль ойнамақта.

Бақлаўлар ҳәм статистикалық мағлыўматлар орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў системасы мәкемелеринде оқыйтуғын қызлардың белгили бир процентиниң турмыс­қа ерте, яғный, биринши-екинши басқышларда-ақ шығып кетиўи нәтийжесинде олардың оқыўы шала қалғанлықларын көрсетпекте. Хош, үш жыллық орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў бас­қышын толық ийелемей турып, тәғдири жол ортада қалған, буның үстине шаңарақлық турмыс ҳаққындағы түсиниклери писип жетилмеген 16-18 жастағы қыз бала қала­йынша бир үйдиң бийкеси бола алады, қалайынша бала тәрбиялайды? Мәселе сол дәрежеде әҳмийетли, қыз баланы ерте турмыс қурыўға мәжбүрлеў ҳәм буны әмелге асырыўдың ҳеш бир ақлайтуғын тәрепи жоқ. Бул ҳаққында Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги Орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў орайының мәнаўий-этикалық тәрбия бөлиминиң бас қәнигеси Орал Зиеев мынадай пикир билдиреди...

­ Журтбасшымыздың көплеген шығып сөйлеўлеринде, баянатларында саламат ҳәм бәркамал әўладты қәлиплестириў, миллет генофондын жақсылаў, әсирлер даўамында бизге шекем жетип келген үрп-әдет ҳәм салт-дәстүрлердиң унамлы тәреплерин ийгиликли мақсет жолында пайдаланыў идеясы ортаға тасланбақта. Улыўма мәмлекетлик характердеги бул стратегиялық идеялар нызамларымыздың мазмунына сиңдирилген. «Билимлендириў ҳаққында»ғы Нызам, Кадрлар таярлаўдың миллий бағдарламасында ҳәр бир шахстың улыўма орта билимнен кейинги дәўирде мәжбүрий-ықтыярлы тәлим-тәрбия алыўы белгилеп қо­йылған. Мәмлекетимизде 1537 орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў мәкемеси хызмет көрсетпекте. Оларда жәми 1 717 874 оқыўшы тәлим алмақта. Соннан 48,7 проценти қызлар.

Айырым кәсип-өнер колледжлеринде оқыйтуғын қызлардың оқыўды тамамламай турып некеден өтип атырғаны ҳаққында еситемиз. Бул жүдә ашынарлы ҳалат. Орта арнаўлы кәсиплик билимлендириў аймақлық басқармаларының жуўапкерли хызметкерлерине қыз баланы шаңарақлық турмысқа ҳәр тәреплеме ­ физикалық жақтан саламат, сана-сезими жетик, руўхый бай етип тәрбиялаў мәселеси айрықша бағдар етип белгилеп берилген. «Саламат турмыс тәризи тийкарлары», «Шаңарақ психологиясы», «Мәнаўият сабақлары»нда қыз баланың жәмийетшилик арасында өзин тутыўы, шаңарақлық турмыста нелерге итибар бериўи кереклиги ҳаққында жол-жоба көрсетиледи. «Жас шаңарақ қурыўшылар мектеби» сабақлары қәнигелер менен биргеликте турақлы рәўиште шөлкемлестириледи. «Дилбар қызлар» дөгереги ҳәр бир колледж ҳәм лицейде өз ҳәрекетин баслады. Республика Ҳаял-қызлар комитети, «Мәҳәлле» қайырқомлық қоры, «Камалат» жаслар жәмийетлик ҳәрекети, «Шаңарақ» илимий-әмелий орайы, Денсаўлықты сақлаў минис­трлиги ҳәм олардың орынлардағы бөлимлери менен биргеликте билимлендириў мәкемелеринде ерте турмысқа шығыўдың социаллық, ҳуқықый, медициналық жақтан унамсыз ақыбетлери ҳаққында семинар, дөгерек сәўбетлери ҳәм ушырасыўлар шөлкемлестирилмекте.

ПУҚАРАЛЫҚ ҲУҚЫҚЛАРЫ

ҲАҚҚЫНДА ЮРИСТ

НЕ ДЕЙДИЎ

(Ҳуқықый көз-қарас)

Насиба Маҳматқулова, Самарқанд қалалық неке үйиниң баслығы:

­ Дурыс, «Шаңарақ» кодексинде неке мүнәсибетлери тәртипке салынған болып, қыз бала 17 жаста турмысқа шығыўы, ер бала 18 жаста үйлениўи мүмкин. Неке жасына жетпеген пуқаралардың шаңарақ қурыўы мүмкин емес. Көплеген кеўилсиз ҳәм унамсыз ўақыялар неке жасын узайттырыўдың мақсетке муўапықлығын көрсетпекте. Неке қурыў ықтыярлы болып, ерли-зайыплы өз разылығын еркин билдириў ҳуқықына ийе. Некеден өтиўге мәжбүрлеў нызам менен қадаған етиледи. Тилекке қарсы, неке жасына жетпей турып турмыс қурып атырған қызлар кейин ала өз пуқаралық ҳуқықларын терең аңлайтуғын бир дәўирде қәте ислегенликлерин түсинеди. Ең ашынарлысы, шаңарақлық турмыстың түрли машқалаларына дус келгенде олар билим алыў, кәсип-өнер ийелеў имканиятларынан жуда болады. Туўылған нәрес­тесине гүўалық алыўда қы­йыншылықларға ушырайды. Жыл басынан берли неке үйимизде 586 жаңа шаңарақ дизимнен өтти. Әлбетте, алтын босағада турған жасларға бахыт тилеймиз, қоса қарысын деп дуўа етемиз. Ерте шаңарақ қурыў, жақын ағайинлер некеси, саламат перзентлерди дүньяға келтириў бойынша түсиндириў жумыслары алып барылады.

ӨЗИ САЛАМАТ БОЛСА, З:РИЯТЫ ДА САЛАМАТ

(Медициналық тәрепи)

­ Жоқары мағлыўмат ийелеп, өз тараўым бойынша ислеп атырман. 25 жасымда турмысқа шықтым, ҳәзир ана болыўға өзимди ҳәм руўхый, ҳәм физикалық жақтан таярлап атырман. Тойымыз өткеннен кейин дайымның колледжде оқыйтуғын qu жасар қызын да бай шаңараққа узатты. Оны өзим менен салыстырып, үлкен айырмашылықтан жүрегим арқама тартып кетти. 17 жас ­ 25 жас. Мениң нәзеримде, ол еле жүдә жас, шаңарақлық турмыс ҳаққындағы түсиник ҳәм көз-қараслары оғада шекленген еди. Арадан көп өтпей дайымның қызы қайтып келди. Еситиўимше, үй жумысларын еплей алмас екен, жақсы раўажланбай қалғаны ушын ҳәмилесин алып таслапты. Ериниң, қәйин ене, қәйин атасының талаплары оған қызлық турмысына қарағанда аяўсызырақ болып түйилген. Сиңлимниң тәғдирине, жас өмирине ашынаман. Ҳаслында буған оның ата-анасы айыплы емес пе? -деп гүрриң етеди жас келиншеклердиң бири.

Бундай реал ҳәдийселерди ҳеш ким бийкарлай алмайды. qoor-жылы туўылып, колледж­диң екинши курсында оқыўын даўам еттириўи мүмкин болған жигербентин асығыслық пенен узатыўға қарар етип, тез арада өкинип атырған ата-ана айыпты өзинен излесин. Егер олар қызының физикалық-руўхый жақтан жетилисиўин күткенде жағдай басқаша түс алар еди. Хош, qu жасында келин бол­ған жас қыздың ҳәмилеси не ушын саламат раўажланбағанЎ

Шаҳноза Султанова, Ташкент қалалық Денсаўлықты сақлаў бас басқармасы медицина-санитария бирлеспесине қараслы 2-санлы орайлық поликлиника гинекологы:

­ Шыпакер сыпатында қызларын 16-18 жас аралығында ерге берген ата-аналардың ҳәсиретлерин тыңлаўыма туўра келеди. Шынында да, бул жастағы қызларымызда бирлемши жынысый белгилер жетилген болса да, екилемши жынысый белгилер еле раўажланыў басқышында болады. wq-wu жас аралығында турмыс қурған қызларда болса ҳәм физиологиялық, ҳәм руўхый ҳалат нормал кешеди. wi-e0 жаста ҳәм оннан кейин турмысқа шығыў қыз балада сезилерли қыйыншылықлар туўдырады. Өзге шаңараққа келин болып түскеннен кейин қыз баланың организминде түрли физиологиялық өзгерислер гүзетиледи. !детте оның организминде кемқанлық ҳәм басқа да гормонал өзгерислер жүз береди, иммунитети азайып кетеди, қалқан тәризли безиниң нормал ҳалаты бузылады. Мине усындай пайытта көплеген унамсыз ақыбетлер жүз бериўи мүмкин. Ҳәмилениң жақсы раўажланбаўы яки түсип қалыўы, азанғы ҳәм кешки токсикоз, мүддетинен бурын туўыў, туўыў мүмкиншилигиниң төменлиги, жолдастың жетиспеўшилиги, түрли дефектлер болыўы ҳәм басқалар. Экс­трагенитал ақыбетлер көбинесе туўыўды физиологиялық, яғный, тәбийғый жол менен емес, бәлким, операция усылында әмелге асырыўға мәжбүр етеди. Бундай ҳалатта жас келиншек өзин тиклей ме, нәрестеге қарай ма, үй жумысларын атқара маЎ Көрип тур­ғаныңыздай, машқалаға медициналық жақтан үстиртин қараў ҳәтте саламат анадан да саламат әўладтың дүньяға келиўине тосқынлық етеди. Сыр емес, айырым қызлардың дене тәрбиясы сабақларына турақлы қатнаспаўы ақыбетинде олардың қәдди-қәўмети ҳәм төс сүйеклери нормал раўажланбай қалады. Айырымларының ҳәдден тыс тар, денесин толық жаўмайтуғын келте кийимлер кийиўи олардың жынысый ағзаларына унамсыз тәсир көрсетеди.

ҚЫЗЫМ, МӘНАЎИЙ ДҮНЬЯҢ ҚАЙ

ДӘРЕЖЕДЕ

(Руўхый-

психологиялық тәрепи)

Келин болыў босағасында турған қыз баланың әдеп-икрамы, ис-ҳәрекетлерине қарап, мәнаўий дүньясына баҳа бериледи. Егер ол руўхый жақтан өзин тәрбиялаған болса, шаңарақлық турмысқа тез бе­йимлеседи. Психологлардың пикиринше, qu-qi жаста турмыс қурған қыз балаларда ҳәмиледарлық ҳәм туўыў процесслериниң физикалық жақтан аўыр кешиўинен тысқары, тез-тез ҳалдан тайыў, ақшамлары турып, балаға қараўға күш-қуўатының жетиспейтуғынлығы гүзетиледи. Жас қыздың организми туўыўдан кейин қайта тиклениўи мүмкин, бөпениң астын алмас­тырыў, аўқатландырыў, жөргекке ораў, таза ҳаўада айландырыў, шомылдырыў сыяқлы жумысларды да бир әмеллеп орынлайды. Бирақ, усы орында жас аналардың руўхый-эмоционал тәрептен шаңарақлық турмысқа таяр емеслиги аттың қасқасындай көзге тасланып турады.

Рахима Турақулова, республикалық «Шаңарақ» илимий-әмелий орайының илимий қәнигеси:

­ Қызларын асығыслық пенен узатып атырған ата-аналар өзлерин мисли нурлы мәнзилге умтылғандай сезеди. Еле жаслықтың шийрин демлерин басынан кеширмеген қызлардың өмиринде болса пүткиллей өзгеше дәўир басланады. Ең дәслеп, билим алыў имканияты шекленеди. Келин болып түскен үйине материаллық-мораллық ҳәм руўхый бағынышлылық, өзин жалғыз сезиў, руўхый тең салмақсызлық, тәсиршеңлик, қарар қабыл етиўде екилениўшилик, гүманланыў, туўыўдан оғада қорқыў сыяқлы ҳалатлар гүзетиледи. Бундай қызлар перзентине, өмирлик жолдасына қарағанда досларына көбирек қызығады, ата-анасының баўырында кешкен демлерин күсейди... Қыз бала wq-ww жас­қа жеткенде ғана бас мийи толық раўажланып болады, физикалық ҳәм психологиялық ҳалаты турақласады. Демек, аналық бахты ушын идеал дәўир басланады.

Қызлардың саламат аналық, шаңарақлық турмыс ҳаққындағы түсиниклерин үйрениў мақсетинде wry оқыўшы ҳәм студент қызлар арасында арнаўлы сораўнама ҳәм изертлеў өткерилди. Респондентлеримизге «Қызлар неше жаста турмыс қурыўға таяр боладыЎ» деген мазмунда сораў тарқатқанымызда, tq,o процент лицей оқыўшысы qo-w0 жасты көрсеткен. tq,q процент студент қыз болса wq-ww жасты мақсетке муўапық деп белгилеген. Процентлерди тал­қылағанымызда, ерте турмыс­қа шығыўды қызлардың қәлемей атырғаны аян болады, бул оларға қарағанда турмыслық тәжирийбеси жетерли, шаңарақлық турмыстың барлық уңқыл-шуңқылларынан хабардар ҳүрметли ата-аналарымыздың қәлеўине айланбақта. Мине усындай бос қыяллар ақыбетинде социаллық маш­қалалар да келип шықпақта. Еле жас ерли-зайыплы арзымас мәселелерди шешиўде тәжирийбесизлиги себепли қарсылықларға барып, шаңарақлардың бузылыўына себепши болмақта. Адамлардың тәғдиринде бундай бийпарқ мүнәсибетте болыў, сөз жоқ, жәмийетимиздиң раўажланыўында да үлкен тосқынлық болып табылады.

ИСЛАМ

ТӘЛИЙМАТЫНАН БИР ПИКИР

(Диний көз-қарас)

Дүньяда ҳәмме нәрсе жуп етип жаратылған: ай ҳәм қуяш, жер-аспан, еркек-ҳаял, унамлы ҳәм унамсыз, ыссы ҳәм суўық. Олардың ҳәр бири екиншисине түрли жақтан байланыслы етип қойылған.

Раҳматуллаҳ Сайфуддинов, Ташкент қаласындағы «Хожа Аламбардор» жомеъ мешитиниң имам-хатиби, «Жыл имамы - 2011» таңлаўының жеңимпазы:

­ Ислам дининде неке ­ бул Алланың әмири, пай­ғамбар (с.а.ў.)дың сүннетлери менен гүўалардың алдында жүзеге келетуғын муқаддес байланыс қуралы. Жуплық саналған еркек ҳәм ҳаялдың неке шынжырлары себепли бир үйде, бир шаңарақта тыныш-татыў, аўызбиршиликте жасап кетиўи, бара-бара бири-бирисиз өмирди көз алдына келтире алмаслығы, нәсилдиң даўамлылығын тәмийинлеп жасаўы, ҳақыйқатында да Жаратқанның шеберлиги ҳәм ҳикметинен дерек береди. Ислам дининде мәжбүрий неке қараланады. Еки жастың разылығы әлбетте, соралады.

Мәмлекетимизде шаңарақ қурыў некеден өтиў мәресиминен басланады. Еки жас­тың некеси ПҲАЖ бөлими тәрепинен рәсмийлестириледи. Бирақ, айырым ата-аналар бул дәстүрди бузып, неке жасына жетпеген қызларын ҳәм улларын шаръий некелеп, нызамға қайшы ис тутпақта. Тилекке қарсы, айырым имамлар, ата-аналар жәмийет ҳәм нызам алдындағы ўазыйпаларын умытып қоймақта. Жомеъ мешитимизге некеден өтиў ушын келетуғын ҳәр бир келин-күйеўден биринши гезекте ПҲАЖ бөлиминиң гүўалығы ҳәм шахсын тастыйықлаўшы паспорт соралады. «Шаръий некени белгилеў дәптери»не келин-күйеўдиң исми-шәрипи, мәнзили, паспорт сериясы ҳәм номери, гүўалар шахсы ҳаққындағы барлық мағлыўматлар жазып қойылады. Некеси оқылған жасларға Өзбекстан мусылманлары идарасының арнаўлы гүўалығы бериледи.

Жәмийет мыңлап ҳәм миллионлап шаңарақлардың биригиўинен қуралар екен, бул киши қорғанда турақлы орталық ҳүким сүрсе, саламат әўладлар дүньяға келеди, мәмлекеттиң тынышлылығы ҳәм турақлылығы тәмийинленеди, демек, журт гүллеп-жаснайды. Шаңарақлардың беккемлиги болса жуплықта үлкен роль ойнайтуғын қызларымыздың ҳәр тәреплеме бәркамаллығына байланыслы. Жоқарыда келтирилген түрли тараў қәнигелериниң пикир-усынысларында да усындай жуўмақ сезилип турыпты. Солай екен, болажақ аналар ­ қызларын ҳәр тәреплеме шаңарақлық турмысқа таяр болған гезде ғана өзге үйге узатыў керек екенлигин ҳәр бир ата-ана аңлап жетиўи шәрт.

Ҳулкар ТЎЙМАНОВА.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF