Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 15:09:37, 23.08.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

 

ИНФОРМАЦИЯЛЫҚ ҚӘЎИП — ГЛОБАЛЬ МАШҚАЛА

Әлбетте, сөз еркинлиги, баспасөз еркинлиги болмаған мәмлекетте демократия да, раўажланыў да болмайды. Себеби, ғалаба хабар қураллары жәмийетлик турмыстағы ҳәр қыйлы машқалаларды сәўлелендириўде, олардың нәтийжели шешимлерин табыўда, халықтың дыққат-итибарын қаратыўда ҳәм мәмлекетлик шөлкемлердиң ҳәрекетлерин бақлап барыўда усы баспасөз еркинлиги принциплерине сүйенип ҳәрекет етеди. Бул ҳаққында Президентимиз И.Ә.Кәримов өзиниң бир қатар шығып сөйлеўлеринде тоқталып өтип: “Ҳақый­қый баспасөз еркинлиги болған жерде ғана журналистика ҳәкимият пенен халық арасында байланыс механизми бола алады”, деп көрсетеди.


 

Ал, айырым шет елли журналистлердиң (мәселен Дэвид Уэбстердиң) пикиринше: “Баспасөз еркинлиги жалған, өтирик-өсекке тийкарланған, қәўипли, адамларда ғәзеп оятыўшы мағлыўматларды өз ишине алыўы менен машқалаларды келтирип шығарады”. Демек, еркинлик белгили дәрежеде информациялық қәўип мәселелериниң пайда болыўына тийкар да болады. Буны бийкарлаў қыйын, себеби, биз бүгинги жасаў шараятымызда жийи ушыратып та жүрмиз. Сонлықтан да, ғалаба хабар қуралларының, соның ишинде баспасөздиң еркин майданға айланып барыўы қабыл етилген нызам ҳәм қарарлар тийкарында әмелге асырылады. Усылардың тийкарында журналистика тараўында жасларымыздың санасына ғәрезсизлик идеясын сиңдириў, тарийхый мийрасларымызды үйрениў, миллий қәдириятларымызды үгит-нәсиятлаў, бүгинги дәўир ҳәдийселерин терең ҳәм ашық айдын анализ етиўдей жуўапкершиликли ўазыйпалар мақсетке муўапық алып барылмақта.

Солай болса да биз гейбир көринислерге көз жумып қарай алмаймыз. МӘселен, мазмуны жағынан ҳәр қыйлы болған интернет мағлыўматларының инсан психологиясына тәсири, қол телефонлары арқалы тарқалып атырған хабарлар, реклама ҳәм клиплер ҳәм тағы басқа көринислердеги информа­циялардың жәмийетшиликке тарқалыўы. Әлбетте, инсанның информация алмай, адамлар менен қарым-қатнаста болмай жасаўы мҮмкин емес. Ҳәр күни дерлик онлап, жҮзлеп мағлыўматларды қабыл етиўге туўра келеди. Себеби, ҳәзир биз информация ағымы тезлескен, жер шары халқының барлық жасаў шараятын, қала берсе, пүткил раўажланыў тәризин өзгерте алатуғын информация техноло­гиясы жүзеге келген бир дәўирде жасап атырмыз. Мағлыўматларға қарағанда, XXI әсирде жумыс ўақтының ярымынан көби информация алыў, оларды сақлаў, қайта ислеў ҳәм тарқатыўға сарп­ланады екен. Ал, соңғы 50 жыл даўамында дҮньяға информацияларды таратыў тезлиги 300 мың мәртеге ас­қан, баҳасы болса 1000 мәртеге арзанлады. Бул процесс еле де тезлик пенен даўам етпекте. Демек, усындай информациялар ағымы тезлескен бүгингидей дәўирде қалыс ҳәм ҳақыйқатшыл информацияларға зәрүрлик туўылады. Информация қаншелли қалыс болса, соншелли исенимли болады. Баспасөз қаншелли еркин болса, соншелли көп ҳәм терең мазмунлы пикирлер минберине айланады. Демек, глобалласыў дәўиринде жүзеге келип атырған информациялық қәўипти - надурыс пикирден алдын ҳақыйқый, алағадалы информациялардан алдын фактлы, мағлыўматларды өз ўақтында жеткериў арқалы кемейтиў мүмкин. Бизиңше, усы ғана ҳақый­қый демократиялық еркин баспасөзге ҳәм жәмийеттиң раўажланыўына тийкар болады.

Инсан жәмийеттен, дүньядан бөлинип жасай алмайды. Инсанлар менен қарым-қатнас, байланыс орнатпай отыра алмайды. Хабар еситпей, мағлыўмат алмай тура алмайды. Бирақ, бул мағлыўматлар оның өзиниң психологиясына кери тәсир жасап, тҮсиниклерин кери бурмалаўға жол қоймаўы керек. Бул ҳәзирги информацияласқан жәмийет босағасында жасап, өмир сүрип атырған адамлардың тийкарғы ўазыйпасына айланыўы керек. Ҳеш ким тыныш турмысты, ашық аспанды, қала берсе руўхый саламатлықты қолы менен жасап алмайды. Буның ушын ҳәр бир инсан өзинде кийиниў мәденияты, сөйлеў мәденияты, аўқатланыў мәденияты, медициналық мәденият сыяқлы түсиниклер қатарында информациялық мәдениятты да қәлиплестириўи керек. Яғный, информация дүньясынан жәмийетлик раўажланыўға ҳәм жеке өзине хызмет етиўши мағлыўматларды таңлап алыў барысында тыянақлы билимге, оларды таңлап алыў барысында тәжирийбеге ийе болыўы ҳәм усы иммунитетти өзине қәлиплестириў дәўир талап ететуғын әҳмийетли ўазыйпалардың бири болып есапланады.

З.ОРАЗЫМБЕТОВА,

ҚМУ журналистика кафедрасының доценти, филология илимлериниң кандидаты.

Н.ТУРДЫБЕКОВА,

ҚМУ журналистика қәнигелигиниң 4-курс студенти.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF