Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 13:41:51, 26.05.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

БАРЛЫҚ РЕФОРМАЛАР ИНСАН ҲӘМ ОНЫҢ МӘПЛЕРИ УШЫН

Өзбекистан Республикасы Президентлигине талабан Хатамжон Абдурахмонович Кетмоновтың Қарақалпақстан Республикасы сайлаўшылары менен ушырасыўындағы

БАЯНАТЫ

Ассалаўма әлейкум, ҳүрметли мәжилис қат­насыўшылары!

Қәдирли сайлаў­шы­лар!

Бүгин биз сизлер менен усы жылдың 4-декабрь күни мәмлекетимизде болып өтетуғын Өзбекистан Республикасы Президенти сайлаўы алдынан ушырасып турмыз.

Бәршемизге мәлим, сайлаў — халықтың ерк-ықрарын жүзеге шығарыўдың жоқары көриниси, мәмлекетлик ҳәкимият уйымларын демократиялық тәризде шөлкемлестириўдиң тийкары болып есапланады.

Усыннан келип шығып, айтыўымыз мүмкин, бул сия­сий процессте халқымыз Өзбекистан таңлаған демо­кратиялық ҳуқықый мәмлекет ҳәм күшли пуқаралық жәмийетин қурыў, социаллық-сиясий турмыстың барлық салаларындағы реформаларды және де тереңлестириў жолына садықлығын және бир мәрте көрсетеди.

Себеби, ғәрезсизлик жылларында пуқаралардың өз ерк-ықрарын еркин билдириўи ушын дүньяда улыўма тән алынған нормаларға муўапық сайлаў системасы қәлиплестирилди.

Сондай-ақ, заманагөй ҳуқықый демократиялық мәмлекет ҳәм ашық пуқаралық жәмийетин қурыў, базар қатнасықларына тийкарланған жаңа экономиканы жүзеге келтириў, барлық реформалар инсан ҳәм оның мәплери ушын, деген сүреннен келип шыққан ҳалда, күшли социаллық сия­сатты әмелге асырыў бағдарындағы таң қаларлық жумысларды бүгин атап өтиўимиз орынлы саналады.

Булардың барлығы, ең дәслеп, мәмлекетимиз ғәрезсизлигин сақлаў ҳәм беккемлеў, ел тынышлығы, халықтың пәраўанлығын тәмийинлеў, пуқаралар ҳәм миллетлераралық татыўлықты, социаллық турақлылықты сақлаў, бир сөз бенен айтқанда, Өзбекистанның баслы стратегиялық мақсети — раўажланған мәмлекетлер қатарына кириў, жәҳән жәмийетшилигинде мүнәсип орнын ийелеўге қаратылған ийгиликли мақсетлерди әмелге асырыў ушын беккем тийкар болмақта.

Ең әҳмийетлиси, халқымыз ҳәм келешек әўладымыз ушын мүнәсип турмыс дәрежесин ҳәм сапасын тәми­йинлеў бағдарындағы бундай кең көлемли реформалар елимиздиң барлық аймақларында, толық мәниде өзиниң көринисин тапты.

Буның тастыйығын Қарақалпақстан Республикасы мысалында да айқын көриў мүмкин.

Әмиўдәрьяның төменги бөлеги, Арал теңизиниң қубла жағасында жайласқан Қарақалпақстан бир тәрептен Қарақум саҳрасына тутасқан болса, екинши тәрепинде Үстирт тегислиги, және бир тәрепинде болса Қызылқум саҳрасы ен жайған.

Ғәрезсизлик жылларында бул үлкеде Орайлық Азия­да бирден-бир, саҳра қойнындағы әжайыбат — Қоңырат сода заводы, Хожели шийше заводы, «Орайлық Азия безеў таслары» қоспа кәрханасы, Қоңырат карбид, Нөкис мрамор ҳәм кабель заводлары сыяқлы заманагөй өндирис объектлери иске түсирилди. Аймағының үлкенлиги бойынша Өзбекистан Республикасы регионлары ишинде биринши орында туратуғын қарақалпақ диярының экономикасы да барған сайын раўажланып атырғанлығын айрықша атап өтиў лазым.

Соның ишинде, өз жумысын 2006-жылы баслап, дәслеп жылына 100 мың тонна кальцийлестирилген сода ислеп шығарған Қоңырат сода заводы бүгинги күнге келип, жылына 200 мың тонна экспортқа мөлшерленген өним ислеп шығарыў қуўатына ийе болмақта.

Сондай-ақ, Үстирт газ-химия комплексиниң иске түсирилиўи болса, жылына 4,5 миллиард куб метр тәбийғый газды қайта ислеў есабынан 3,7 миллиард куб метр газ, 387 мың тонна полиэтилен, 83 мың тонна полипропилен ҳәм басқа да қымбат баҳалы өнимлер ислеп шығарыў имканиятын береди.

Бүгинги күнде республика пайтахты — Нөкис қаласынан баслап, район орайлары, қала ҳәм аўыллар, ҳәтте, ең шетки аўылларға шекем ҳәр тәреплеме өзгерип, раўажланып бармақта.

Бундай табыслардың тийкарғы факторы саҳра қуяшы, қурғақ ҳәм ызғырық самалларда тапланған, аўыр тәбийғый шараятта да өз елиниң топырағын көзине сүрме етип, келешекке исеним менен жасап атырған Қарақалпақстан халқы болып табылады, Әлбетте, ғәрезсизлик жылларында Онесия Саитова, Алланияз Өтениязов, Төлепберген Қайыпбергенов, Ибрайым Юсупов, Ағытай Адилов, Ғайратдин Хожаниязов, Сәрсенбай Сейтназаровлардың «Өзбекистан Қаҳарманы» ең жоқары атағына мүнәсип болғаны, бир қатар пидайы инсанлар мәмлекетимиздиң басқа да орден ҳәм медальлары менен сыйлықланғаны тегин емес.

Атақлы қарақалпақ ша­йыры Ибрайым Юсупов «Қарақалпақты көп мақтама көзимше» деген болса да, бүгин биз сизиң көзиңизге қарап турып, қарақалпақ халқының саҳра кеңлигин ҳәм даналығын өзинде жәмлеген, кеңпейил, туўры сөз, мәрт халық екенлигин айрықша атап өтпекшимиз.

Сол уллы шайырымыз айтып өткениндей, ийниндеги шапанын шешип басқаға кийдиретуғын, өзи жаяў қалса да жал­ғыз атын мийманға сойып беретуғын, кеўли ашық, миймандос халық дүньяның басқа ҳеш бир жеринде болмаса керек. Ямаса Өзбекистан Қаҳарманы, марҳум Алланияз Өтениязов сыяқлы өмири даўамында мүтәж шаңарақларға өз қоллары менен 40 тан аслам үйлер қурып берген, бир неше мектеп, бақша, емлеўхана ҳәм китапханалар қурған, бағлар жаратып қалдырған қайыр-сақаўатлы инсан және қай жерде бар?! Бир сөз бенен айтқанда, булар — шын мәнидеги, ҳақый­қый қаҳарманлық сана­лады!

Қарақалпақ халқының өзине тән қәсийетлери ҳаққында сөз еткенде, бундай халық өз ана журтының келешегине байланыслы болған ҳәр бир мәселеге жанкүйерлик пенен мүнәсибетте болатуғыны гүмансыз екенине исеним пайда етемиз.

Атап айтқанда, алдымызда турған сайлаў процесинде де қарақалпақстанлылар жоқары дәрежеде белсендилик көрсетип, өзлериниң ерк-ықрарын билдиретуғынына гүман жоқ!

Ҳүрметли мәжилис қатнасыўшылары!

Өзбекистан Республикасы Президенти сайлаўы мәмлекетимизде демокра­тиялық реформалар және де тереңлесип атырған, пуқаралық жәмийетин раўажландырыў жаңа басқышқа көтерилип атырған жүдә жуўапкершиликли дәўирде өтпекте.

Партиямыз бул сайлаўда Өзбекистан таңлаған жолды ҳәр тәреплеме қоллап-қуўатлаған ҳалда, өзиниң стратегиялық мақсетлерин әмелге асырыўды гөзлеп белсене қатнасыўды әҳмийетли ўазыйпа деп есаплайды.

Соның ишинде, бул процессте алға сүрилип атыр­ған сайлаўалды бағдарламамыз да партияның идеялары ҳәм бағдарламалық мақсетлеринен келип шығады. Сондай-ақ, Олий Мажлис Нызамшылық палатасындағы Өзбекистан Халық демократиялық партиясы фракциясының Парламенттеги көпшилик — демократиялық күшлер Блогына қарата өзин оппозиция деп жәриялағаны, усының нәтийжесинде оппозициялық фракция сыпатында алға сүрген бир қатар идеяларына тийкарланады. Булар:

- мәмлекеттиң социаллық бағдарланған базар экономикасы тийкарында, өсип баратырған экономикалық потенциалынан келип шығып, халықтың барлық қатламлары, ең дәслеп, кем тәмийинленген қатламының турмыс дәрежесин жақсы­лаў­ға қаратылған күшли социаллық сиясатты әмелге асырыўда мәмлекеттиң тәртипке салыўшы ролин беккемлеў;

- ең кем тутыныў қәрежетлери (тутыныў себетшеси) стандартларын белгилеўдиң тийкарланған ҳәм заманагөй механизмлерин ислеп шығыў және енгизиў;

- халыққа коммуналлық хызметлер көрсетиў тарифлериниң мәмлекет тәрепинен тәртипке салыныўын жетилистириў арқалы, коммунал хызметлердиң баҳаларын муўапықластырыў;

- халықтың бәнтлигин тәмийинлеўдиң пүткиллей жаңа ҳәм заманагөй усылларын енгизиў, жумыс орынларын шөлкемлестириў бағдарламасының сөзсиз орынланыўы үстинен парламент­лик қадағалаўды күшейтиў;

- әҳмийетли социаллық-экономикалық бағдарламалардың тийкарғы өлшеми оларды турмысқа енгизиў арқалы жаратылатуғын турақлы жумыс орынларының саны менен орта арнаўлы ҳәм жоқары билимлендириў мәкемелериниң питкериўшилерин жумысқа орналастырыўдың өз-ара байланыслылығын тәмийинлеў мәселелери саналады.

Көринип турғанындай, бизиң ең тийкарғы идеямыз — халықтың мәмлекет ҳәм жәмийет тәрепинен қоллап-қуўатлаўға мүтәж қатламларының мәплерин қорғаў есапланады.

Бул мақсетти нәтийжели әмелге асырыў ушын бир қатар социаллық-экономикалық мәселелерге итибар қаратыў лазым, деп есаплаймыз.

Соның ишинде, халықтың мүтәж қатламларының мәплерин қорғаў, турмыс дәрежесин жақсылаўдың ең әҳмийетли шәрти бул — олардың бәнтлигин тәми­йинлеў саналады. Бул ушын ең дәслеп, мийнетке жарамлы инсанлардың ылайықлы ҳақы төленетуғын жумыс орынларына ийе болыўын, пуқаралардың жеке инталылығын және исбилерменлигин қоллап-қуўатлаў ҳәм хошаметлеў зәрүр, деп билемиз.

Еркин турмысқа кирип киятырған жасларға олардың социаллық келип шығыўына қарамастан, кәсип таңлаў, билим алыў ҳәм оқыў мәкемелерин питкергеннен соң, жумыс орнына ийе болыўы ушын әдалатлы, тең ҳәм социаллық жақтан қолайлы шараятларды жаратыўға ең әҳмийетли мәселе сыпатында қараймыз.

Социаллық қорғаў бағдарында пенсионерлер, ма­йыплар, ата-ана қарамағынан айырылған балалар ҳәм халықтың мийнетке жарамсыз басқа да социаллық топарларының турмыслық мүтәжликлериниң толық қанаатландырылыўын кепиллеўши пенсия тәмийнаты ҳәм социаллық напақалардың нәтийжели системасын қәлиплестириў менен байланыслы мәселелерди қамтып алатуғын күшли социаллық сиясатты әмелге асырыў лазым, деп есаплаймыз. Сондай-ақ, социаллық ҳәм коммуналлық хызметлердиң сапалылығын ҳәм халықтың қоллап-қуўатлаў­ға мүтәж қатламлары ушын қолайлылықты тәмийинлеў тәрепдарымыз.

Биз, бундай кең көлемли, социаллық бағдарланған ўазыйпаларды нәтийжели әмелге асырыў ҳәм оларға ерисиў мақсетинде бир қатар баслы бағдарларды белгилеп алғанбыз. Рухсатыңыз бенен, итибарыңызды олардың мазмун-мәнисине қаратсам:

Бириншиден, халықтың бәнтлигин тәмийинлеў системасын заманагөй усылларды енгизиў арқалы турақлы жетилистирип барыў зәрүр.

Бул ушын ең дәслеп, социаллық-экономикалық бағдарламаларды әмелге асырыў барысында турақлы жумыс орынларын жаратыў көрсеткишлери бул бағдарламалардың әҳмийетли өлшемлеринен бири болыўына ерисиў керек.

Әсиресе, жумысшы күшиниң шетке шығып кетиўиниң алдын алыў, бул ушын ҳәр жылы қабыл етилетуғын жумыс орынларын шөлкемлестириў ҳәм халықтың бәнтлигин тәмийинлеў Мәмлекетлик бағдарламасының орынланыўында жаңаша қатнасларға өтиў зәрүр. Бунда мийнет базарындағы талап-усынысларды толық үйрениў, есапқа алыў, аймақларды социаллық-экономикалық раўажландырыў бағдарламаларын дүзиўде ҳәзирги ҳәм келешектеги раўажланыў бағдарларын дурыс ҳәм анық белгилеў әҳмийетли мәселе саналады.

Сондай-ақ, мүнәсип мийнет ҳақы төленетуғын турақлы жумыс орынларын усынып атырған, биринши нәўбетте, жеримиздеги бай минерал шийки зат ресурслары ҳәм аўыл хожалығы өнимлерин қайта ислеўди тәмийинлейтуғын жоқары технологиялық тармақлық кәрханалар, хызмет көрсетиў ҳәм сервис саласында жумыс алып барып атырған кәрхана ҳәм шөлкемлерде мийнетке жарамлы халықтың бәнтлигин тәмийинлеў бойынша жумысларымызды жеделлестириў, бул салалар­ға мәмлекетте бар болған бос мийнет ресурсларын белсене тартыў лазым.

Кәсип-өнер колледжлери питкериўшилериниң еркин өзин-өзи жумыс пенен тәмийинлеў және жеке тәртиптеги мийнет ҳәм исбилерменлик жумысын хошаметлеў ушын қолайлы шараятлар жаратыў мақсетинде жеңилликли микрокредитлер ажыратыў әмелия­тын кеңейтиў, өз бизнесин ашыўда белгиленген жыйымлардан, жумысын толық жолға қойғанға шекем салықлардан азат етиў мүддетин узайтыў мәселесин усыныс етемиз.

Жаслардың бәнтлигин тәмийинлеў бағдарында перс­пективалы өндиристи раўажландырыў бойынша инвестициялық бағдарламаларды ислеп шығыўда олардың орта арнаўлы ҳәм жоқары мағлыўматлы қәнигелер таярлаў бағдарламалары және аймақлық бәнтлик бағдарламалары менен өз-ара байланысын тәмийинлеў, кәрхана ҳәм жумыс бериўшилердиң тийисли аймақлардағы кәсип-өнер колледж­лерине бириктирилиўи және үзликсиз ҳәрекеттеги «колледж-кәрхана» байланысларын жолға қойыў, әҳмийетли социаллық-экономикалық бағдарламалар менен байланыслы рәўиште заманагөй кәсипке ийе болған кадрларды таярлаў мәселесиниң шешилиўине ерисиў керек.

Соның менен бирге, ти­йисли қәнигелерге болған талаптан келип шығып, кадр­лар таярлаў ушын жоқары оқыў орынлары студентлериниң билимлендириў шәртнамалары төлемлерин төлеп атырған кәрханалар менен шөлкемлерди хошаметлеў әмелиятын және жоқары ҳәм орта арнаўлы мағлыўматқа ийе қәнигелер таярлаў бағдарларын белгилеўде кәрхана ҳәм шөлкемлердиң кадрларға болған ҳәзирги ҳәм перспективадағы талапларын есапқа алыў сис­темасын жетилистириў зәрүр, деп есаплаймыз.

Сондай-ақ, ҳәзирги ўақытта мүнәсип мийнет ҳақы ҳәм мийнет шараятына ийе болған, қосымша турақлы жумыс орынларын жаратып атырған исбилерменлик субъектлерине жеңилликлер жаратыў ҳәм оларды хошаметлеў мақсетинде салыққа тартыў системасын да жетилистириў талап етиледи.

Сайлаўалды бағдарламамызда ҳаял-қызлардың бәнтлигин тәмийинлеў мәселесине айрықша итибар қаратылады. Бул мәселени нәтийжели шешиўдиң ең мақул жолы — киши бизнес, үй мийнети ҳәм шаңарақлық исбилерменликти және де раўажландырыў, деп есаплаймыз. Бул бағдарда мийнет нызамшылығында ҳаял-қызларға берилген ҳуқық ҳәм қосымша жеңилликлерден кеңнен пайдаланыўын тәмийинлеў де дыққат орайымызда.

Буннан тысқары, бир мәртелик ўақытша жумыс пенен бәнт болған шахслардың мийнет етиўиниң нызамлы тийкарларын жетилистириў, олардың пенсия тәмийнаты ҳәм социаллық қамсызландырыў менен байланыслы мәселелерди шешиўдиң нормативлик-ҳуқықый тийкарларын ислеп шығыў ҳәм әмелиятқа енгизиў, ҳәр түрли жеңилликлер бериў арқалы жумыс бериўши ҳәм хызметкер арасындағы рәсмий болмаған мийнет қатнасықларын нызамшылығымызда беккемлеў. Мийнетти қорғаў қағыйдаларын бузғаны ушын исбилерменлердиң жуўапкершилигин арттырыў және мәмлекет тәрепинен қатаң қадағалаў орнатыў зәрүр.

Бағдарламамызда майыплардың мийнет етиўи ушын қәнигелестирилген кәрханаларды шөлкемлестириўдиң анық механизмлерин ислеп шығыў, соның ишинде, усы мақсетте мәмлекеттиң орайласқан инвестициялары есабынан бундай кәрханалар тармағын раўажландырыў, ири кәрханаларға үй мийнети есабынан жумыс орынларын шөлкемлестириў бойынша мәжбүрий квоталар белгилеў арқалы физикалық имканиятлары шекленген шахслар (майып­лар)ды үй мийнети жумысына тартыўды кеңейтиў мәселелери де орын алған.

Екиншиден, экономикалық сиясаттағы тийкарғы баслы ўазыйпаларымыз, бул — мәмлекетимиздиң қаржы-экономикалық қүдиретин арттырыўды күшли социаллық сиясат пенен байланыстырыў арқалы халықтың, атап айтқанда, оның мүтәж қатламларының турмыс дәрежесин және де жақсылаўға бағдарлаўдан ибарат.

Бул бағдарда партиямыз, халықтың сатып алыў қәбилетин арттырыў ишки талаптың артыўына хызмет етеди, деп есаплайды. Бул болса экономикалық раўажланыўдың ҳәрекетлендириўши күши ҳәм экономиканың реал секторының өсим пәтлерин избе-из арттырып барыўдың беккем тийкары саналады.

Биз экономикалық реформаларды әмелге асырыўда бюджет қаржылары, әсиресе, социаллық салаға бағдарланатуғын қаржылардың мақсетли жумсалыўы үстинен қатаң қадағалаўды күшейтиў, мәмлекеттиң өсип баратырған экономикалық имканиятларынан халықтың барлық қатламлары, ең дәслеп, кем тәмийинленген қатламының турмыс дәрежесин жақсылаўда пайдаланыў зәрүр, деп есаплаймыз.

Сондай-ақ, заманагөй техника ҳәм технологиялардан пайдаланыў тийкарында хожалық жүргизиўши субъектлер тәрепинен ислеп шығарылып атырған товарлар ҳәм хызметлердиң сапасын арттырыў, өзине түсер баҳасын кемейтиў және олардың экспорт имканиятларын кеңейтиўши ҳәм халықтың сатып алыў қәбилетин арттырыўға хызмет ететуғын бәсеки орталығын қәлиплестириў мәселелерине итибарды күшейтиў лазым.

Туўрыдан-туўры сырт ел инвестицияларын тартыў арқалы заманагөй техника ҳәм технологияларға тийкарланған өндиристи шөлкемлестириўге қара­тыл­ған илажлар ислеп шығыў, ҳәр түрли өним жеткериўшилерге өз-ара еркин бәсекилесиўине имканият беретуғын ашық-айдынлық ҳәм жәриялылық тийкарында электрон саўдалар бағдарын кеңейтиў арқалы мәмлекетлик сатып алыўларды әмелге асырыў системасын жетилистириў мәселелерине айрықша дыққат қаратыў оғада әҳмийетли саналады.

Буннан тысқары, коммерциялық банклердиң инвестициялық жойбарларды қаржыландырыўдағы қатнасын және де кеңейтиў, хожалық жүргизиўши субъект­лерди кредитлеў системасын әпиўайыластырыў, макроэкономикалық жағдайдан келип шығып, процент ставкаларын минимал дәрежеде белгилеў, машқалалы қарызлардың жүзеге келиўине жол қоймаў ҳәм банк хызметлериниң сапасын жақсылаў арқалы олардың инвестициялық белсендилигин күшейтиў де экономикалық реформалардың нәтийжелилигин арттырыўға хызмет етеди.

Соның менен бирге, перс­пективалы кәрханалар ҳәм өндирис комплекслериниң раўажланыўы ушын бос мийнет ресурсларын тартыў экономикалық өсимниң турақлы жоқары пәтлерин тәмийинлеўде айрықша әҳмийетке ийе. Бул ушын жергиликли шийки зат ҳәм материалларды қайта ислеў кәрханаларының ишки ҳәм сыртқы базарда бәсекиге шыдамлы, жоқары қосымша қунға ийе тутыныў товарларын ислеп шығарыўды экономикалық ҳәм қаржылай хошаметлеў және жеңилликли кредитлеў нәтийжелилигин арттырыў, мәмлекетте өндирилип атыр­ған аўыл хожалығы өнимлерин қайта ислеўди раўажландырыў мақсетинде аўыллық жерлерде бул бағдардағы шаңарақлық исбилерменликти ҳәм үй мийнетин хошаметлеўди күшейтиў мәселелерине итибар қаратыў зәрүр болады.

Өзи ислеп шығарған өним есабынан ишки базарды толтырыў, баҳалардың өсип кетиўиниң алдын алыў­ға қаратылған товар ҳәм хызметлер ислеп шығарыўды раўажландырыўдың аймақлық бағдарламаларын ислеп шығыў ҳәм әмелге асырыў ушын жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымларының жуўапкершилигин күшейтиў де айрықша әҳмийетке ийе мәселе саналады.

Сондай-ақ, мәмлекетимизде жумыс алып барып атырған киши кәрханалардың кеңейиўин хошаметлейтуғын салық сиясатын жүргизиў, кәрханалардың классификациясына «орта кәрхана» түсинигин киргизиў лазым. Себеби, нызамшылығымызда белгиленген киши ҳәм ири кәрханалар тәрепинен өндирилетуғын салықлар системасының анализи олардың жалпы ишки өнимдеги үлеси ҳәм мәмлекетлик бюджетти қәлиплестириўдеги қатнасы үлкен парыққа ийе екенин көрсетпекте. Соның ишинде, ири кәрханалар тәрепинен жалпы ишки өнимниң 44 проценти ислеп шығарылып, олардан 89,8 процент салық ҳәм төлемлер өндирилген болса, киши бизнес­тиң жалпы ишки өнимдеги үлеси 56,1 процентти қурап, салық ҳәм төлемлери 10,2 процентти қурамақта. Киши кәрханалар тәрепинен жумысшыларға төленетуғын мийнет ҳақылары да ири кәрханалар төлеп атырғанынан ғ есеге пәс. Ҳәзирги салықлар ҳәм жеңилликлер системасы киши кәрханалардың ирилениўине кесент бермекте.

Бул мәселелерди тәртипке салыўда ең дәслеп тараў­ға тийисли нызамшылық базасын жетилистириў, атап айтқанда, киши кәрханаларды ирилендириў процесинде үлкен салық жүклемесине түсип қалыўының алдын алыў мақсетинде «орта кәрхана» түсинигин киргизиў, яғный, ири, орта ҳәм киши кәрханалардың өлшемлерин белгилеў; киши кәрханалардың ирилениўи ҳәм және де раўажланыўына хызмет ететуғын салық ҳәм жеңилликлер сис­темасын ислеп шығыў лазым.

Бул усыныслар ҳеш гүмансыз, киши кәрханалардың ирилениўине, жаңа жумыс орынларын жаратыўға, мәмлекетимиздиң жалпы ишки өниминиң өсимине алып келеди, деп есаплаймыз.

Және соны да айрықша атап өтиў керек, бүгинги күнде экономиканың жедел раўажланыўын тәмийинлеў, жаңа жумыс орынларын жаратыўдың әҳмийетли факторы болған қурылыс саласын модернизациялаўға жетерли дәрежеде итибар қаратылмай атыр. Қурылыс шөлкемлериниң кеңнен раўажланыўы, бул саланың заман талабына жуўап беретуғын қәнигелер, техникалық қураллар менен тәми­йинлениўи талап дәрежесинде емес.

Сырт мәмлекетлердиң курылыс шөлкемлери бүгинги күнде бөлип алып ислеў хызметлери экспорты менен жедел шуғылланып, өз мәмлекетине валюта түсимин арттырып атырған бир пайытта, миллий қурылыс шөлкемлери бундай имканиятқа ийе емес ҳәм бундай талапларға жуўап та бермейди.

Соның ушын биз өз сайлаўалды бағдарламамызда усы мәселелерге айрықша тоқталып, бир қатар усынысларды алға сүрдик. Бизиңше, қурылыс шөлкемлериниң материаллық-техникалық тәмийнатын жақсылаў, жаңа технологияларды енгизиў, тәжирийбели қәнигелерди жаллаўға имканият беретуғын шараятлар жаратыў мақсетинде салық жүгин кемейтиў, бурынғы аўқам дәўиринен берли пайдаланылып киятырған, ескирген қурылыс стандартлары, норма ҳәм қағыйдаларының орнына пүткил дүньяда әмел етилип киятырған еврокодлар системасына өтиў лазым.

Қурылыс саласының раўажланыў перспективаларына муўапық жетерли дәрежеде маман қәнигелерди таярлаў мәселесине итибар қаратыў, оларды сырт мәмлекетлерге маманлығын арттырыўға жибериў бул саладағы дәслепки ўазыйпаларымыздан болыўы лазым. Бул реформалар, ең дәслеп, жаңа инновациялық технологияларды ҳәм материалларды қолланыў, қурылыс хызмети базарларында мәмлекетимиз қәнигелериниң бәсекиге шыдамлылығын тәми­йинлеў менен бирге, өзбек компанияларының сырт ел қурылыс ҳәм хызмет базарларына шығыўына шараят жаратады.

Үшиншиден, кем тәмийинленген шаңарақлар, кекселер ҳәм майыпларды социаллық қорғаў нәтийжелилигин және де арттырыў лазым, деп есаплаймыз.

Бунда, социаллық қоллап-қуўатлаў системасын халықтың социаллық жәрдемге мүтәж қатламлары арасында ҳәрекетсизлик кейпиятын сапластырыўға қаратыў, олардың инталылығын хошаметлеў, мийнет ҳәм исбилерменлик жумысын қоллап-қуўатлаў және напақалар ҳәм материаллық жәрдемди тийкарынан, кем тәмийинленген шаңарақ­ларға, материаллық жәрдемге мүтәж кекселер ҳәм балаларға бағдарлаў оғада әҳми­йетли саналады.

Сондай-ақ, мәҳәллениң халықты социаллық қорғаўдағы ролин және де арттырыў, социаллық әҳмийетке ийе товарлар ҳәм хызметлердиң баҳасын белгилеў үстинен мәмлекетлик ҳәм жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў арқалы баҳалар ҳәм тарифлердиң өсиўи инфляция дәрежесинен жоқары болмаўына ерисиў зәрүр.

Тармақлық инженерлик инфраструктурасы менен байланыслы болмаған коммуналлық хызметлер көрсетиўдиң кем қәрежетли автоном (локал) түрлерин раўажландырыў арқалы халыққа көрсетилетуғын хызметлердиң баҳасын муўапықластырыў, тәбийғый монополия субьектлери тәрепинен халыққа көрсетилетуғын коммуналлық хызметлер (газ, электр ҳәм ыссылық тәмийнаты, канализация, турмыслық шығындылар ҳәм т.б.) баҳаларын ҳәм тарифлерин мәмлекет тәрепинен тәртипке салыў механизмлерин жетилистириў солардың қатарына киреди.

Сондай-ак, кем тәми­йинленген шаңарақларға ҳәр айда төленетуғын материаллық жәрдем ҳәм социаллық напақаларды, өз бизнесин шөлкемлестириўи ушын мақсетли пайдаланыў шәрти менен, тийисли дәўирде төленетуғын қаржылар суммасын бир мәртелик төлем түрине өткериў механизмин енгизиў, турақ жайлардың социаллық қолайлылығын тәмийинлеў мақсетинде, мәмлекетлик мүлкти меншиклестириўден алынатуғын қаржылардың бир бөлегин турақ жай қорын қәлиплестириўге бағдарлаў механизмин жети­листириў зәрүр.

Буннан тысқары, бул бағдарда өз бизнесин шөл­кемлестириўге умтылыўшы мийнетке жарамлы пуқараларға жеңилликли кредитлер ҳәм процентсиз ссудалар ажыратыў әмелиятын және де раўажландырыў да жақсы нәтийже береди.

Күшли социаллық сиясатты әмелге асырыўда мәмлекеттиң тәртипке салыўшаңлық ролин беккемлеў, бул үстинликке әмел еткен ҳалда, жетекши социаллық салаларының коммерцияласыўын шеклеў, жәмийеттиң барлық ағзаларының исенимли социаллық кепилликлериниң тәмийинлениўи мәселелеринде бизнес жуўапкершилигин арттырыў лазым.

Және бир әҳмийетли ўазыйпа, бүгинги күнде партиямыз электоратының тийкарғы қатламын қурайтуғын физикалық имканияты шекленген, ҳәр түрли себеплерге байланыслы майып болып қалған пуқараларымыздың жәмийетлик турмысқа кирисиўлери ушын барлық шараятларды жаратыў болып табылады.

Бүгинги күнде социаллық объектлерде, барлық имаратларда майыплар ушын арнаўлы кириў жолы — пандуслар болыўы дәркар. Жаңадан қурылып атырған объектлерди жойбарластырыў жумыслары, сондай-ақ, қурып питкерилген объектлерди пайдаланыўға тапсырыў процесинде Майыплар ассоциациясының қатнасы нызамшылықта беккемлеп қойылған болса да, бул нормалар әмелиятта ислемей атыр. Көпшилик имаратларда майыплар ушын пандуслар улыўма жоқ, бар бол­ғанларының да көпшилигинен пайдаланыў имканияты жоқ. Пыядалар жоллары да майыплар ушын бейимлестирилмеген.

Усы мәселелерди шешиў мақсетинде бир қатар илажларды әмелге асырыў, атап айтқанда, барлық бина ҳәм имаратларды, әсиресе, мәмлекетлик мәкемелерди майыплардың кире алыўы көз-қарасынан хатлаўдан өткериў ҳәм жолларды ма­йыпларға бейимлестириў бойынша арнаўлы мәмлекетлик бағдарламаны қабыл етиўи лазым.

Мәмлекетимизде автотранспорт қуралларының көбейип баратырғанлығы нәтийжесинде жоллар, үлкен қалалардың көшелеринде тығынлардың келип шығып атырғаны ҳеш кимге сыр емес. Бул машқаланы шешиўдиң ең мақул жолы пыядалар жолларын капитал оңлаў, экологиялық таза, саламат турмыс тәризине тийкар жарататуғын веложолларды қурыў ҳәм тийисли инфраструктураны жаратыўдан ибарат, деп есаплаймыз.

Төртиншиден, халыққа жоқары сапалы тәлим алыў ҳәм қолайлы медициналық хызметтен пайдаланыў имканиятларын кеңейтиў мәселеси де бәрқулла дыққат орайымызда.

Соннан келип шыққан ҳалда билимлендириў тараўында, ең дәслеп, жәми­йеттиң барлық қатламларына еркин ҳәм тең билим алыў имканиятларын жаратыў мақсетинде, аймақлардағы демографиялық өзгерислерди есапқа алған ҳалда, мектепке шекемги, орта, орта арнаўлы ҳәм жоқары билимлендириў мәкемелерин алдыннан қурыў әме­лиятын және де раўажландырыў лазым, деп есаплаймыз.

Соның менен бирге, бийпул ҳәм жеңилликли төлемлер тийкарында жумыс алып барып атырған мәмлекетлик мектепке шекемги билимлендириў мәкемелери тармағын кеңейтиў, колледжлер ҳәм академиялық лицейлерди оқыў әдебиятлары менен толық тәмийинлеў илажларын көриў, кәрхана ҳәм шөлкемлердиң талабынан келип шығып, техникалық ҳәм технологиялық қәнигеликлер бойынша жоқары оқыў орынларына мақсетли қабыл етиў мәселесин хошаметлеў әҳмийетли мәселе саналады.

Майып балаларды зәрүрли арнаўлы әдебиятлар ҳәм қолланбалар менен тәмийинлеўди өз ишине алатуғын инклюзив билимлендириў системасын және де раўажландырыў ҳәм тараў оқытыўшыларына жеңилликлер бериў, физикалық имканиятлары шекленген (майып) студентлердиң жоқары оқыў орынларында билим алыў имканиятларын және де кеңейтиў, педагогикалық мағлыўматқа ийе, лекин, бала тәрбиясы менен бәнт болғаны себепли ўақытша ислемейтуғын ҳаяллардың шаңарақлық мектепке шекемги билимлендириў тәрбияшысы сыпатында үй мийнетин шөлкемлестириўдиң нызамлы тийкарларын жаратыў бүгинги күнниң талабы болып табылады.

Денсаўлықты сақлаў тараўында болса халыққа, әсиресе, алыс аўыллық аймақларда бирлемши медициналық жәрдемнен қолай ҳәм тез пайдаланыў имка­ниятларын тәмийинлейтуғын аўыллық шыпакерлик пунктлери тармағын кеңейтиў мәселесине айрықша итибар қаратамыз.

Бул бағдарда, сондай-ақ, жеңилликли ҳәм бийпул тийкарда тәжирийбели медициналық-санитариялық жәрдем көрсетилиўи, фармацевтика кәрханалары ҳәм дәрихана мәкемелери жумысы және дәри-дәрмақлардың баҳасы үстинен мәмлекетлик ҳәм жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў, дәри-дәрмақлардың рекламасын шеклеў мәселелерин усыныс етпектемиз.

Соның менен бирге, тийкарғы дәри-дәрмақлар системасындағы дәри-дәрмақлардың мәмлекетлик медицина мәкемелеринде бар болыўы ҳәм айырым категориядағы шахсларға дәри-дәрмақлардың жеңилликли берилиўин тәмийинлеў үстинен мәмлекетлик ҳәм жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў оғада әҳмийетли мәселе саналады.

Бесиншиден, биз ушын демократиялық-ҳуқықый мәмлекет ҳәм ашық пуқаралық жәми­йетти қәлиплестириў тийкарғы ўазыйпа есапланады. Усы мақсетте, ең дәслеп, қабыл етилип атырған нызамлар ҳәм басқа да нызам ҳүжжетлери, мәмлекетлик басқарыў уйымлары жумысының нәтийжелерин ашық-айдын ҳәм конструктив додалаўда пуқаралық жәмийети институтларының қатнасын тәмийинлеў әмелиятын избе-из раўажландырыў зәрүр.

Сондай-ақ, пуқаралардың ҳуқықларын қорғаўдың суд механизмлери ғалабалығын кеңейтиў ҳәм бул мәселелерде суд қадағалаўын күшейтиў есабынан суд қарарларының орынланыў сапасын арттырыў, судларда ислерди көрип шығыў процесине мәлимлеме-коммуникация технологияларын кеңнен енгизиў, пуқаралардың судқа мүрәжат етиўи ҳәм суд ҳүжжетлерин алыўының электрон системасын енгизиў лазым.

Демократиялық ҳуқықый мәмлекет ҳәм ашық пуқаралық жәмийетин қәлиплестириўде социаллық әҳмийетке ийе мәселелерди тәртипке салатуғын нызамларды ислеп шығыўда нызам нормаларының тиккелей тәсир етиўине, яғный, көтермелеп көрсетиўши нормаларсыз қабыл етилиўине ерисиў зәрүр есапланады.

Соның менен бирге, халықтың социаллық қорғаўға мүтәж қатламларына мәнзилли социаллық жәрдем көрсетиў ҳаққындағы, сондай-ақ, мәмлекетимиздиң социаллық-экономикалық турмысына байланыслы ҳәм жәмийетшиликте үлкен қызығыўшылыққа себеп болатуғын мәселелер бойынша қарарларды қабыл етиўден алдын бул мәселелер бойынша жәмийетлик мәсләҳәтлесиўлер өткериўдиң мәжбүрийлигин белгилеў, орынлардағы турақлы электорат мәплерине байланыслы болған әҳмийетли экономикалық ҳәм социаллық ўазыйпалардың шешилиўине тәсир көрсетиў мәселелеринде сиясий партиялар ҳәм олардың депутатлық бирлеспелериниң ҳуқық ҳәм ўәкилликлерин және де арттырыў усыныс етиледи.

Халыққа заманагөй мәлимлеме-коммуникация технологиялары тийкарында Бирден-бир интерактив мәмлекетлик хызметлер порталынан еркин пайдаланыўды усынатуғын пунктлер тармағын раўажландырыў бойынша илажлар көриў де бүгинги заман талабы болып табылады.

Алтыншыдан, сыртқы сиясат мәселелеринде қоңсы мәмлекетлерге салыс­тырғанда ашық ҳәм прагматикалық сиясат жүргизиў, олар менен саўда-экономикалық ҳәм мәдений-гуманитарлық салаларда өз-ара пайдалы бирге ислесиўди раўажландырыў, регионда экологиялық орталықты жақсылаў, Орайлық Азиядағы трансшегаралық дәрьялардың суў ресурсларынан ақылға муўапық пайдаланыў мәселелери бойынша халықаралық басламаларды алға сүриў бағдарындағы ис-ҳәрекетлерди избе-из даўам еттириў оғада әҳмийетли.

Сыртқы сиясий жумыстың және бир әҳмийетли ўазыйпасы — Өзбекистанның регионаллық қәўипсизлик ҳәм турақлылықты беккемлеў ўазыйпаларын шешиўдеги белсене ҳәм инталы қатнасы саналады. Усы мақсетлерде Орайлық Азия мәмлекетлери, дүньяның басқа да еллери, абырайлы халықаралық шөлкемлери менен терроризм, экстремизм, наркотрафик, адам саўдасы ҳәм басқа да қәўиплерге қарсы гүресиў мәселелери бойынша бирге ислесиў мүнәсибетлерин раўажландырыў ҳәм күшейтиў зәрүр, деп есаплаймыз.

Ҳүрметли мәжилис қатнасыўшылары!

Көрип турғаныңыздай, Бағдарламада мәмлекетти ҳәр тәреплеме раўажландырыў, алып барылып атыр­ған барлық бағдардағы реформалардың социаллық нәтийжелилигин арттырыў, халықтың турмыс дәрежесин жетилистириў, демократиялық өзгерислерди терең­лестириў ҳәм пуқаралық жәмийетин раўажландырыў­ға қаратылған ең әҳмийетли мәселелер қамтып алынған.

Олардың жүзеге шығарылыўы, әлбетте, елимиздиң абаданлығы ҳәм халқымыздың пәраўанлығына хызмет етеди. Соның менен бирге, булар Қарақалпақстан Республикасында барлық бағдарларда әмелге асырылып атырған реформалардың социаллық нәтийжелилигин арттырыўда, сондай-ақ, аймақтағы эколо­гия­лық жағдай ақыбетинде келип шығып атырған бир қатар социаллық машқалалардың шешилиўинде айрықша әҳмийетли орын ийе­лейди.

Сөзимди жуўмақлар екенмен, алдымызда турған усындай жуўапкерли ўазыйпаларды әмелге асырыўда сизлерге беккем денсаўлық, күш-ғайрат тилеймен.

Сайлаўда бәршеңиздиң белсене қатнасатуғыныңыз­ға исенемиз!

Итибарларыңыз ушын рахмет!

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF