Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 13:57:28, 26.05.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

САЛАМАТЛЫҚ САҚШЫСЫ — САЛАМАТ

— Саламат аға, Сизди кәсиплик байрамыңыз бенен қутлықлаймыз. Байрамды қалай күтип алыўды режелестирмектесиз?

— Рахмет! Байрамды қалай күтип алыўды усы ўақытқа шекем режелестирмегенмен. Анығырағы, байрам, дем алыс түсиниги шыпакерлер ушын жат. Себеби, адамның қашан наўқасланатуғынын алдынан билип болмайды. Егер зәрүрлик туўылса, 24 саат халық хызметиндемиз. Биз ушын инсанлардың саламатлығын тиклеў, өмирге қайтарыў үлкен бахыт. Олар қуўаныштан көзлерине жас алып, «Рахмет» деген ҳәр бир күн бизге байрам.

— Дүньяда пулға сатып алып болмайтуғын нәрселер бар: меҳир, қуўаныш, бахыт... солар қатары денсаўлық. Бирақ, қолда бар ўақытта олардың қәдири билинбейди. Шыпакер сыпатында сизиң саламатлықты сақлаў ҳаққындағы пикирлериңиз адамлар ушын әҳми­йетли ҳәм қызықлы болса керек?

— Денсаўлық — өмиримиз безеги. Ол бизди тәрк етсе жасаўдан мәни қалмайды. Сонлықтан, адам өз денсаўлығын қәдирлеўи керек. Аўырған организм — бизиң меҳримиз кем берилген ағзамыз. Ашынарлысы, бизде адамлар емлеўханаға аўырыў жанына батқанынан кейин келеди. Бирақ аўырыўдың алдын алған жақсы, делингениндей, тез-тез шыпакер тексериўинен өтип турыў мақсетке муўапық. Халықтың медициналық мәденияты қаншелли жоқары болса, саламатлығы да соншелли беккем болады. Бир ҳақыйқатты умытпаў керек: Сизиң саламатлығыңыз ҳаққында ҳеш ким сиз киби қайғырмайды. Өзиңизди сақлаң!

— Шыпакердиң наўқасты алдаўға ҳақы барма? Егер оның жалғаны жақсылыққа хызмет етсе?

— Гейде шынын айтып қәте ислейсең. Жақсылыққа хызмет етпейтуғын ҳақыйқаттан, шийрин жалған көбирек пайда берген жағдайлар ушырасады. Наў­қасқа «басыңда өсимте бар, операция ислемесе жаман болады» десең ол қатты түскинликке түседи. Нәтийжеде иммунитет пәсейип, организм аўырыўға қарсы гүресе алмайтуғын жағдайға келеди. Сонлықтан денсаўлықты сақлаў қәнигелери биринши нәўбетте сөйлеў мәдениятын жақсы билиўи керек. Жаман хабарды да жыллы сөз, жатығы менен жеткерсең кеўилсизликтиң алды алынады. Биз наўқастың  тез саўалып кетиўин тилегенлигимиз ушын гейде ашшы ҳақыйқатты жасырамыз.

— Қорқыныш қәлбимизди бийлеп алса, исенимге орын қалмайды. Қандай әмеллер арқалы адамлар, әсиресе, наўқаслар исенимине ерисиў мүмкин?

— Наўқасты руўхый жақтан даўаламай турып, организмди саламатластырыў мүшкил. Бул ушын шыпакерден жетик психолог болыў талап етиледи. Емлеў илажларының нәтийжели ҳәм сапалы жуўмақланыўына наўқас­ты исендире алыўы керек. Мысалы, Абу Али ибн Сино өзи даўалап атырған наўқасларға: Биз үш тәреппиз: мен — тәўип, сен — наўқас ҳәм ол — кеселлик. Егер сен мен тәрепке өтсең, ол жеңиледи. Егер оған қосылсаң, екеўиңизди жеңиўим қыйын, деген. Сонлықтан, наўқас пенен шыпакердиң тилек-нийети бир-бирине сай келиўи, саламатлық жолында биргеликте гүресиўи жақсы нәтийжеге ерисиўдиң кепили саналады. Ҳәр ким шийрин сөздиң қулы. Наўқасты тез аяққа турғызатуғын да шийрин сөз, меҳир. «Көринисиңиз, саламатлығыңыз кешегиден жақсы, еле ҳеш нәрсе көрмегендей болып кетесиз...» киби шыпабағыш сөзлерди тез-тез айтып турыў керек.

— Операцияға кирер па­йытта кеўлиңизден қандай сезимлер өтеди?

— Тек жақсы нәтийжени күтемен. Екиншиден, бир әдетим бар. Ҳәр қандай операцияға кирмесимнен алдын ярым яки бир саат китап оқыйман. Теория менен әмелият бирге алып барылыўы керек. Шыпакер ҳәр күни оқыўы, излениўи шәрт.

— Саламат аға, жаңа ғана сиз омыртқа арасындағы көк етин (грыжа) операция еткен наўқасыңыз Азат Турсымбетов пенен сәўбетлестик. Ол нейрохирургия бөлими хызметкерлери ҳәм Сизге өз миннетдаршылығын билдириў менен бирге операциядан алдын ҳеш қандай қорқыныш сезими болмағанлығын, себеби сизиң қолы жеңил хирург екенлигиңизди билетуғынлығын, шыпакерге исенгенлиги себеп, операция әўметли ҳәм жақсы өткенлигин айтып берди. Халық қәдирлейтуғын ҳәм излеп келетуғын шыпакер дәрежесине жетисиўиңизде қандай басқышларды басып өткенсиз?

— Медицина тараўын таңлаўымды ата-атам жүдә қәлеген. Атымның Саламат болыўы да бийкарға емес шығар деп ойлайман. 16 жасымда Ташкент медициналық институты (ҳәзирги Ташкент медицина академиясы)на оқыўға кирдим. Устазым Марат Кариевтың басшылығында нейрохирургияны пуқта үйрендим, аспирантураны табыслы тамамладым. 2001-жылы «Некоторые особенности диагностики и лечение травматических внутримозговых гематом» деген темада кандидатлық жумысымды табыслы жақладым. 1986-жылы Ташкентке оқыўға кеткен болсам 18 жылдан соң оқып, жумыс ислеп, тәжирийбе топлап Нөкиске қайттым. Жанкүйер устазларымның мийнети ҳәм тынымсыз изленислерим себеп усы дәрежеге жетистим. Жақсылыққа жоллаған, қыйын демде қоллаған, сыналған достым, сүйенишим  — китаплар болды...

— Елимизде денсаўлықты сақлаў тараўында Бегалиев фамилиясын көп ушыратамыз. Шаңарақта неше адам медицина тараўын таңлағансыз?

— Әкем Бегалиев Мақсетбай инженер, анам Алтын Матекова есапшы болып иследи. Бирақ, шаңарақта биз перзентлер бәримиз медицина тараўына меҳир қойғанбыз. Ең үлкен әжапамыз Гүлнара лор, Бахытгүл қалалық емлеўханада шыпакер, әжағам Азамат балалар хирург-урологи, иним Рустем травматолог, қарындасым Рахатай гемотолог шыпакер. Қуўанышлысы, бүгин перзентлеримиз де медицина тараўына көбирек қызығады. Үлкен балам Айбек ҳәзир Ташкент Педиатрия медициналық институты Нөкис филиалы 2-бас­қышында билим алмақта. Кешегидей есимде, оны сегизинши класс пайтында операцияға алып киргенмен. Қаннан қорқса бул тараўды таңламағаны мақул деп ойлағанман. Бирақ, баламда қорқыныш емес, қызығыўшылық сезими бәлент келди. Нәтийжеде пуқта таярланып институтқа оқыўға кирди. Келешекте нейрохирург болыў нийетинде.

— Ғәрезсизлигимиздиң 25 жыллығы қарсаңында «Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген денсаўлықты сақлаў хызметкери» атағы менен сыйлықландыңыз. Усы пайытта кеўлиңизден қандай сезимлер өтти. Бул атақ қайсы мийнетлериңиз ушын берилди деп ойлайсыз?

— Еткен азы-кем мийнетлерим ҳүкиметимиз тәрепинен  жоқары баҳалағанына жүдә қуўандым. Өзиме болған исенимим, күш-ғайратым және де арт­ты. Қайсы мийнетиме берилгенлигин болса халық биледи, деп ойлайман. Себеби халық әдил сыншы, әдил төреши.

— Тәжирийбели қәниге ҳәм басшы сыпатында тараўды және де раўажландырыў бойынша қандай усыныслар билдиресиз?

— Ҳәр бир денсаўлықты сақлаў хызметкери өз үстинде тынымсыз излениўи керек. Өза ара, сондай-ақ, сырт еллерге барып тәжирийбе алмасыў әҳмийетли. Себеби, «мың мәрте еситкеннен бир мәрте көрген абзал» дегениндей, әмелиятта көз бенен көриў, жақсы өзлестириўге, алға илгерилеўге жәрдем береди. Сол қатары тек өзи үйренип қалмай, өзгелерге де үйретиў саўап. Еткен мийнетимиз, топлаған тәжирийбемиз ҳаққында газета-журналларда мақалалар жәриялап барыў керек. Кимдур жақсы идея менен шықса, жолға жолдас табылып, жол өнеди, мәнзилге тез жетесең.

— Байрам тилегиңиз...

— Халқымыз тыныш, денсаўлығымыз беккем болсын!

Несибели Мамбетирзаева.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF