Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 13:08:58, 26.05.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

МИЛЛИЙ МӘПЛЕР ҲӘМ  МИЛЛИЙ ҚӘДИРИЯТЛАРЫМЫЗДЫҢ

ҚОРҒАЛЫЎЫ — БИЗИҢ БАСЛЫ ЎАЗЫЙПАМЫЗ САНАЛАДЫ

Өзбекистан Республикасы Президентлигине талабан
Сарвар Садуллаевич Отамуратовтың Қарақалпақстан

Республикасы сайлаўшылары менен ушырасыўындағы

БАЯНАТЫ

Ассалаўма әлейкум, ҳүрметли ўатанласлар!

Ўатанымыздың арқа дәрўазасы есапланған, әййемги ҳәм бай тарийхқа ийе, ғәрезсизлик жылларында гүллеп-жаснап атырған Қарақалпақстанның пидайы ҳәм мийнеткеш халқының ўәкиллери менен ушырасып турғанымнан оғада қуўанышлыман.

Топыраққала тарийхый естелиги, «Султан Увайс баба», «Мазлумхан сулыў», «Шылпық қорғаны» зиярат орынлары ҳәм тек ғана мәмлекетимизде емес, ҳәтте Орайлық Азияда бирден-бир болған Савицкий атындағы Мәмлекетлик көркем-өнер музейи мине усы муқаддес жеримиздиң узақ тарийхы, мәнаўияты ҳәм мәдениятының тымсалына айланды.

Бул үлкеден жетисип шыққан Әжинияз, Бердақ, Күнхожа, Төлепберген Қа­йыпбергенов, Ибрайым Юсупов ҳәм басқа да  көплеген сөз зергерлери қарақалпақ әдебиятының қәлиплесиўи ҳәм раўажланыўына салмақлы үлес қосты.

Жақында иске түсирилген баҳасы 4 миллиард АҚШ долларына тең Үстирт газ-химия комплекси ең заманагөй технологияларды өзинде жәмлеген ҳәм елимиздиң мақтанышына айлан­ған кәрхана сыпатында дүньяға танылды. Буннан тысқары, «Юлдуз» ААЖ, «Халқабад мамығы» АЖ, Тақыятас ыссылық электр станциясы, Қоңырат сода заводы, «Элликқалъа олтин толаси» ААЖ, «Тақыятас дән өнимлери» ААЖ, «Беруний толаси» ААЖ, «Устюрт­газ» УСК, «Тўрткўл оқ олтин» ААЖ, «Туран-Хожели» ААЖ, «Шымбай дән» ААЖ уқсаған көплеген кәрханалар бул үлкениң санаат орайларының бирине айланып атырғанлығының ай­қын мысалы болып табылады.

Енди, тиккелей сайлаўалды бағдарламамыз бенен таныстырар екенмен, ең дәслеп, ғәрезсизлик жылларында Өзбекистанда сиясий, экономикалық ҳәм социаллық тараўларда кең көлемли реформалар әмелге асырылғанлығын айрықша атап өтпекшимен. Ҳәзирги ўақытта халқымыздың қәлбинде, сана-сезиминде пуқаралық өзлиги ҳәм жуўапкершилиги және ел тәғдирине байланыслы сезими күшейип бармақта. Пуқаралық жәмийети институтларының тәсири күше­йип, сиясий партиялар, мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер, ғалаба хабар қураллары, жәмийет ҳәм мәмлекет қурылыс процесинде белсене қатнасып атырғанлығы ушын қолай шөлкемлестириўшилик, ҳуқықый ҳәм бас­қа да зәрүрли шараятлар жаратылды.

Халықаралық көлемде тән алынған, бүгинги раўажланыўымыздың турмыслық бағдарламасына айланған бес принцип тийкарында реформалардың даўам етиўин тәмийинлеў, басланған уллы ислерге көтериңки жоқары пәт енгизиў ушын ғәрезсизлик жылларында социаллық-экономикалық раўажланыўымызға ерисиўде топланған тәжирийбелер, үлкен тарийхый, мәдений, бай мәнаўий әдеп-икрамлылық қәдириятлар ҳәм дәстүрлер тийкарында жәмийетте жоқары ҳуқықый ҳәм сиясий мәдениятты беккемлеў және мәнаўий жетикликке ерисиў зәрүрлигин айрықша атап өтиў зәрүр.

Бәршемизге мәлим, партиямыздың мақсети — миллий тиклениўден миллий жетикликке ерисиў идея­сын әмелге асырыў, ишки сиясатта экономикамыздың турақлы раўажланыўын, халқымыздың абаданлығын арттырыў, мәмлекетимиздеги тынышлық ҳәм турақлылықты беккемлеў, сыртқы сиясатта миллий мәплерди қорғаў ҳәм мақсетли алға илгерлеў, Өзбекистан халқының миллий, мәдений ҳәм руўхый әдеп-икрамлылық қәдириятларын, үрп-әдетлерин сақлаў ҳәм байытыўдан ибарат.

Әне усындай ийгиликли мақсетлерге ерисиў ушын төмендеги ўазыйпаларды әмелге асырыўды Сайлаўалды бағдарламамызға киргизгенбиз.

Жәмийетшилик ҳәм партиямыз электоратына жақсы мәлим болғанындай, партиямыз руўхый-ағартыўшылық саланы өзиниң бағдарламалық мақсет-ўазыйпаларының ишинде жетекши орынға қойған. Себеби, өзлигин аңлаған, қәдирият ҳәм дәстүрлерин ҳүрмет еткен, тарийхый өтмишин асыраған халық экономикалық, социаллық ҳәм гуманитарлық раўажланыўға бет бурады.

Мәмлекетимизде бул салада ерисилген табысларды беккемлеў ҳәм ол бойынша әмелге асырылып атырған реформаларды және де тереңлестириўди ең әҳмийетли ўазыйпа, деп есаплаймыз. Биз бәрқулла миллий өзлигимизди аңлаў, миллий мақтаныш ҳәм қәдир-қымбат сезимин беккемлеў мәселелерине баслы ўазыйпа ретинде әҳмийет бергенбиз ҳәм буннан былай да усы турмыслық мәселелер дыққат орайымызда болады. Миллий тиклениў — ең дәслеп миллий өзликти аңлаў демекдур. Усы идея­дан келип шығып, биз төмендегилерди қоллап-қуўатлаймыз.

Халқымыздың бийтәкирар ҳәм уллы тарийхый, мәдений ҳәм интеллектуаллық мийрасы, мәденияты ҳәм дәстүрлерин қәстерлеп-сақлаў ҳәм байытыў, оның табысларын нәўқыран ҳәм бәркамал әўлад арасында кеңнен үгит-нәсиятлаў тәрепдарымыз. Миллий мәплер ҳәм миллий қәдириятларымыздың қорғалыўы — бизиң баслы ўазыйпамыз саналады.

«Өз тарийхын билмейтуғын, кешеги күнин умытқан миллеттиң келешеги жоқ» принципи тийкарында халқымыз тарийхын қалыс ҳәм системалы үйрениў, бунда өзбек халкының тарийхый өтмиши ҳәм бүгинги күнин баҳалаўда бир тәреплеме мүнәсибетлерге, қалыс емесликке жол қоймаў, Өзбекистанның тарийхын бузып, қәлбекилестирип көрсетиўге қарсы гүресемиз.

Өзбекистанда пүткил жер жүзилик әҳмийетке ийе болған жүдә көплеген тарийхый-мәдений ҳәм архитектуралық естеликлер бар. Музейлер, архивлер ҳәм китапханаларда жүда қымбатлы қолжазбалар, экспонатлар, коллекциялар ҳәм архив ҳүжжетлери сақланбақта. Бундай уллы тарийхый мийрасты қәстерлеп-сақлаў ҳәм есапқа алыў бойынша бир қатар жумыслар исленген болса да, үйрениўлер соны көрсетпекте — еле бир қатар мәдений мийрас обьектлеримиз есапқа алынбаған, экспонатлар, коллекциялар ҳәм архив ҳүжжетлери толық категорияланбаған.

Әне усылардан келип шығып — мәдений мийрас объектлерин толық хатлаўдан өткерип, есапқа алыў жумысларын жетилистириў талап етиледи, музейлер, архивлер, китапханаларда ҳәм басқа да жерлерде сақланып атырған, мәдений мийрас объекти белгилерине ийе болған экспонатлар, коллекциялар ҳәм архив ҳүжжетлерин толық категориялаў, бул бағдардағы нызамшылықты және де жетилистириў зәрүр.

Өзбек халқының тарийхый-мәдений мийрасы ҳәм мәдений естеликлери халықаралық әҳмийетке ийе екенлигин инабатқа алып және қалаларымыздың миллий келбетин сақлап қалыўда нәтийжели илажларды әмелге асырыў зәрүр. Архитектуралық естеликлерди асырап-сақлаў, қайта оңлаў­ға көмеклесиў ҳәм бүгинги күнге шекем олардың ЮНЕСКОның Пүткил жер жүзилик мийрасы дизимине кирмегенлерин оған киргизиўде белсендилик көрсетиў — тийкарғы ўазыйпамыз саналады.

Бул ҳәм тараўдағы басқа да мәселелерди шешиў ушын Материаллық мәденият мийрасын қайта тиклеў ҳәм капитал оңлаў қорын шөлкемлестириў, зәрүр деп есаплаймыз.

!сирлер даўамында уллы данышпанларымыз тәрепинен жаратылған бийбаҳа руўхый дүрданалар тарийхый себеплерге бола шет мәмлекетлерде қалып кеткени яки алып шығып кетилгени бизге мәлим. Биз тийисли шөлкемлер менен биргеликте шет еллердеги китапхана, архив ҳәм музейлеринде сақланып атырған өзбек данышпанлары, ойшыллары ҳәм жазыўшы-шайырлары тәрепинен жаратылған илимий ҳәм көркем шығармалар және халқымыз тарийхына байланыслы материаллық байлықларды Өзбекистанға қайтарыўда белсендилик көрсетемиз.

Елимизде бурыннан өнерментшиликтиң барлық түрлери раўажланған. Устаз-шәкирт дәстүри тийкарында даўам етип киятыр­ған ҳәм өзбек халқының жоқары мәденияты ҳәм қәбилетин көрсететуғын және эстетикалық қунға ийе болған миллий өнерментшилик түрлерин қайта тиклеў ҳәм раўажландырыў, миллий көркемлик мектеплериниң дәстүрлерин сақлап қалыўды хошаметлеў бәрқулла дыққат орайымызда болады.

«Бәркамал әўлад — миллет таянышы» принципи тийкарында биз жаслар санасын халқымызға жат болған «ғалабалық мәде­ният»тың унамсыз тәсиринен қорғаў мақсетинде олардың қәлби ҳәм санасына миллий тиклениў идеясын сиңдириў, миллий мәнаўият ҳәм қәдириятлар руўхында тәрбиялаўды және де күшейтиўимиз керек. Бунда кино, театр ҳәм эстрада көркем-өнеринде халқымыздың бай ҳәм бийтәкирар тарийхы, мәденияты, дәстүрлери ҳәм алдынғы үрп-әдетлерин тәсиршең көркем образлар арқалы көрсететуғын шығармалардың дүньяға келиўине көмеклесиў және де оларды үгит-нәсиятлаў тийкарғы ўазыйпамыз саналады.

Тил — миллеттиң ең жоқары қәдирияты болып есапланады. Усыннан келип шығып, әййемги ҳәм бай тарийхқа ийе болған, ғәрезсизлик себепли қәдир-қымбаты тикленген, ҳәзирги ўақытта жүз берип атырған глобалласыў дәўиринде заманагөй раўажланыўдың барлық тараўларының талапларына жуўап беретуғын дәрежеде имканиятқа ийе болған тилимиздиң раўажланыўын жаңа басқышқа көтериў ушын мәмлекетлик тилди байытыў, оны және де жетилистириўге, мәмлекетлик тил сыпатындағы статусын беккемлеў ҳәм оның толық орынланыўына ерисиў, тил мәдениятын және де жетилистириўге бағдарланған илажлар комплексин ислеп шығыўды жетекши ўазыйпалардың бири сыпатында көрмектемиз. Сондай-ақ, қарақалпақ тилин және де раўажландырыў бәрқулла дыққат орайымызда болатуғынлығын айтып өтпекшимен.

Фундаментал илимлер, заманагөй мәлимлеме ҳәм коммуникация технологиялары, санаат, банк-қаржы системасы, юриспруденция, дипломатия, әскерий ис ҳәм сол сыяқлы жүдә әҳмийетли тармақларда өзбек тили өзиниң ҳақыйқый орнын ийелеўине ерисиў, усы мақсетте заманагөй сабақлықлар, этимологиялық ҳәм салыстырмалы сөзликлер жаратыў, зәрүр атама ҳәм ибаралар, түсиник ҳәм категорияларды ислеп шығыў тараў қәнигелериниң алдындағы әхмийетли ўазыйпа, деп есаплаймыз.

Усы жерде, сизлердиң итибарыңызды және бир машқалаға қаратпақшыман. Өзбекистан аймағында жасап дөретиўшилик еткен ҳәм жәҳән цивилизациясына салмақлы үлес қосқан илим-пән, мәденият, әдебият ҳәм көркем-өнер ўәкиллери, уллы мәмлекетлик искерлер, әскерий сәркардалардың өмири ҳәм искерлигине бағышланған миллий кино шығармалары дерлик жоқ.

Адамлар тәсиршең көркем образлар арқалы сүўретленген ҳәм өзбек хал­қының ҳақыйқый тарийхы сәўлеленген кино шығармаларын интизарлық пенен күтпекте. Әйне ўақытта Өзбекистан телевидениесинде берилип атырған көркем ҳәм видеофильмлердиң көпшилиги шет мәмлекетлердиң тарийхы, әскерий ҳәм сиясий искерлери және де алымлары ҳаққында болмақта.

Бүгинги күнде қоңсы шет мәмлекетлер өзлериниң миллет қаҳарманлары ҳаққында, олар дүньялық көлемде уллы болмаса да, жетекши шет ел киносту­дия­лары менен биргеликте киношығармалар таярлап, оларды дүнья халықларына таныстырмақта. Бундай тәжирийбе миллий мақтаныш сезимлерин арттырып, миллетти бирлестиретуғын күшли үгит-нәсият усылы есапланады.

Биз Өзбекистан халқының мәденияты ҳәм көркем-өнери тараўындағы жетискенликлерин халықаралық майданда кең көлемде үгит-нәсиятлаў, ҳәзирги Өзбекис­тан топырағында жасап, дөретиўшилик еткен ҳәм жәҳән цивилизациясы раўажланыўына салмақлы үлес қосқан илим-пән, мәденият, әдебият ҳәм көркем-өнер ўәкиллери, уллы мәмлекетлик искерлер, әскерий сәркардалардың өмири ҳәм хызметине бағышланған кино шығармалардың жаратылыўында баслама көрсетиўимиз керек. Бул ислерди қаржыландырыў, соның ишинде шет ел киностудия­лары менен биргеликте белгили режиссёр, актёрлар қатнасыўында, оны пүткил дүнья жәмийетшилигине жеткериўди әҳмийетли ўазыйпа, деп есаплаймыз.

Итибарыңызды жүдә әҳмийетли болған бир мәселеге қаратпақшыман. Тарийхта шет еллерде жасап дөретиўшилик еткен ҳәм де елимизде туўылып, тәғдирдиң дегиши менен шет еллерде дүньядан өткен уллы данышпан ҳәм ойшыллардың қәбирлерин анықлаў, олардың мәңгилик орынға айланған мәканларын абаданластырыў жумысларын мәмлекетлик көлемде әмелге асырыў ўақты келди.

Социаллық-гуманитарлық илимлердиң мәмлекетимиз раўажланыўы ҳәм жас әўладымыздың дүньяқарасын қәлиплестириўдеги жүдә әҳмийетли имканиятларынан пайдаланып, оларды Ўатанды сүйиўшилик, миллетти сүйиўшилик ҳәм улыўма инсаныйлық руўхында тәрбиялаў және миллий мәплеримизге қайшы бол­ған идея ҳәм идеологияларға қарсы идеологиялық иммунитетти қәлиплестириўдеги әҳмийетинен келип шыққан ҳалда бул бағдарда таярланатуғын фундаментал шығармаларды баспадан шығарыўды ҳәм олардың ғалабаласыўын қоллап-қуўатлаўға қаратылған әмелий илажларды белгилеймиз.

Жәмийет, шаңарақ ҳәм билимлендириў системасында жас әўладты китапқа муҳаббат ҳәм ҳүрмет-иззет руўхында тәрбиялаў, Өзбекистан халқының тарийхы, мәнаўий-мәдений мийрасына байланыслы әдебиятларды басып шығарыў менен шуғылланып атырған авторлар, баспаханалар, баспаларды экономикалық жақтан хошаметлеў, оларға салық ҳәм басқа да төлемлер бойынша жеңилликлер берилиўине ерисиўимиз керек.

Театр — инсанның мәнаўий камалаты, шахстың тал­ғамын ҳәм ой-өрисин тәр­биялаўда бәрқулла турақлы орын тутқан. XX әсир басында өзбек зиялылары халықты миллий оятыўды усы театрларды шөлкемлестириўден баслағаны да тосыннан емес. Сол дәўирде «Театр — ибратханадур» деген терең мәнили ҳикмет арқалы сахна көркем-өнери миллетимиздиң негизинде ким еди, ҳәзир қандай жағдайда екенлигин көрсетип берген.

Бүгинги күнде глобалласыў шараятында халықтың өзине тән келбетин, миллий қәдирият ҳәм дәстүрлерин қорғаў, адамларда жоқары руўхый сана ҳәм талғамын тәрбиялаўда және театрлардың орны үлкен әҳмийетке ийе болмақта. Бирақ, театр көркем-өнерине қызығыўшылық ҳәўес етерли дәрежеде емес. Театр заллары көбинесе тамашагөйлер менен ярым толған аўҳалда болады.

Биз руўхый-ағартыўшылық турмысымызды және де раўажландырыў тәрепдары екенбиз, театрға адамларды қайтарыў ушын ең дәслеп заманласларымызды ойландырып және толқынландырып атырған темаларда көркемлик жақтан жоқары шеберлик пенен сахналастырылған спектакльлерди көбейтиў, адамларда, әсиресе жасларда театр тамашасы мәдениятын жетилистириў ҳәм ең әҳмийетлиси, мәмлекетимиздиң барлық театрларында «Ашық есиклер күни»н шөлкемлестириўге ерисиўимиз ҳәм парыз, ҳәм қарыз.

Мәмлекетлик ҳәм жәми­йетлик турмыста социаллық-сиясий мәселелер айрықша орын тутатуғыны бәршемизге мәлим. Сонлықтан бул бағдардағы мәмлекетлик ҳәм сиясий сис­теманы және де беккемлеў, миллий идея, жәмийетимиздиң әдеп-икрамлылық ҳәм мәнаўий тийкарлары үстемлигин тәмийинлеўди тийкарғы ўазыйпаларымыздың бири сыпатында белгилеп атырмыз. Бизиң баслы мақсетимиз — заманагөй раўажланған демократиялық мәмлекет қурыў болып табылады.

Жәмийетте ҳүким сүрип атырған ҳәм халқымызға тән болған кеңпейиллик, миллети, дини, социаллық ҳалаты ҳәм келип шығыўына қарамастан Өзбекистан халқы, барлық пуқаралардың бирлиги ҳәм аўызбиршилигин беккемлеўди ғәрезсизлик жылларында жүзеге келген қәдириятларымыздың бири сыпатында атап өтемиз ҳәм оны турақлы түрде буннан былай да раўажландырамыз.

Соның менен бирге, әсирлер даўамында өзбек халқының ийгиликли ҳәм алдынғы дәстүрлери тийкарында бурыннан қәлиплескен мәҳәллени миллий демократиялық институт сыпатында және де жетилистириў керек. Оның шөлкемлестириўшилик ҳәм экономикалық тийкарларын беккемлеў, пуқаралардың жергиликли әҳмийетке ийе болған мәселелерин шешиўде және миллий ҳәм руўхый қәдириятлар, миллий үрп-әдетлер ҳәм де дәстүрлерди қайта тиклеў және байытыўдағы тиккелей қатнасын тәмийинлеўде ролин күшейтиўди даўам еттиремиз.

Ҳәммемизге мәлим, ғәрезсизлик жылларында суд-ҳуқық тараўын түп-тийкарынан жаңалаў ҳәм реформалаў бойынша кең көлемли жумыслар әмелге асырылды. Суд-ҳуқық тараўын және де демократияластырыў тараўындағы тийкарғы ўазыйпалар төмендегилерден ибарат:

-жәмийетте беккем турақлылық ҳәм нызам үстинлигин тәмийинлеўде халықтың ҳуқықый санасын ҳәм ҳуқықый мәдениятын жетилистириў шешиўши әҳми­йетке ийе. Соның ушын мәмлекетте ҳуқықый билимлендириў системасын және де жетилистириў, Конституция, инсан ҳуқықлары ҳәм демократия тийкарларын үзликсиз үйрениў системасын раўажландырыўға қаратылған системалы ҳәм даўамлы илажларды көриў;

-миллий қәдирият ҳәм халқымызға тән болған пазыйлет және дәстүрлерден келип шығып шаңарақ, мийрас, турақ-жай машқаласы ҳәм турмыста ушырасатуғын келиспеўшиликлерди судқа шекем шешиў системасын раўажландырыў, соның ишинде, ҳәр қандай келиспеўшиликти тыныш жол менен шешиўге умтылыў ҳәм келисим жолын излеў пуқараларымыз мәплерине жуўап береди. Сондай-ақ, жоқарыдағы мәселелерде ҳәм пуқаралардың тәшўишке толы суд мәжилислерине қәлеўи жоқлығын инабатқа алып, бул бойынша мәҳәлле, мийрасқорлық ҳәм қәўендерлик уйымлары, мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлердиң ролин күшейтиў лазым, деп есаплаймыз.

Әзиз дослар!

Ўатанымыздың раўажланыўын ҳәм халқымыздың абаданлығын арттырыўда экономика шешиўши әҳмийетке ийе екенлигин бәршемиз жақсы түсинемиз. Экономика саласында партиямыз — «Халықтың мәнаўий-руўхый тиклениўи — экономикалық реформалардың тийкары саналады», деген сүренди алға қоймақта. Бул салада болса төмендеги ўазыйпаларды әмелге асырамыз.

Экономикаға XXI әсир талаплары ҳәм жаңаша көзқарас тийкарында қат­насты әмелге асырып, өндиристи техникалық ҳәм технологиялық модернизациялаў, өндириске бағдарланбаған шығынларды қысқартыў, жаңа, заманагөй технологияларды енгизиў, сондай-ақ, мәмлекетимиздиң түрли аймақларында жумыс алып барып, перспективалы өндирис пенен шуғылланып атырған кәрханаларға салық ҳәм мәжбүрий төлемлерде жеңилликлер бериў жолы менен жергиликли санаат нәтийжелилигин және де арт­тырыўдың ҳуқықый тийкарларын избе-из жетилистириўге ерисиўди мақсет еттик.

Жәҳән базарында бәсекиге шыдамлы ҳәм миллий экономикамыз тымсалына айланатуғын трансмиллий компанияларды қәлиплестириў, «Өзбекистанда ислеп шығарылған» белгиси астында жәҳән базарына өним жеткерип бериўге бағдар­лан­ған системалы илажларды қабыл етиў ҳәм сырт ел өнимлериниң орнын басатуғын өнимлерди ислеп шығарып атырған жергиликли ислеп шығарыўшыларды нәтийжели қоллап-қуўатлаў, соның ишинде, олар ушын салық муғдарын кемейтиў, бажыхана жеңилликлери ҳәм преференциялары, жеңилликли субси­диялар ҳәм басқа да формалардағы мәмлекет тәрепинен қоллап-қуўатлаў илажларын енгизиўге ерисиўимиз керек.

Бул жерде және бир әҳмийетли мәселеге тоқтап өтпекшимен. Көпшилик жақсы биледи, Өзбекистан туўрыдан-туўры дүнья теңизлерине шыға алмаўы менен бирге, туўрыдан-туўры теңизге шығатуғын мәмлекет пенен де шегаралас емес. Дүньяда әне усындай қурамалы географиялық орында жайласқан еки мәмлекеттиң бири Өзбекис­тан саналады. Және бир нәрсени жақсы билемиз, дүньяда ең арзан жол — бул теңиз жолы болып табылады.

Буннан тысқары, Өзбекистанда транспорт хызметлериниң баҳасы жоқары. Изертлеўлерге қарағанда, бүгинги күнде 20 тонна өнимди 500 километр аралыққа автомобильде тасыўдың өзине түсер баҳасы Өзбекистанда 1 километр ушын 1,75 долларды қурамақта. Салыстырыў ушын: қоңсы мәмлекетлерде бул көрсеткиш 0,7 доллардан 1,3 долларға шекемги муғдарды қурайды.

Жоқарыда айтып өтилген мәселелер менен бир қатарда, логистика инфраструктурасының төмен раўажланыўы, миллий өнимди дүнья базарына алып шығыўда талап етилетуғын ҳүжжетлердиң көплиги, оларды көрип шығыў мүддетлериниң узақлығы ҳәм қымбатлығы маш­қаласы да бар. Булардың барлығы мәмлекеттиң экспорт потенциалын арттырыўға тосқынлық етпекте ҳәм сыртқы базарда өнимлеримиздиң өзине түсер баҳасының жасалма түрде артыўына алып келмекте.

Соннан келип шығып, биз транспорт-экспедиторлық хызмети менен шуғылланыўшы компанияларға жеңилликлер бериў, үлкен жүк тасыўшы автомобильлерди лизингке бериў системасын раўажландырыў ҳәм жетилистириў зәрүр деп есаплаймыз. Соның менен бирге, бажыхана хызметлериниң баҳасын кемейтиў ҳәм шегарадан өтиў тәртибин әпиўайыластырыў бо­йынша жумыс алып барамыз.

Миллий базарды төмен сапалы, халықаралық стандартларға сай келмейтуғын өнимлер (жумыслар, хызметлер)ден қорғаў, қолайлы ҳәм тартымлы инвестиция орталығын қәлиплестириўдиң ҳуқықый тийкарларын күшейтиўди әҳмийетли ўазыйпамыз деп билемиз.

Биз, халқымыздың, әсиресе, жаслардың тиккелей Ўатанымызда ислеп шығарылып атырған заманагөй ҳәм сапалы кийим-кеншекке болған талабын қанаатландырыў, жеңил ҳәм ықшам тоқымашылық кәрханаларының санын көбейтиў, оларға жергиликли шийки затты терең қайта ислейтуғын заманагөй технологияларды енгизиўди қоллап-қуўатлаймыз.

Мәмлекетлик компаниялар ҳәм мәмлекетлик үлес үстинлик ететуғын кәрханалардың финанслық-хожалық жумысларының  ашық-айдынлығын тәмийинлеў арқалы олардың жумыс нәтийжелилигин арттырыў, ишки жеке инвестицияларды миллий экономикаға бағдарлаўды және де кеңейтиўди ҳәр тәреплеме  қоллап-қуўатлаўды заманның өзи талап етпекте.

Тараўдағы және бир әҳмийетли мәселе — миллий  экономиканың раўажланыўы жетик маман кадрларға байланыслы екенин аңлаған ҳалда, заманагөй билим ҳәм тәжирийбеге ийе инженерлик-техникалық, финанс­лық-экономикалық, корпоративлик басқарыў менеджментлери, мәлимлеме технологиялары саласында  бағдарламашыларды таярлаўды түпкиликли күшейтиў ҳәм бул тараўларда талантлы жасларды қоллап-қуўатлаў оғада зәрүр.

Ҳәммемизге мәлим, Өзбекистан көп әсирлик тарийхқа ҳәм сийрек ушырасатуғын мәдений-тарийхый мийрасқа ийе. Булардың ҳәммеси елимизде үлкен потенциалы ҳәзирше толық иске түспеген туризм индус­триясын раўажландырыў ҳәм елимизди жәҳән туризм орайларының бирине айландырыў имканиятын береди.

Туризм экономиканың буннан былай да раўажланыў процесин тезлететуғын фактор сыпатында экономикалық ҳәм социаллық машқалалар шешиминде әҳмийетли орын ийелейди, қосымша жумыс орынларының жаратылыўына, экономикалық белсенди халықтың бәнтлигин арттырыўға, миллет пәраўанлығын жетилистириўге хызмет етеди, экономикалық хызметтиң өз-ара байланыслы болған бир қатар тармақлары, инфраструктураның раўажланыўына түртки болып, және де ғалабаласады. Туризм ҳәзирги ўақытта ағартыўшылық ҳәм пуқаралық жәми­йеттиң мәнаўий тийкарларын қәлиплестириўде күшли қурал болып та хызмет етеди.

Усыннан келип шыққан ҳалда, биз төмендеги мәселелерди өз ишине қамтып алатуғын Комплексли илажлар режесин әмелге асырыўды усынамыз;

- туристлик инфраструктураның буннан былай да раўажланыўын, туристлер ушын мөлшерленген объектлердиң ҳәр тәреплеме қолайлы болыўын, транспорт ҳәм  мийманхана хызметлери және туристлик логистикасын жетилистириўди, туристлик  индустриясы менен байланыслы хызметлердиң түрли тараўларына заманагөй мәлимлеме технологияларды енгизиўди тәмийинлеў;

-сырт елли мийманлар ҳәм мәмлекетимиз халқы ушын елимиздиң халықаралық абырайын, тартымлылығын арттырыўда тийкарғы фактор болған туристлик хызмет мәнзиллеринде, халықаралық аэропортларда, вокзалларда көрсетилип атырған  сервис хызметлериниң сапасын жақсылаў;

-айрықша қорғалатуғын бийбаҳа тәбийғый аймақларды келип көриў тәртибин нәзерде тутатуғын туризмниң белсенди түрлерин, соның ишинде, экотуризмди раўажландырыў ушын зәрүр болған барлық шараятларды жаратыў. Усы орында Қарақалпақстанда экотуризмди раўажландырыў бойынша үлкен имканиятлар бар екенлигин айрықша атап өтпекшимен.

Бүгин пүткил дүньяда адамларды ойландырып ҳәм қызықтырып атырған мәселелер ишинде социаллық мәселелер айрықша орында тур. Сол себепли биз халықтың турмыс сапасын, дәрежесин ҳәм абаданлығын арт­тырыўды социаллық тараўдағы стратегиялық мақсетимиз сыпатында белгиледик. Соннан келип шығып, тийкарғы ўазыйпаларымыз төмендегилерден ибарат, деп есаплаймыз.

Ҳәммемиз жақсы билемиз, бүгин дүньяда азық-аўқат қәўипсизлигин тәмийинлеў оғада үлкен әҳмийетке ийе. Соннан келип шығып, халықтың аўқатланыў ҳәр түрлилигин кеңейтиў, мәмлекетимизде сапалы ҳәм қәўипсиз азық-аўқат өнимлерин ислеп шығарыўды көбейтиў ҳәм бунда генлерди модификациялаў усылынан пайдаланыўды шеклеў, соның менен бирге, халықтың аўқатланыў мәдениятын жетилистириў ең тийкарғы ўазыйпаларымыз қатарына киреди.

Миллет генофондын асыраў ҳәм саламат әўладты камалға келтириў мақсетинде жас өспиримлерге денсаўлық ушын зыянлы бол­ған қуўат бериўши ишимликлерди сатыўды қадаған етиў ҳәм бул бағдарда ағартыўшылық-түсиндириў жумысларын системалы түрде жолға қойыў лазым. «Халқы саламат ҳәм бәркамал бол­ған мәмлекет күшли болады!» — принципине әмел етилиўин избе-излик пенен раўажландырыў  зәрүр.

Усы орында турмысымызда бар болған және бир машқалаға итибар қаратыўды қәлеймен. Ол да болса — айырым жағдайларда болса да жасларымыз арасында ерте турмыс қурыў ҳалатларының елеге шекем ушырасып турғанлығы саналады. Ерте турмыс қурыў ҳәм ерте туўыўшылықтың алдын алыў бағдарында анық ҳәм тәсиршең илажларды көриў, бул бойынша үгит-нәсият жумысларын, жәмийетшилик қадағалаўды күшейтиў, халықта ерте некеге болған қарсы сезимди қәлиплестириўимиз лазым.

Шаңарақ ҳәм шаңарақлық қәдириятларды беккемлеў, жас шаңарақларға ғамқорлықты күшейтиў бойынша кең көлемли жумысларды избе-из даўам еттириў мақсетинде нызамшылығымызды және де жетилистиремиз. Өйткени, уллы бабаларымызға бәркамал әўлад мүнәсип!

Қурылыс ҳәм безеў жумысларында миллий архитектуралық дәстүрлерди ҳәм алдынғы сырт ел тәжирийбелерин қолланыў, тарийхый қалалар ҳәм ашық аспан астындағы музейлерди қайта оңлаўға қаратылған ири жойбарларды әмелге асырыў бойынша сиясатты избе-излик пенен даўам еттириўди ҳәр тәреплеме қоллап-қуўатлаймыз.

Дыққатыңызды турмысымызда тез-тез ушырасып туратуғын ҳәм бәршемизге жақсы таныс болған бир машқалаға қаратпақшыман, және де анығырақ айтқанда, бул мәселе көбирек қала хал­қының турмысына байланыслы. Көп қабатлы үйлерде үй-жай фондын техникалық эксплуатациялаўдың норма ҳәм қағыйдаларын бузыў ҳалатлары әдеттегидей түс алмақта. Адамлардың материаллық абаданлығы артқан сайын турақ-жайды заманагөй стандартлар тийкарында оңлаў, кеңейтиўге берилип кетеди. Қәўипсизлик мәселесине болса итибар қаратпайды. Жайды услап турған үстинлерди бузып болса да ханаларын кеңейт­пекши болады. Бул көп қабатлы жайда меннен бас­қа да адамлар бар, бул жай мениң жеке мүлким емес, деген нәрселер қыялына да келмейди.

Бундай машқалалардың келип шығыўына, үй-жай саласындағы нызамшылыққа бойсынылыўы үстинен қадағалаў тәртиби ҳәм анық механизми бүгинги күн талапларына жуўап бермейтуғынлығы болып табылады.

Бул машқаланы шешиў ушын республикамыздың барлық орынларында, әсиресе, көп қабатлы турақ жайларды, үй-жай фондын техникалық  эксплуатациялаўдың норма ҳәм қағыйдалары бузылыўының алдын алыў, қалаларымыздың архитектуралық  келбетин және де жақсылаў мақсетинде үй-жай саласындағы нызамшылықтың орынланыўы үстинен нәтийжели мәмлекетлик қадағалаўды орнатыў лазым, деп есаплаймыз.

Мәҳәллениң пуқараларды, ул-қызларды ҳәм жасларды руўхый әдеп-икрамлылық жақтан тәрбиялаў, жаңа жумыс орынларын жаратыў, социаллық саладағы жумыслардың нәтийжелилигин арттырыў, орынларда жәмийетлик қәўипсизликти ҳәм ҳуқық тәртибин жақсылаў менен байланыслы мәселелерди шешиў бо­йынша ҳәрекетлеримизди жеделлестириў зәрүр.

Және бир мәселеге итибарыңызды қаратып, соны айтыў керек, балалар, ҳаяллар, сондай-ақ, аўыр кеселликлер, соның ишинде, адамның иммунитет жетиспеўшилиги вирусын келтирип шығаратуғын кеселликлер (АИВ/АИЖС) ден жәбир шегиўши шахсларға нәтийжели жәрдем көрсетиўди избе-из даўам еттириў биз ушын әҳмийетли ўазыйпа саналады. Соның менен бирге, олардың ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплерине әмел етиўи үстинен парламентлик ҳәм жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў керек, деп есаплаймыз.

XXI әсир — мәлимлеме әсири сыпатында тән алынғанын есапқа алып, Мәлимлеме тараўында миллий мәплеримиз ҳәм хал­қымыз мәденияты менен мәнаўиятының өзине тәнлигин сақлаўды тәмийинлеўге қара­тыл­ған миллий мәлимлеме-коммуникация саласын раўажландырыўдың узақ мүддетли стратегиясын әмелге асырыўға ҳәр тәреплеме көмеклесиў жүдә әҳмийетли ўазыйпа сыпатында күн тәртибине қойылмақта. Бул ўазыйпаны әмелге асырыў ушын төмендеги мәселелер оғада әҳмийетке ийе.

Миллий мәлимлеме системалары ҳәм миллий мәлимлеме ресурсларын раўажландырыў, миллий мәлимлеме қәўипсизлигин тәмийинлеў ўазыйпаларын шешиў бүгинниң ең әҳми­йетли ўазыйпасы, деп есаплаймыз. Раўажланған миллий мәлимлеме мәканы — беккем раўажланыўдың тийкары екенлигин есапқа алып, оны избе-излик пенен жетилистириўге ерисиўимиз лазым.

Жаслардың камалына хызмет ететуғын креатив мәлимлеме орталығын, нәтийжели мәлимлеме-билимлендириў мәканын жаратыў, балаларды олардың физикалық ҳәм мәнаўий, әдеп-икрамлылық жақтан раўажланыўына зыян келтиретуғын мәлимлемелерден қорғаў ушын барлық күш ҳәм имканиятларымызды жумсаймыз. Буннан тысқары, жәмийетлик санада миллий идеяның қәлиплесиўи ҳәм раўажланыўы процесс­лерин мәлимлеме тәрепинен тәмийинлеўди буннан былай да күшейтиў алдымызда турған әҳмийетли ўазыйпа саналады.

Ҳүрметли ўатан­лас­лар!

Жақында олимпиадашыларымыз ҳәм  паралимпиадашыларымыз ерискен таң қаларлық жеңислер пүткил халқымыздың ҳәм миллетимиздиң мақтанышын аспан­ға көтерип, пуқараларымыз қәлбинде шексиз мақтаныш туйғыларын оятты. Ҳақыйқатында да, «Дүньяда ҳеш бир нәрсе мәмлекетти, миллетти спорт киби дүньяға тез таныта алмайды, даңқлы ете алмайды» принципи тийкарында спорттың барлық түрлери, әсиресе, Олимпиада ойынлары бағдарламасынан орын алған және миллий түрлерин ҳәр тәреплеме қоллап-қуўатлаў жетекши ўазыйпамыз болып табылады.

Бунда, ең дәслеп жәҳән көлеминде өзбек спортшылары ерисип атырған таң қаларлық табысларды халық ҳәм миллет мақтанышының өсиўине хызмет етиўи, жасларды Ўатанды сүйиўшилик руўхында тәрбиялаў және адамларды бир мақсет жолында бирлестириўши қәсийетти системалы түрде кеңнен үгит-нәсиятлаў және Ўатанымыздың мақтанышы болған спортшылардың өмир жолы ҳаққында тәр­биялық әҳмийетке ийе ҳүжжетли ҳәм көркем фильмлер, илимий-ғалабалық шығармалар жаратыўды және де күшейтиўимиз керек.

«Перзентлери саламат ҳәм бәркамал ел қүдиретли болады» сүрени астында мәмлекетимизде кең қулаш жайған ҳәм улыўмамиллий ўазыйпаға айланған балалар спортын раўажландырыў исине ҳәр тәреплеме көмеклесиў дәркар.

Биз миллий қәдириятларымыз, ерлик, мәртлик, Ўатанды сүйиўшилик ҳәм инсаныйлық тийкарларды өзинде жарқын сәўлелендиргенин ҳәм бүгин дүньяның 130 ға жақын мәмлекетинде гүрес федерациялары шөлкемлестирилгенин есап­қа алып, өзбек гүресин Олимпиада ойынлары қатарына киргизиў мақсетинде халықаралық Гүрес федерациясы, Халықаралық ҳәм миллий Олимпия Комитети менен байланысты ҳәр тәреплеме беккемлеўди бул бағдардағы ең тийкарғы ўазыйпамыз деп билемиз. Биз өзбек гүресиниң Олимпиада ойынлары бағдарламасынан орын алыўы ушын барлық күш ҳәм имканиятларымызды иске салып, бул уллы мақсет ушын ақырына шекем гүресемиз.

Бағдарламадан орын алған сыртқы сиясат бағдарындағы ўазыйпаларға итибарыңызды қаратпақшыман. Сыртқы сиясат тараўында биз Өзбекистанның тынышлықсүйер сиясатын ҳәм әскерий-сиясий блок­лар­ға қатнаспайтуғынын қоллап-қуўатлап, Өзбекистан Республикасы өзиниң белсенди сыртқы сиясатының тийкарғы мақсет ҳәм ўазыйпаларын бүгинги қыйын шараятта, регионда қәўипсизликке ҳәм турақлылыққа қәўиплер сақланып қалып атырған бир жағдайда әмелге асырмақта, деп есаплаймыз.

Өзбекистанның бай тарийхый мийрасы, оның руўхый әдеп-икрамлылық дәстүрлери ҳәм қәдириятлары, жәҳән мәдениятына қосқан шексиз үлеси республиканың заманагөй халықаралық мүнәсибетлерде, белсенди сыртқы сиясаты ҳәм сыртқы экономикалық жумысында тең ҳуқықлы субъектке айланыўының тийкарғы ҳәм әҳмийетли қуралы болды.

Сыртқы сиясат ҳәм мәмлекетлик басқарыўдың басқа да уйымларының хызметлери шеңберинде миллий мәплерди қатаң қорғаўды тәмийинлеўге ерисиўимиз шәрт. Бизиң сүренимиз — миллий мәплер ҳәр нәрседен жоқары.

Өзбекистан халқының мәденият ҳәм көркем-өнер тараўындағы жетискенликлерин кең көлемде үгит-нәсиятлап, Өзбекистанның халықаралық майдандағы унамлы имиджин ҳәр тәреплеме беккемлеп барыўымыз зәрүр.

Пуқараларымыздың ҳәм юридикалық шахслардың сырт мәмлекетлерде ҳуқық­ларының, еркинликлериниң ҳәм нызамлы мәплериниң ҳәр тәреплеме қорғалыўын тәми­йинлеў бойынша халықаралық бирге ислесиўди раўажландырыў әҳмийетли ўазыйпамызға айланыўы керек.

Инсаният цивилизациясының әййемги трансшегаралық жөнелиси болған Шығыс ҳәм Батысты бир­лес­тириўши, экономикалық, сиясий ҳәм мәдений-инсаныйлық салаларындағы шериклик байланысларын институционаллық беккемлеў ҳәм кеңейтиўде әҳми­йетли орын тутатуғын Уллы Жипек жолын қайта тиклеў, күшли «Уллы Жипек жолы» брендин алға сүремиз.

Әзиз дослар!

Бизиң тийкарғы идея­мыз — Ўатанымызда ҳүким сүрип атырған тынышлық ҳәм татыўлықты және де беккемлеў арқалы экономиканың турақлы өсим пәтлерин, халқымыздың пәраўанлығына ҳәм мәмлекетимиздиң буннан былай да гүллеп-жаснаўына бар күш-қүдиретимизди бағышлаў арқалы сүйикли Өзбекистанымыздың миллий мәплери жолында пидәкерли хызмет етиў болып табылады.

Биз ушын бирден бир ҳәм баслы мақсет — бул Өзбекистан мәпи ҳәм және бир мәрте Өзбекистан мәпи.

Сөзимниң жуўмағында ғәрезсизлигимизди беккемлеў, Ўатанымыздың және де гүллеп-жаснаўына пидәкерли хызмет етип атыр­ған Қарақалпақстан хал­қына өзимниң ең ийгиликли ни­йетлеримди билдирип, елимиз ҳәмийше тыныш ҳәм татыў болып, халқымыздың абаданлығы және де артып, бахыт-ығбал бәршеңизге жолдас болыўын тилеймен.

Дыққатларыңыз ушын рахмет!

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF