Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 08:36:59, 27.05.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ХАЛҚЫМЫЗДЫҢ МИЛЛИЙ

МИЙРАСЛАРЫ

 

Қайсы бир халықты жақыннан билгимиз келсе, оның мәденияты, өтмиш тарийхына нәзер аўдара отырып, мийрас қалдырған бийбаҳа дүрданалары, тәкирарланбас үлгидеги естеликлерине қарай отырып баҳалаўға болады.

Әлбетте, бундай байлықларымыздың әўладтан-әўладқа жетип келиўинде музейлердиң орны айрықша. Республикамызда өзиниң бирнеше жыллық тарийхына ийе Қарақалпақстан мәмлекетлик Үлкетаныў музейи де халқымыздың бай мийрасларын қәстерлеўде, оны көпшиликке танытыўда ийгиликли хызмет атқарып келмекте.

МУЗЕЙ ТАРИЙХЫНА БИР НӘЗЕР

 

Қарақалпақ халық қол өнериниң раўажланыў тарийхы оғада узақ әсирлерди қамтыйды. Соған ылайықлы, алыс заманлардан берли Орта Азия ҳәм Шығыс Европада жасап келген қарақалпақ халқы дүнья мәдениятына өзиниң белгили үлесин қосты. Қарақалпақ көркем өнери ҳәм мәдениятында ертедеги Қаңлы, соңғы Хорезм мәмлекети және Дешти Қыпшақ салтанаты дәўирлеринен тысқары, Орайлық Азия, Қубла Сибирь, Едил-Жайық бойлары, Арқа Кавказ, Шығыс Европа, Жақын Шығыс халықлары менен әййемнен киятырған ҳәр түрли қатнасықлардың изи сақланған. Ески дәўирлерде Арал жағалары арқалы бирнеше мәрте Шығыстан Батысқа қарай халықлардың ғалаба түрде көшип өтиўи болған.

 

 

 

 

Бүгинги күнде Қарақалпақстан мәмлекетлик Үлкетаныў музейи тийкарынан халқымыз тарийхына байланыслы мәдений мийрасларды топлаў, миллий ағартыўшылық ҳәм үгит-нәсият жумысларын жүргизиў менен шуғылланады. Музей дүзилиси бойынша бирнеше бөлимлерге бөлинген. Ҳәзирги күнде музей үш бөлимнен турады. Олар – тәбият, жаңа тарийх ҳәм археология-этнография бөлимлеринен ибарат. Булардан тысқары, реставрация, ағаш устаханасы, есап-санақ секторы, китапхана, хызмет алып бармақта. Музей фондларында сақланған экспонатлар – үлкемиз тәбияты, қарақалпақ халқының тарийхы, этнографиясы, мәденияты ҳәм ғәрезсизлик жылларында ерискен жетискенликлер ҳаққында сҚз етеди. Бул экспонатлар түрлери бойынша 7 фондқа ажыратылған: баҳалы металлар, этнография, жаңа тарийх, фотонегативлер, археология, тәбият ҳәм өнерментшилик фондлары.

Қарақалпақ халқының мәденияты ҳәм көркем өнери өзиниң басқа халықларда тәкирарланбайтуғын тийкарғы айырмашылықлары менен ажыралып турады. Бул өзгешеликлер халықтың әййемнен киятырған негизги үлгилериниң сақланыўы және сыртқы ҳәм ишки экономикалық, мәдений-эстетикалық, диний ҳәм тағы бас тәсирлердиң себебинен бирқанша өзгерислерге ушырап отырыўы, раўажланыўы тийкарында қәлиплескен. Әсиресе, қарақалпақ халық қол өнериниң мысалында ол анық көринеди. Қол өнери халықтың күнделикли турмысы менен тығыз байланыста раўажланды. Оның негизги түрлери – көбинесе той-мерекелерде кийетуғын нағыслы, сәнли кийимлер, металлдан исленген зергерлик буйымлары, үй үскенелери менен дәскелери, әсбап-әнжамлар, қурал-жарақ ҳәм басқалар. Қарақалпақ қол өнери дөретпелерин ислеўге көбинесе жергиликли материаллар: жүн, пахта, ағаш, сүйек, жипек ҳәм шеттен алып келинген ҳәрқыйлы металлар менен ҳасыл таслар қолланылған. Қол өнери шығармалары зергершилик, ағашқа нағыс ойыў (оймакерлик), тоқымашылық, гилемшилик, кесте тоқыў, гүлалшылық, териден буйымлар ислеў, сүйекке нағыс ойыў тәризли өнерментшилик түрлери үлгилери сақланған музей экспонатларында көриўимизге болады.

МУЗЕЙ ТАБЫСЛАРЫ

Музей өзиниң баҳалы экспонатлары ҳәм ийгиликли хызметлери менен үлкен табысларды қолға киргизип киятыр. Атап айтқанда, Өзбекстан көлеминде өткерилген Музейлер фестивалында жоқары дәрежели диплом ҳәм 2006-жылы Қаршы қаласында өткерилген халықаралық Музейлер фестивалында I дәрежели диплом менен сыйлықланған. Сондай-ақ, 2007-жылы Марғулан қаласының 2000 жыллық юбилейине бағышланған XI халықаралық Музейлер фестивалында “Он бармағы өнерли қарақалпағым” атлы көргизбеси менен қатнасып, “Ең жақсы сақланған экспонатлар” номинациясын қолға киргизди. Усы жылы музейдиң бир қатар хызметкерлери “Алтын мийрас” қоры, “Өнермент” бирлеспеси менен биргеликте 23-28-октябрь күнлери Ташкент қаласында өткерилген “Style UZ” көркем өнер ҳәптелигине көшпели көргизбеси менен қатнасып қайтты. Сондай-ақ, ноябрь айында халықаралық туризм ҳәптелигинде де көргизбелери шөлкемлестирилди.

– Музей жәмәәти тәрепинен жасларымыз бенен тығыз байланыс орнатыў, оларды Ана-Ўатанға садықлық руўхында тәрбиялаў, бийбаҳа тарийхый естеликлеримизди қЎдирлеўге сҮйиспеншилигин арттырыў мақсетинде кҚшпели коргизбелер шолкемлестириў дәстүрге айланған. Ҳәзирги ўақытта музей имаратын қайта салыў ислери алып барылып атырғанлығы ушын 1-санлы қәнигелестирилген мектепте турақлы түрде көргизбе шөлкемлестирилген.

Жуўмақластырып айтқанда, музей – бул әжайып эстетикалық тәрбия орайы ҳәм тарийхый сарайы. Ата-бабаларымыздың қолынан дөреген ҳәр бир экспонатты көздиң қарашығындай сақлаў – ҳәр биримиздиң әдиўли ўазыйпамыз.

Зоя ЕРЕКЕЕВА.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF