Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 11:24:44, 02.06.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

АЎЫЛДАFЫ ИЛИМ КАНДИДАТЫ

Диссертация жақлап шыққан басқа илим кандидатларынан оның бир айырмашылығы-әпиўайы аўыл оқытыўшысы болса, екинши тәрепи аспирантурада оқымай, өз бетинше излениўинде, қалаберсе, диссертацияның изертлеў жумысларын Қарақалпақстаннан тысқарыда жасаўшы қарақалпақлар арасында алып барыўында, республикамыз илимпазлары еле қол урмаған тема үстинде жумыс жүргизиўинде болды.

Амангүл Пирекеева Халқабад санаат-транспорт кәсип-өнер колледжине университет питкерип оқытыўшы болып келгенде 2004-жыл еди. Билим- илимге интасы бар адам қай жерде жасамасын, қаяқта ислемесин, оннан қол үзбейди. Амангүлдеги илимге талпыныс оны 2005-жылы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтының тил билими кафедрасына алып келди.


- Маған институтта илимий басшы етип профессор О.Доспанов бекитилди. Қарақалпақ тили сөйлемлери ҳаққында көп ғана мақалалар, ири монографиялар, кандидатлық ҳәм докторлық диссертациялар жазылғаны менен өарақалпақстаннан тысқарыда жасаўшы қарақалпақлардың тили ҳәзирге шекем үйренилмегенлигин есап­қа алып, “Кенимехли қарақалпақлардың сөйлесими” деген тема усыныс етилгенде бир жа¬ынан қуўандым. Себеби, алыстағы ағайинлеримиз ҳаққында достым Шәригүл Пайзулла­еваның көп гүрриңлерин тыңлап, қызығатуғын едим. Екинши тәрептен, алыс ел, көрмеген адамлар арасында қыялымдағыдай жумыс ислей аламан ба екен, деген гүдик болғанын да жасырмайман.

Кенимехли қарақалпақлар мени қушақ ашып қарсы алды. Колледждеги сабақларымнан бос ўақытларымды, мийнет демалысларымды Кенимехте Өткердим. “Илим - ийне менен қудық қаз¬ан¬а барабар” деген сӨздиң қаншелли дурыс екенлигин жети жыл даўамында басымнан Өткердим. Мыс қайна¬ан ыссылар менен қақаман боранларда Кенимехтиң Сарыбел, Елтай, өос қудық, Беширабад, Шортепа, Шоркөл, Жаңабад, Гөнеабад, Жаңақазған, Шадыбек, Териқудық, өурама, Шабдара сыяқлы хожалықларына барып, материал жыйнадым. Аўыллар шашаў, орайынан 200 шақырымлап жол басыўға туўра келер еди. Аспирантурада оқымағанлықтан, илимий мӘкемеде ислемегенликтен тӘжирийбемниң азлығы, сол барыс-келислердиң бӘри Өз есабымнан болыўы бираз қыйыншылықлар туўдырды. Соңын ала пединститут студентлериниң Өндирислик тӘжирийбелери ўақтында оларды Кенимехке басқарып бардым.

НӘтийже жаман болған жоқ, топланған тил материаллары қарақалпақ Әдебий тилине, тилимиздиң арқа ҳӘм қубла сӨйлемлерине салыстырылып изертленди. Кенимех қарақалпақлары сӨйлеминиң басқа аймақларда¬ы қарақалпақ сӨйлемлеринен Өзгешеликлери ҳӘм оның фонетикалық, лексикалық, грамматикалық тӘреплери илимий тийкарда биринши мӘрте талқыланды.

Кенимехли қарақалпақлар тилиндеги аймақлық тил қәси­йетлери оны өз алдына сөйлем деп атаўға тийкар болды. Оның ажыралған сөйлем сыпатында сақланып қалыўына бул қарақалпақлардың Қарақалпақстанға тутас мәканларда жасаўы, усы аймақларда қарақалпақ мектеплериниң еркин жумыс ислеўи, кенимехли жаслардың өарақалпақстан Республикасы жоқары ҳӘм орта арнаўлы оқыў орынларында турақлы билим алыўларының тӘсири кҮшли бол¬ан деген жуўмаққа келинди.

Солай етип, Амангул быйыл филология илимлериниң кандидаты деген илимий атаққа еристи. “Машақатлы изленислеримде устазлық еткен профессор О.Доспановқа, қоллап-қуўатлаган колледж басшылы¬ына илимий жумысларым ўақтында жардемлерин аямаган кенимехли а¬а­йинлеримизге миннетдарман” дейди ол.

П.ХОЖАМУРАТОВА.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF