Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 08:22:07, 27.05.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ТОЙ БОЛҒАНЫ ЖАҚСЫ

“Еркин Қарақалпақстан” газетасының 2012-жыл 24-март санында¬ы журналист Қ.Реймовтың “Той — қЎдириятларымыздың айнасы” атамасында¬ы сын мақаласы көпшиликке қозғаў салып, ой туўдырарлығы анық.

Газета оқыўшысы сыпатында менде де бул мақала қызығыўшылық пайда етип, қолыма қәлем алғызды. Ҳақыйқатында да, автор бүгинги күнниң ең машқалалы, шешимин табыўы қыйыншылық туўдырып атырған тема дөгерегинде жан ашытып, бас қатырған.

Дурыс, ҳәмме тойлар да дәбдебели өтип атыр деп пикир айтыўдан да аўлақпан. Той — бул ең жақсы мәресим, жанға жағымлы, қулаққа қонымлы еситилетуғын да сөз. Ҳәр бир инсан баласы бул дүньяға келип, адам атын көтерип жасағаннан кейин арзыў-ҳәўес пенен шийрин әрманлар қушағында өмир сүрери анық.

Ал, оның усы өмири ишиндеги берилетуғын тойы оның арзыў-әрманларының иске асыўының бир белгиси болып есапланады. Себеби, той —бул ата-ана, туўған-туўысқан, қоңсы-қоба, дос-яран, кәсиплеслер ушын да үлкен зийнет, қуўаныш шадлықлар менен белгиленетуғын мәресим. Сонлықтан да той ҳәр қыйлы дәстүрлер тийкарында өткериледи. Расында да, адам бендеси ҳәмийше жақсылық тилеп, арзыў-үмитлер жақсы ни­йетлер менен жасайды. Сонлықтан да, халқымызда ҳәммемиз кҚп еситетуғын ҳәм бир-биреўге тилейтуғын жақсы гәп бар: “тойларда көрисейик, тапқан-тут­қаның тойларға бу­йырсын, тойға жумса, той — қудайдың ғәзийнеси, тойда хызмет ет, тойларыңа барайық, үйиңде той болсын ҳүм тағы басқа”. Қараң, той деген сөздиң мәнисин ақтаратуғын болсақ, бул сөз адамда қандайда бир жағымлы қуўаныш сезимлерин пайда етеди. Мақалада автор ҳЎзирги ўақытлары өзимиз гүўасы болып жүрген “ким озарға” берилип атырған тойлардағы орынсыз ысырапгершиликлер менен бирликте орын алып атырған унамсыз иллетлерге шек қойыў ҳаққында мәселени қозғап, журтшылықты инсап пенен болыўға шақырады. Тойларымызда ҳәзирги ўақытлары өрескил түрде орын алып атырған, яғный бизиң миллийлигимизге улыўма сай келмейтуғын ҳәр қыйлы үрп-әдет, дәстүрлерди көрип, гейде ҳайран қалып, жаға услаўға да туўра келеди. Усы “дәстүрсымақ” дәстүрлерди де келтирип шығарып, тойларымызға да енистирип, келистирип атырғанлардың көпшилик басымы ҳаял-қызларымыз екенлиги жүдә өкинишли-дә! Ҳәзирги ўақытта сер салсаңызлар кимдур кеўлине жақын, өзине қолайлы қандай да бир нәрсени ойлап тапса, соны “сондай дәстүр барғой” деп дәрриў өзинше дәстүрге айландырып жибериў жағдайлары да ушырасады. Қызық, кимге пайда, кимге зыян бундай үрп-әдетлер! Ҳәммениң де бундай қол жетпес “дәстүрсымақ” дәстүрлерди қабыл етип, орынлай бериўи аңсат емес. Лекин, “суўдың да сораўы бар” деген, айырым ўақытлары усы дәстүрлер тийкарында келип шығып атырған “қәдесымақлар” деп орынсыз кеўилге тийиспек, шүберек-шаршылар үстиндеги айтысыўлар сонша зийнет, мийнет пенен жайылған дастурханларымыз асыра айтқанымыз емес, көзге де көринбей қалады. Жуўырып-желип жүрип, “мийманлардың кеўлинен шығайын, Үйиме келген қонақ нарыйза болып кетпесин, босағамнан күлип шықсын” деп еткен мийнетлеримиз гейде бир пулға да қымбат болып қалатуғыны дым өкинишли дә!

Мақалада көрсетилгениндей, айырым районларда қуда шақырыспақларда гейпара дәстүрлердиң қалдырылыўы бул қуўанышлы жағдай, демек дәстүрлер бойынша қатып қалған ямаса жазылған қағыйда жоқ екен ғой, ислесе болар екен. Буннан келип шығатуғын жуўмақ, булардың ҳәммеси де өзлеримизге байланыслы екен. Тойлардағы артықша, керек емес дәстүрлерге күйип-писип жүрсек, лазымлардағы дәстүрлерди көрип, “жаўыннан қашып, тамшыға тутылғандай” ҳалатқа түсесең. Тоба, бир инсан баласы көз алдымызда, жақынларын уўлатып-шуўлатып, бул дүнья менен мәңгиликке хошласып, о дүньяға рәўана болмақта. Және бир нәрсе, ол ҳеш нәрсесиз кетип баратыр. Усыларды көрип, билип турып, неге таласамыз, неге бет жыртысамыз. Жақында бир лазымда орта жастағы ҳаялдың “мен жақсы шапан әкелип едим, мынаў бергениң “простой” еркек көйлек, басқасын аўмастырып бер” деп айтысып турып, ақыры кеўлиндеги таўарын алып кетти. Қараң, ол таўар ушын айтысып-шертисип турғанда сол марҳумның жақын-жуўықлары бул дҮньядан кетип атыр¬ан инсанын жоқлап, дад-пәряд салысып атыр еди. Соны көзи менен көрип турып-ақ, ол ҳаял ҳужданды бир шетке ысырып таслап, сол ертең “ләттеге” айланып қалатуғын шүберек ушын турып айтысты. Ҳаслында ше, биз дәстүрлерге емес, дәстүрлер бизге хызмет етиўи керек емес пе?! Неге енди бизлер билип-билмей, өзлеримиз “авторы” болып жаратып атыр¬ан дЎстҮр емес “дЎстҮрлер”диң көзкөреки қулына айланып баратырмыз. Той болсын, лазым болсын ҳәзирги ўақытта усы мәресимлерде керек болмаған үрп-әдетлер кем-кемнен жаўыннан ке­йинги замаррықтай кҚбейип, пайда болып атырғаны да ҳәммеге мәлим. Лекин, “ҳештен кеш жақсы” деген емес пе, еле де усындай орынсыз, жарамсыз иллетлерди саплас­тырыў ушын биргеликте жумыслар алып барсақ, нәтийже жаман болмас еди. Биз де елмиз, халықпыз, демек солай екен, миллетимиздиң ар-намысы, бабаларымыз мийрас етип қалдырған әжайып, жақсылық таман жетеклейтуғын салт-дәстүр, үрп-әдетлеримиз ҳҮрмети ушын шынтлап қолға алсақ, әлбетте иске асырамыз. Қудайға шүкир, өзлериниң үлгили ислери, дана сҚзлери менен көпти сөзине турғыза алатуғын жасы Үлкенлеримиз, Ўдалатлы басшыларымыз, жеделли жасларымыз бар. Келиң, “бирлесип кҚтерген жүк жеңил” дегениндей бирлесейик, ат салысайық, бул нәрсе тек саўаптан ғана ибарат.

Г.ЖАҚСЫМОВА,

Өзбекстан Журналистлери дөретиўшилик аўқамының ағзасы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF