Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 19:45:12, 25.08.2019
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

БҮЛБИЛЗИБАН ЛАПЫЗ ИЙЕСИ

Халық арасында көпшиликтиң кеўлинен шыққан, өнерди қәстерлей билген ҳәм сол жолда өз қәбилетлерин таныта алған талантлар көп. Сондай талант ийелериниң бири хошҳаўаз қосықшы ҳәм сазенде Нәзир Раҳимов болды. Болажақ қосықшы ҳәм сазенде 1932-жылы маңғытлы Раҳимбай бағманның шаңарағында дүньяға келип, өзиниң туўма қәбилети, өмирге умтылыўшаңлығы ҳәм өнерди қәдирлей билгенлиги менен өз изинде унамлы из қалдырған талант ийеси болып табылады.

Еле үш жасын толтырмай атырып көзи зайып болған бул инсан тәғдирдиң салған жазмышына балалығында-ақ көнип, өнерди өмириниң мазмуны деп билди ҳәм усы жолда бар күш-жигерин сарп етти, тәбият инам еткен талантын халыққа таныта билди.

Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен жаслар устазы, Қарақалпақстан Республикасы халық оқытыўшысы, «Шуҳрат» медалының ийеси Қәдирберген ҳажы Жумамурат улының «Маңғытлы ҳапыз» атлы мийнетинде Нәзир Раҳимовтың өнердеги жолы ҳәм үлгили хызметлери ҳаққында баянланады.

Нәзирдиң балалық шағы заманның қалқып тур­ған дәўирине дус келди ҳәм еле өспирим ўақтынан баслап-ақ соның гәрдишин көрип өсти. Сол ўақыттағы тарийхый ўақыялардың арасында өмир кеширген бүлбилзибан лапыз ийеси халықтың шын перзенти болған уллы инсанлардан сабақ алды ҳәм олардың жолын улығлай билди. Атақлы бақсы Әмет Мәтназар улы бала Нәзирдиң тусаўын кесип, болажақ өнер пидайысының келешектеги ислерине жоллама берди. Әмет Мәтназар улы 1937-жылы репрессия тырнағына илинген болса да, атайы бақсының өнердеги жолын Нәзир даўам еттирди. Соның менен қатар, маңғытлы Сапарбай найшы, Қаратай дәпшилерден де тәлим алып, өнердеги өз жолын таңлап алған ол көзи әззи болғанлығы себепли жерлеси Файзулла мақсымнан оның оқып бериўи, түсиндириўи арқалы хат-саўат ашты. Файзулла мақсым ески шағатай тили ҳәм парсы әдебиятларының көрнекли тул­ғалары дөреткен шығармалардың билимданы болып, өзиниң меңгерген билимлерин оған үйретиўден ҳеш жалықпады. Усының нәтийжесинде Нәзир Раҳимов Наўайы, Бабур, Физулий, Низамий, Бедил, Мақтымқулы, Агаҳий, Муҳаммед Раҳимхан Феруз, Әжинияз, Бердақ, Ҳувайда, Фур­қат ҳәм Муқимийлер дөретиўшилигин қунт пенен үйренди ҳәм олардың шығармаларын терең таллай билди.

Н.Раҳимов миллий саз әсбапларынан ең дәслеп най шертиўди үйренген болса, 1950-жылларға келип сол дәўирди Хорезм үлкесинде үрдис болып атырған рубаб ҳәм тар әсбапларын шертиўди де өзлестирип алды. Соның менен бирге, граммофон жазыўлары, радио қабыллағышлар арқалы ҳәм шәкиртлериниң жәрдеминде «Хорезм сегаҳи», «Чаргаҳ», «Толқын», «Сувара», «Ушшақ», «Ирақ» сыяқлы мақам (классик) қосықларын меңгерди ҳәм оларды халық арасында атқарып жүрди.

1955-жылдың бәҳәринде жас көркем өнер ҳәўескерлериниң таңлаўына қатнасқан Н.Раҳимов 1-орын ийеси болды ҳәм оның атқарыўында Кәмил Хорезмий сөзи менен айтылатуғын «Кимнинг севар Ёрисан», Муқимий ғәззели менен айтылатуғын «Шайдоларинг бордир» қосықлары Өзбекистан радиосына жазып алынды ҳәм оның «Алтын фонды»нан мүнәсип орын ийеледи. Усы жылдың өзинде Өзбекистан Республикасы Мәденият министрлигиниң қоллап-қуўатлаўы менен Нәзир Раҳимов атқарған бирнеше қосықлар грампластинкаларға түсирилди. Жас талант ийесиниң тәбият инәм еткен өткир зейниниң арқасында ол 22-23 жасларында-ақ халық заманласлары тәрепинен «Нәзир қарый» деген атаққа миясар болды. Бул болажақ өнер устасының ылайықлы баҳаланыўы еди.

Халық арасына шығып миллий халық қосықларын атқарыўы менен бирге, классик шайырлардың ғәззелерине муқаммеслер жазған Нәзир Раҳимов баспасөзде «Илҳамий» деген әдебий исми менен танылды. Усы бағдарда ол мухаммеслер жазды.

Ишки дүньясы өнер шәшмелеринен нәр ал­ған Нәзир Раҳимов француз педагоги Л.Брайль ойлап тапқан брайль жазыўын шын ықлас пенен үйрениўи нәтийжесинде, көзи әззилер жазыўын да меңгерип алды. Усы жазыўды терең үйрениўи арқалы ол халық арасында жүдә кеңнен белгили болған «Кийик қыссасы» атлы шығарманың қолжазбасын таўып, оны халықтың алдында атқарып шықты ҳәм көпшиликтиң алғысына миясар болды.

1950-1970-жыллар аралығында Нәзир Раҳимовтың жетекшилигиндеги «Ушқын» қосық ҳәм аяқ ойын ансамбли пүткил Өзбекистан бойлап танылды ҳәм халық тәрепинен қоллап-қуўатлаўларға миясар болды. Ол тынымсыз мийнетлери ушын 1967-жылы «Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен артист» атағын алыўға еристи.

Ҳәзирги ўақытта Нәзир Раҳимовтың өнердеги жолын көп санлы шәкиртлери менен избасарлары даўам еттирмекте ҳәм устазының исмин улығламақта.

Қәдирберген Жумамуратовтың «Маңғытлы ҳапыз» атлы китабынан биз усындай бир пидайы өнер ийеси ҳаққындағы бай мағлыўматларды табамыз ҳәм атақлы қосықшы ҳәм сазендениң өнер­деги жолын кейинги әўладларға да өрнек етип көрсеткимиз келеди.

Мақсуд ИБРАГИМОВ, Қарақалпақстанға мийнети сиңген илим ғайраткери Айтмурат АЛЬНИЯЗОВ, Өзбекистан Илимлер академиясы Қарақалпақстан бөлими Қарақалпақ гуманитар илимлер илим-изертлеў институты директоры, Сейдин ӘМИРЛАН, Өзбекистан Жазыўшылар аўқамының ағзасы.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF