Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 17:31:46, 23.02.2020
Хош келипсиз! | RSS
Сайт мазмуны

Кириў усылы

ИНСАН, ОНЫҢ ҲУҚЫҚ ҲӘМ ЕРКИНЛИКЛЕРИ —

ЖОҚАРЫ ҚӘДИРИЯТ

Өзбекистан Республикасының жигирма бес жыллық ғәрезсиз раўажланыў жолында ерисилген жеңислер, бүгинги күнде ҳәр бир тараўда халқымыз турмысында жүз берип атырған өзгерислерден көрсек болады.

Елимиздиң Биринши Президенти Ислам Кәримов басшылығында ислеп шығылған Өзбекистан Республикасының Конституциясы булардың бәршеси ушын беккем ҳуқықый тийкары болып табылады. Бул әҳмийетли ҳүжжетте белгиленген бәрше қағыйдалар таңлаған жолымыздан барыўымыздың кепили болып хызмет етпекте.

Ҳуқықый демократиялық мәмлекет қурылыўы ҳәм оның прогреси пуқаралық жәмийеттиң раўажланыўы менен тығыз байланыслы болып, Өзбекистан Республикасы Конституциясының мазмун-мәнисине инсан ҳуқықлары идеясы терең сиңдирилген.

Мәмлекетимиздиң инсан ҳуқық­ларына болған қатнасықларының конс­титуциялық кепиллиги сыпатында 13-статьяда «Өзбекистан Республикасында демократия улыўма инсаный принциплерге тийкарланады, оларға көре инсан, оның өмири, еркинлиги, абырайы, қәдир-қымбаты ҳәм басқа да қол қатылмаслық ҳуқықлары жоқары қәдирият есапланады», - деген әҳмийетли қағыйда беккемленген.

Бүгинги күнге келип, мәмлекетимиз жоқарыдағы принциптен келип шығып, инсан ҳуқықларын қорғаў менен байланыслы болған 190 нан артық халықаралық актлер, декларациялар, конвенциялар ҳәм пактлерге ағза болып қосылған.

1992-жылда Өзбекистан Республикасының Конституциясы қабыл етилиўи менен мәмлекет инсан ҳуқықларының қорғаўшысы ҳәм кепиллигине айланды. Конституция мәмлекетимиздиң социаллық-экономикалық, сиясий тараўлардағы жоқары мақсет ҳәм ўазыйпалары, жәмийет раўажланыўының стратегиялық бағдарлары, басқарыўдың әдиллик ҳәм демократиялық принциплери, инсан ҳуқық ҳәм еркинликлериниң кепилликлери, руўхый қәдириятларымыз тийкарларын беккемлеп берди.

Пуқаралардың ҳуқық ҳәм еркинликлери тийкарғы Нызамымыздағы демократиялық принциплерден бири есапланады. Әсиресе, онда мәмлекеттиң пуқаралар алдындағы жуўапкершилиги, олардың мүнәсип өмир кешириўи ушын бәрше шараятларды жаратыў зәрүрлиги қатаң белгиленген.

Өзбекистанда инсан ҳуқықлары бойынша миллий нызамшылық халықаралық шәртнамалар талапларына сай тәризде избе-из раўажланбақта. Бүгинги күнге шекем мәмлекетимиз парламенти тәрепинен инсан ҳуқықларына байланыслы 70 ке жақын халықаралық әҳмийетке ийе ҳүжжет ратификация етилди.

Өткен дәўир даўамында нызамшылық, суд-ҳуқық, социаллық-экономикалық тараўларды раўажландырыў бойынша избе-из реформалар әмелге асырылды. Пуқаралық ҳәм сиясий ҳуқықларды тәмийинлеўге қаратылған система жолға қойылды. Сайлаў, сиясий партиялар, мәмлекетлик емес коммерциялық емес ҳәм диний шөлкемлер хызметин жетилистириўге хызмет ететуғын бир қатар нызамлар қабыл етилди. «Мәмлекет басқарыўын жаңалаў ҳәм және де демократластырыў ҳәм мәмлекетти модернизациялаўда сия­сий партиялардың ролин күшейтиў ҳаққында»ғы Конституциялық Нызам солар қатарына киреди. Бул нызамлар тийкарында жәмийеттиң сия­сий системасы толық жолға қойылып, еки палаталы парламент көппартиялық тийкарында хызмет көрсете баслады.

Соңғы жылларда мәмлекетимизде жәмийетти демократияластырыў ҳәм модернизациялаў барысында салмақлы қәдемлер қойылды. 1990-жыллардың орталарында басланған суд-ҳуқық реформаларының тийкарғы бағдары суд ғәрезсизлигин әмелде тәмийинлеўге, жынайый жазаларды еркинлестириўге қаратылды. Булардың бәршеси пуқаралардың суд  уйымларына болған исенимин беккемлеўге хызмет етпекте.

Мәмлекетимизде өлим жазасының бийкар етилиўи, «Хабеас корпус» институтының енгизилиўи де адвокатура институтының реформаланыўы инсанның жасаў ҳәм қол қатылмаслық ҳуқықларын тәмийинлеў бағдарында гезектеги қәдем болды.

Буннан тысқары, мәмлекетимизде ғалаба хабар қураллары еркинлигин тәмийинлеўге де айрықша итибар берилмекте. Соңғы жылларда ғалаба хабар қураллары ҳәм журналистлер хызмети нәтийжелилигин асырыўға қаратылған 20 дан артық норматив-ҳуқықый ҳүжжет қабыл етилди. Буларға «Ғалаба хабар қураллары ҳаққында»ғы, «Мәлимлеме алыў кепилликлери ҳәм еркинлиги ҳаққында»ғы ҳәм «Журналист­лик хызметин қорғаў ҳаққында»ғы нызамларды, Өзбекистан Республикасы Президентиниң «Ғәрезсиз телерадиоканалларды реформалаў ҳәм раўажландырыў ис-илажлары ҳаққында»ғы Пәрманы ҳәм «Өзбекистан Республикасы аймағында сырт ел ғалаба хабар қуралларының телерадиоөнимлерин тарқатыў тәртибин жетилистириў ис-илажлары ҳаққында»ғы қарарын мысал етип келтириўимиз мүмкин.

Бүгинги күнде мәмлекетимизде 1000 нан артық ғалаба хабар қураллары, бир қатар хабар агентликлери ҳәм телерадиоканаллар хызмет көрсетип келмекте.

Пуқаралардың мүрәжат етиў ҳуқықы инсан ҳуқықлары тәми­йинлениўи ҳәм нәтийжели қорғалыўының зәрүр факторларынан бири есапланады. Сол себепли миллий нызамшылығымызда пуқаралар мүрәжатлары мәселесине айрықша орын берилген. Өзбекистан Республикасының «Физикалық ҳәм юридикалық шахслардың мүрәжатлары ҳаққында»ғы Нызамы пуқаралардың мәмлекетлик органларына мүрәжат етиў тәртиби және де жетилистирди. Нызам тийкарында юридикалық шахслардың мүрәжатларын көрип шығыў менен байланыслы социаллық қатнасықлар ҳуқықый тәртипке салынды. Усы тараўдағы нызамбузыўшылық ушын жуўапкершилик белгиленип, мәмлекетлик уйымлар­ға, лаўазымлы шахсларға мүрәжат етиў тәртиби анықластырылды. Усы нызам пуқаралардың ҳуқық ҳәм еркинликлерин, юридикалық шахслардың нызамлы мәплерин қорғаўдың қосымша кепилликлерин белгиледи.

Усы орында Қарақалпақстан Республикасы !диллик министрлиги тәрепинен инсан ҳуқықларын қорғаў тараўында бир қанша унамлы жумыслар әмелге асырылды. 2016-жылдың 1-ярым жыллығында пуқаралардан келип түскен 269 мүрәжат үйренип шығылып, келип түскен мүрәжатларды үйрениў даўамында анықланған нызамбузылыўшылықларды сапластырыў бо­йынша жәми 23 усыныс, 7 ҳәкимшилик жуўапкершиликке тартыў ҳаққындағы усыныслар ҳәм судлар­ға пуқаралардың мәпин гөзлеп
52.043.241 сумлық даўа арзалар, 2 көрсетпе, 2 ескертиўлер киргизилди. Киргизилген тәсир шараларына тийкар 17 жуўапкер шахс интизамий, 7 лаўазымлы шахс ҳәкимшилик жуўапкершиликке тартылды, 6 қарар ҳәм басқа ҳүжжетлер бийкар етилди ҳәм пуқараларға 2.043.241 сум пуллары қайтарып берилди.

Улыўма алғанда, жәмийетимиздиң барлық тараўларында алып барылып атырған кең көлемли реформаларда инсан ар-намысы ҳәм қәдир-қымбатын ҳүрмет етиў, оның ҳуқықларын жоқарғы қәдирият сыпатында билдириў сыяқлы идеялар өз көринисин таппақта.

Бүгин қала ҳәм аўылларымыз көркине көрк қосып атырған заманагөй имаратлар, билимлендириў мәкемелери, үлгили жойбарлар тийкарында қурылып атырған турақ жайлар, дем алыў орынлары, спорт комплекслери, рәўан жоллар — улыўма барлық қурылыс ислери инсан, оның мәплерин гөзлеп әмелге асырылмақта.

Халқымыздың санасында жүз берип атырған түп өзгерислер, олардың әтираптағы ўақыяларға мүнәсибети, сиясий белсендилиги ҳәм пуқаралық позициясы еле де өсип баратырғаны да айрықша итибарға ылайық.

Жуўмақлап айтқанда, инсан ҳуқық ҳәм еркинликлерин, оның нызамлы мәплерин тәмийинлеў мәселелери Өзбекистанның ишки ҳәм сыртқы сиясатында ең тийкар­ғы әҳмийетке ийе. Мәмлекетимизде экономикалық, социаллық ҳәм руўхый тараўларда әмелге асырылып атырған кең көлемли реформалар негизинде жақсы мақсетке — инсан мәплерине хызмет етеди.

Жеңис ДОСЫМБЕТОВ,

Қарақалпақстан Республикасы Әдиллик министрлигиниң Инсан ҳуқықларын қорғаў бөлими бас мәсләҳәтшиси.

Излеў

Көп оқылған мақалалар

Сыбайлас сайтлар

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң газеталары.
Қарақалпақстан баспасөз ҳәм хабар агентлигинде 2007-жыл 7-февральда дизимге алынған. Гүўалық № 01-001
Developed by TUIT NF